Το σχετικά υψηλό επίπεδο υγείας του λαού, το καταρτισμένο ιατρικό/παραϊατρικό προσωπικό και το αίσθημα ασφάλειας που δημιουργεί το δυαδικό σύστημα δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας απέτρεψαν κρίσεις στον τομέα

Με αφορμή την πρόσφατη αντιπαράθεση που σημειώθηκε αναφορικά με τη λειτουργία Πανεπιστημιακής Κλινικής στο Μακάρειο Νοσοκομείο, επανέρχεται το θέμα της αναβάθμισης των υπηρεσιών υγείας και της αξιοποίησης των επιστημονικών δυνατοτήτων της Κύπρου.

Ο τομέας της υγείας αποδεικνύεται ένας από τους πιο δύσκολους για βελτιωτικές αλλαγές. Το σχετικά υψηλό επίπεδο υγείας του λαού, το καταρτισμένο ιατρικό/παραϊατρικό προσωπικό και το αίσθημα ασφάλειας που δημιουργεί το δυαδικό σύστημα δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας απέτρεψαν κρίσεις στον τομέα.

Ταυτόχρονα, διάχυτη είναι η απογοήτευσή γι' αυτά που δεν έγιναν. Να μετατραπεί η Κύπρος σε ένα σύγχρονο περιφερειακό κέντρο ιατρικής περίθαλψης, την οποία θα απολάμβαναν κι όλοι οι Κύπριοι. Το πρώτο θα προωθείτο εάν ανοίγαμε το σύστημα για λελογισμένη προσέλκυση πρόσθετων αναβαθμισμένων καινοτομιών/ειδικοτήτων. Το δεύτερο έχει να κάνει με την αδυναμία εισαγωγής ενός Γενικού Σχεδίου Υγείας. Θα αναφέρω τις κατά καιρούς ενέργειες και προς τις δυο κατευθύνσεις.

Ένας τομέας που θα μεγέθυνε τις δυνατότητες της μικρής μας Πατρίδας είναι ο τομέας της υγείας. Στην εποχή της Ανεξαρτησίας, οι Δημόσιες Υπηρεσίες Υγείας(ΔΥΥ) λειτουργούσαν μέσα σε παλιά νοσοκομειακά κτήρια, ενώ οι λίγες ιδιωτικές κλινικές στηρίζονταν σε ένα άτομο, τον ιδιοκτήτη-γιατρό. Η Κυβέρνηση ξεκίνησε τις διαδικασίες για αναβάθμιση των Νοσοκομείων, ενώ εξαγγέλθηκε η πρόθεση για ενθάρρυνση δημιουργίας ιδιωτικών πολυκλινικών ήδη από το Δεύτερο Πενταετές Σχέδιο Ανάπτυξης, 1967-1971.

Όλα ήσαν έτοιμα για να αρχίσει η ανέγερση νέου Γενικού Νοσοκομείου στη Λευκωσία στην περιοχή ΒΜΗ όταν έγινε η εισβολή. Ο χώρος αυτός δεν προσφερόταν πια. Μια προσωρινή ουσιαστική λύση έδωσε η ανέγερση του Μακάρειου Νοσοκομείου κι η ευρεία ανακαίνιση του παλιού Νοσοκομείου. Τέλος ιδρύθηκαν αριθμός εξωτερικών ιατρείων στα προάστια της Λευκωσίας και άλλα ιατρικά κέντρα στην ύπαιθρο σε όλες τις επαρχίες. Η ανέγερση ενός σύγχρονου Γενικού Νοσοκομείου στην πρωτεύουσα πραγματοποιήθηκε αργότερα, αφού δόθηκε προτεραιότητα στην ανέγερση νέων επαρχιακών νοσοκομείων.

Το σχέδιο ήταν να δημιουργηθεί μια πυραμίδα παροχής ιατρικών υπηρεσιών, που να ξεκινά από επεμβάσεις σε μικρά περιστατικά στα ιατρικά κέντρα, τα πιο σοβαρά να παραπέμπονται στα επαρχιακά νοσοκομεία και τα πολύ σοβαρά στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Παρά τις ελλείψεις του το σύστημα λειτουργεί με βάση την πυραμίδα αυτή. Στο μεταξύ η δημιουργία μεγάλου αριθμού ιδιωτικών νοσοκομείων, πέραν της αναβάθμισης των υπηρεσιών, βοήθησε στην αποσυμφόρηση των Κρατικών Νοσοκομείων.

Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 εισηγηθήκαμε στο Υπουργείο Υγείας την επεξεργασία κι εφαρμογή ενός ασφαλιστικού Γενικού Σχεδίου Υγείας, στοχεύαμε βασικά σε δυο πράγματα: την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας και τη βιωσιμότητα της παροχής τους μακροπρόθεσμα. Αναμέναμε ότι με ένα τέτοιο σχέδιο πολύ περισσότεροι παίκτες και κεφάλαια θα προσελκύονταν στον τομέα της υγείας, αφού θα ‘έσπαζε’ το μονοπώλιο των ΔΥΥ, από τις οποίες 80% του πληθυσμού ανέμεναν δωρεάν ή με χαμηλό κόστος ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Ο Κυβερνητικός Προϋπολογισμός ήταν αδύνατο να ανταποκριθεί στην ικανοποίηση αιτημάτων για αναβαθμισμένες υπηρεσίες σε όλον αυτόν τον κόσμο. Είναι προς τιμήν τους που οι κυριότεροι κοινωνικοί εταίροι αποδέχτηκαν από την αρχή το ΓεΣΥ.

Για την αναβάθμιση των επιπέδων υγείας και ιατρικής έγιναν πολλές άλλες ενέργειες. Ορισμένες είχαν αίσιο και καταλυτικό ρόλο, ενώ άλλες κατέδειξαν πόσο δύσκολο είναι να επιφέρεις αλλαγές στον δημόσιο τομέα υγείας. Ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ήταν τα αποτελέσματα στην καταπολέμηση των ζωονόσων, όπως ο εχινόκοκκος κι η βρουκέλλα, και ορισμένων γενετικών ασθενειών, όπως η μεσογειακή αναιμία, που μάστιζαν τον κόσμο της Κύπρου.

Με την υποστήριξη που δώσαμε στις ικανότατες αρμόδιες Υπηρεσίες, η Κύπρος κατάφερε σε λίγα χρόνια και τις ζωονόσους να εξαφανίσει και τη μεσογειακή αναιμία να ελέγξει πλήρως. Το ίδιο έγινε και στην περίπτωση του ελέγχου υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων στα προσφερόμενα γεωργικά προϊόντα. Αργότερα ιδρύθηκε το Ίδρυμα Νευρολογίας και Γενετικής.

Στον τομέα της προάσπισης της δημόσιας υγείας σημειώθηκε επίσης σημαντική πρόοδος. Όπως ήταν η πρακτική στην Ε.Ε., εισήχθη και στην Κύπρο συστηματικός έλεγχος στον τομέα της υγιεινής του κρέατος, με πολύ καλά αποτελέσματα. Την ίδια εποχή με τη βοήθεια Γερμανού εμπειρογνώμονα επεξεργαστήκαμε μελέτη για την ίδρυση του Κεντρικού Σφαγείου Κοφίνου κι αργότερα της Πάφου. Τα πρωτοποριακά αυτά βήματα, δυστυχώς, δεν ακολουθήθηκαν πάντοτε από ανάλογες ενέργειες εκσυγχρονισμού. Τέλος, αξίζει να αναφερθούν οι ενέργειες για επίλυση του χρόνιου προβλήματος αποκομιδής/εναπόθεσης σκυβάλων, του βιολογικού καθαρισμού λυμάτων, των αποχετευτικών συστημάτων.

Στην προσπάθεια αναβάθμισης των κυβερνητικών ιατρικών υπηρεσιών προβήκαμε σε πολλές ενέργειες, όχι πάντοτε με επιτυχία. Όταν διαπιστώσαμε ότι υπήρχε σοβαρό πρόβλημα στον τομέα διοίκησης των νοσοκομείων, στείλαμε με υποτροφία της Κοινοπολιτείας αριθμό διοικητικών λειτουργών στη Μ. Βρετανία για εξειδίκευση στα θέματα αυτά. Όμως κανένας δεν χρησιμοποιήθηκε γι' αυτόν τον σκοπό.

Επιχειρήσαμε επίσης να εμπλουτίσουμε τις Υπηρεσίες με νέες ειδικότητες. Ανταποκριθήκαμε θετικά στην επιθυμία Κυπρίου γιατρού, που διέπρεπε στο εξωτερικό, να έρθει ως απλός χειρουργός με μόνο αίτημα να μπορεί να διενεργεί κάποιες μεταμοσχεύσεις νεφρών. Θέσαμε στη διάθεση του Υπουργείου τις αναγκαίες πιστώσεις για αξιοποίηση της προσφοράς του, κάτι που το Υπουργείο δεν κατάφερε λόγω συνδικαλιστικών περιπλοκών.

Ευτυχώς που βρέθηκε το Ίδρυμα Παρασκευαΐδη και την αξιοποίησε, ιδρύοντας το ομώνυμο μεταμοσχευτικό κέντρο. Ανάλογες ευκαιρίες χάθηκαν στην οφθαλμολογία, την καρδιολογική χειρουργική κ.ά. Ευτυχώς σε αρκετές από αυτές το κενό ήλθε να καλύψει η ραγδαία ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και η συντελεσθείσα αναβάθμιση σε ορισμένες ειδικότητες στα κρατικά νοσοκομεία.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com