Προσπάθησα κατά καιρούς να παρουσιάσω κάποιες ιδέες, που θα μπορούσαν να μας οδηγήσουν σε μια αποδεκτή λύση του Κυπριακού. Τώρα, εάν η Τουρκία, που έχει το πάνω χέρι στο θέμα, θα συγκατένευε επίσης είναι άλλο θέμα. Είναι η πεποίθησή μου ότι έχουν δημιουργηθεί σήμερα κάποιες διεθνείς και περιφερειακές συνθήκες, όπως και στο εσωτερικό, που μπορούν να «πιέσουν» την Τουρκία για λύση του Κυπριακού. Είναι εδώ που θα μπορούσε η δική μας πλευρά να επενεργήσει συστηματικά. Οπουδήποτε υπάρχουν δικές μας δυνάμεις θα πρέπει να τους ζητηθεί να δραστηριοποιηθούν, ώστε να πειστεί η Τουρκία να επιδείξει την αναγκαία βούληση και διάθεση.

Κι ερχόμαστε τώρα στη μορφή λύσης «ΔΔΟ με το σωστό περιεχόμενο» που πρέπει να επιδιώξουμε. Υπέδειξα κι άλλοτε ότι η λύση αυτή κατά κάποιο τρόπο είναι πολύ γνωστή στον κυπριακό λαό με τη λύση Ζυρίχης-Λονδίνου, που εγκαθίδρυσε την Κυπριακή Δημοκρατία το 1960. Το μόνο νέο στοιχείο είναι ο εδαφικός διαχωρισμός, που υπεισέρχεται. Κατά τα άλλα, μιλούμε και πάλι για την άσκηση εξουσίας από την Κεντρική/Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση, καθώς και τις εξουσίες των δύο Συνιστωσών Πολιτειών. Στα θέματα αυτά έπρεπε να έχουμε τεράστια εμπειρία από τις Συμφωνίες του 1960. Τι να υιοθετήσουμε και τι να αποφύγουμε.

Για το θέμα έγραφα: Προβληματιζόμενος πώς θα βγούμε από τα αδιέξοδα, που εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχουμε μπει στο Κυπριακό κι ανησυχώντας λόγω των κινδύνων που μας περιβάλλουν, είτε της παγίωσης της παρούσας κατάστασης είτε της διχοτόμησης της Νήσου, επανέρχομαι στη διερεύνηση της λύσης με επάνοδο στις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Γνωρίζω ότι κι η διευθέτηση εκείνη επιβλήθηκε στους Ε/κυπρίους κι έδινε υπερπρονόμια στο σύνοικο στοιχείο, πράγμα που οδήγησε πολύ σύντομα σε αδιέξοδα, που ανάγκασαν τον Μακάριο να υποβάλει προς συζήτηση τα 13 σημεία για αλλαγές στο Σύνταγμα. Μήπως τώρα είναι καιρός να τα θέσουμε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων λαμβανομένων, βεβαίως, υπόψη των εξελίξεων έκτοτε;

Θα επεκταθώ και πάλι σε κάποιες σκέψεις που μπορεί να βγάλουν και τις δύο πλευρές από πολλά διλήμματα και να δώσουν μια λύση δίκαιη, βιώσιμη κι ικανοποιητική υπό τις περιστάσεις. Ξεκινώ από το γεγονός ότι η Κύπρος ολόκληρη πληθυσμιακά κι από πλευράς έκτασης δεν είναι μεγαλύτερη από μια μεσαίου μεγέθους πόλη της Ευρώπης. Το ότι ξεχνούμε πολλές φορές την πραγματικότητα φαίνεται κι από το γεγονός ότι προχωρήσαμε και δημιουργήσαμε ένα σωρό μικρές και μη βιώσιμες Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης με όλες τις αρνητικές συνέπειες, που παρατηρούμε σήμερα. Όσο περισσότερες εξουσίες εκχωρήσουμε στις δύο «Πολιτείες» τόσο περισσότερο μη βιώσιμο θα καταστεί οικονομικά το οικοδόμημα που θα κτίσουμε.

Επειδή εκ των πραγμάτων η διζωνικότητα είναι αναπόφευκτη, θα ξεκινήσουμε με δύο ζώνες, μια Ε/κυπριακή και μια Τ/κυπριακή, χωρίς στεγανά διαχωριστικά τείχη. Από τώρα θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα και να βοηθηθεί κάθε Κύπριος να επιστρέψει στον τόπο και τις περιουσίες του. Η ίδια ευχέρεια θα πρέπει να διασφαλιστεί και για το μέλλον, όπου πια θα ισχύουν οι βασικές ελευθερίες της Ε.Ε. Οι δύο ζώνες θα είναι σαν δύο Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στις οποίες θα δοθούν εκείνες οι εξουσίες κι εκείνα τα μέσα για να διοικηθούν ομαλά, να αναπτυχθούν και να νιώθουν ασφάλεια. Βασικό επίσης είναι να μη νιώθουν ότι αδικήθηκαν έναντι της άλλης. Όλες οι πτυχές θα πρέπει να ρυθμιστούν αντικειμενικά κι όπου η πλειοψηφία της μιας ή της άλλης πλευράς δημιουργεί ενδεχόμενο εκμετάλλευσης σε βάρος της άλλης να υπάρχουν ασφαλιστικές δικλίδες ή διορθωτικές/αντισταθμιστικές πρόνοιες. Στη συνέχεια θα αναφερθώ σε μερικές βασικές παραμέτρους της διευθέτησης αυτής.

Ξεκινώντας από το εδαφικό, η μόνη δίκαιη βάση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί είναι η νόμιμη ιδιοκτησία γης κάθε πλευράς συν ένα ποσοστό κρατικής γης ανάλογο με τον πραγματικό πληθυσμό της πριν από την εισβολή. Όταν καθοριστεί το εδαφικό, το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960, που προνοούσε την ύπαρξη δύο εθνικών Κοινοτήτων, μπορεί να εφαρμοστεί. Ξεκινώντας από τις βασικές ελευθερίες, το Σύνταγμα προνοούσε, πέραν των γενικών ελευθεριών, για το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης εντός του εδάφους της Δημοκρατίας, διαμονής σε οποιοδήποτε τμήμα αυτής και κατοχής περιουσίας.

Ποιες εξουσίες θα δοθούν στις δύο Πολιτείες και ποιες στην Κεντρική Κυβέρνηση; Το Σύνταγμα του 1960, που ήταν δικοινοτικό (αλλά όχι διζωνικό), έδιδε εξουσίες στις δύο Κοινότητες. Οι εξουσίες αυτές μπορούν να μεταφερθούν στις δύο Πολιτείες. Οι πρόνοιες του Συντάγματος του 1960 φαίνεται ότι μπορούν να μεταφερθούν στο νέο Σύνταγμα, νοουμένου ότι ληφθούν υπόψη τα 13 σημεία Μακαρίου για βελτίωση της λειτουργικότητας και της βιωσιμότητας του Κράτους. Από τη διευθέτηση του 1960 θα πρέπει να διαφοροποιηθούν κι άλλα σημεία, όπως εκείνα που αναφέρονται στις Συνθήκες Εγγυήσεως και Συμμαχίας. Επιπλέον το νέο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας θα πρέπει να συνάδει με τις αρχές της Ε.Ε. Ειδικοί εμπειρογνώμονες θα μπορούσαν να επεξεργαστούν τις λεπτομέρειες.

Ήδη οι δύο Πλευρές φαίνεται να τα βρίσκουν σε διάφορα από τα θέματα αυτά. Αντιλαμβάνομαι ότι, πέραν του θέματος της ασφάλειας και των εγγυήσεων, που ακόμη δεν συζητήθηκαν, τα επίμαχα θέματα είναι το εδαφικό και το περιουσιακό. Ενώ η επικρατούσα άποψη είναι ότι τα δύο θέματα αλληλοεξαρτώνται, κάθε ένα έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες. Το εδαφικό είναι κυρίως πολιτικό, ενώ το περιουσιακό είναι οικονομικό.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com