Η είδηση για θετικές εξελίξεις αναφορικά με το Τεχνολογικό Πάρκο στο Πεντάκωμο, ένα έργο βασικό για την ανάπτυξη της οικονομίας που εκκρεμεί εδώ και πολλές δεκαετίες, έφερε στη μνήμη μου τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν για επιστημονική/τεχνολογική αναβάθμιση της κυπριακής οικονομίας. Κι όμως είναι η μοναδική οδός για σίγουρη και μόνιμη ανάπτυξη μίας χώρας του μικρού μεγέθους και των περιορισμένων πόρων της Κύπρου. Ακόμη κι αν ευνοηθούν οι προσπάθειες για αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της κυπριακής ΑΟΖ, δεν πρέπει να περιοριστούμε στην εμπορική εκμετάλλευσή του.

Μόλις έγινε αντιληπτό ότι η Κύπρος κέρδιζε το στοίχημα της οικονομίας μετά την εισβολή, καταβλήθηκαν έντονες προσπάθειες για εισαγωγή νέας τεχνολογίας. Τούτο, μάλιστα, προκάλεσε την απορία συγκεκριμένου Υπουργείου, που σε σχετική εισήγησή μας απάντησε ότι τώρα χρειαζόμαστε έργα έντασης εργασίας κι όχι κεφαλαίου/τεχνολογίας. Ήταν η εποχή της μεγάλης ανεργίας. Αλλά για πόσο καιρό;

Το Δεύτερο Σχέδιο Ανάπτυξης,1967-1971 και το Τρίτο,1972-1976, υιοθέτησαν συγκεκριμένες πολιτικές για την εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας. Το τελευταίο διαλάμβανε: «Οι ξένες επενδύσεις θα συνεχίσουν να ενθαρρύνονται. Οι επενδύσεις αυτές δεν είναι απλώς ένα μέσο για συμπλήρωση των εγχωρίων αποταμιεύσεων, αλλά κι ένα μέσο για διοχέτευση σύγχρονης τεχνολογίας και τεχνογνωσίας στην οικονομία..». Το Δεύτερο Σχέδιο διαλάμβανε τη μηχανογράφηση της Δημόσιας Υπηρεσίας, ένα σημαντικότατο εργαλείο για τους σκοπούς αυτούς, κάτι που έγινε πολύ αργότερα με πολλά κενά μέχρι σήμερα.

Στα Έκτακτα Σχέδια μετά το 1974 μιλήσαμε για την ανάγκη προώθησης έργων και δράσεων έντασης κεφαλαίου, υψηλής προστιθέμενης αξίας και εξαγωγικού προσανατολισμού, που οδηγούν σε τεχνολογική αναβάθμιση, καλύτερη ποιότητα και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα. Οι αρχές αυτές ίσχυαν για όλους τους τομείς, ιδιαίτερα όμως για όσους στηρίζονται σε επιστημονικές γνώσεις. Είναι αυτό που αργότερα έγινε γνωστό μέσω της Ε.Ε. ως οικονομία της γνώσης.

Στα χρόνια εκείνα η ακαδημαϊκή έρευνα ήταν ανύπαρκτη. Μέχρι να ιδρυθεί το Πανεπιστήμιο Κύπρου και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, ενθαρρύναμε τις ανώτερες κυβερνητικές σχολές και πολλά κυβερνητικά τμήματα να ασχολούνται με την εφαρμοσμένη έρευνα στα θέματα του γνωσιολογικού τους αντικειμένου σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Μάλιστα πολλές από τις «ανακαλύψεις» των συνεργασιών αυτών χρησιμοποιήθηκαν από ιδιώτες. Αναζητήσαμε με ειδική μελέτη τον καλύτερο τρόπο μεταφοράς τεχνολογίας στην Κύπρο («Έκθεση Τανέζα: Ανάπτυξη Θεσμικού Πλαισίου για Μεταφορά Τεχνολογίας», αρχές δεκαετίας 1980) και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων.

Η Κυβέρνηση υιοθέτησε νέα πολιτική για ξένες επενδύσεις το 1986 (κριτήρια εξέτασης αιτήσεων, τομείς και ποσοστά συμμετοχής). Το αποκορύφωμα όμως των προσπαθειών για επανατοποθέτηση ιδιαίτερα της βιομηχανίας πάνω σε τεχνολογικά προηγμένη βάση έγινε με την υποβολή το 1988 των εκθέσεων Μάρεϊ («Στρατηγική Βιομηχανικής Ανάπτυξης της Κύπρου») και Καπλίνσκι («Στρατηγική Τεχνολογικής Ανάπτυξης»).

Συνοπτικά οι μελέτες κατέληξαν ότι η επιστημονική/τεχνολογική προσέγγιση θα μπορούσε να διαδραματίσει πρωτεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη της οικονομίας, η ειδική γεωγραφική θέση και το μέγεθος της Κύπρου απαιτούν συγκεκριμένες πολιτικές (εξαγωγών, τεχνολογίας, πληροφορικής) και προσπάθειες εξύψωσης των επιπέδων των εγχώριων τεχνολογικών δυνατοτήτων μέσω ανάλογης ανάπτυξης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Οι εμπειρογνώμονες εισηγήθηκαν τη δημιουργία Συμβουλίου Αναδιάρθρωσης με κυριότερους στόχους: την καλλιέργεια τεχνολογικής κουλτούρας, επισήμανση αποτελεσματικών τρόπων μεταφοράς τεχνολογίας και εξαγωγής αργότερα κυπριακής τεχνολογίας, ενθάρρυνση της μεγαλύτερης τεχνολογικής εμβάθυνσης με υποβοήθηση συνεργασιών, αξιοποίηση της κρατικής/ημικρατικής τεχνολογίας, ανάπτυξη στρατηγικής τεχνολογικής αναβάθμισης γεωργικών δραστηριοτήτων με συγκριτικά πλεονεκτήματα, διαχείρισης υδάτινων πόρων και εισαγόμενων ενεργειακών πόρων, παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αντιμετώπιση θεμάτων περιβάλλοντος κ.λπ.

Για την αναβάθμιση των επιπέδων δημόσιας υγείας και ιατρικής στην Κύπρο έγιναν πολλές ενέργειες. Ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ήταν τα αποτελέσματα στην καταπολέμηση των ζωονόσων (εχινόκοκκος, βρουκέλλα, μεσογειακή αναιμία). Δεν είναι λίγες οι φορές που ειδικοί από την Κύπρο κλήθηκαν να μεταφέρουν τις εμπειρίες και σε ανεπτυγμένες χώρες.

Σημαντική πρόοδος έγινε επίσης σε θέματα δημόσιας υγείας (φυτοφάρμακα, σκύβαλα, αποχετευτικά συστήματα). Με την ανέγερση σύγχρονων νοσοκομείων και την ενθάρρυνση της ίδρυσης ιδιωτικών πολυκλινικών, θα μπορούσαμε να ικανοποιήσουμε έναν από τους στόχους που τέθηκε στα Έκτακτα Σχέδια από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, «της σταδιακής μετατροπής της Κύπρου σε κέντρο παροχής ιατρικών υπηρεσιών στην περιοχή».

Το 1990 ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής ως δικοινοτικό, μη κερδοσκοπικό, ακαδημαϊκό ιατρικό κέντρο για κληρονομικές παθήσεις, γεγονός που ενδυνάμωσε και τον περιφερειακό ρόλο της Κύπρου στους τομείς της νευρολογίας, γενετικής και των βιοϊατρικών επιστημών γενικά. Το Ινστιτούτο Κύπρου ιδρύθηκε το 2005 με πρωτοβουλία της Τράπεζας Ανάπτυξης ως μη κερδοσκοπικό ερευνητικό κι εκπαιδευτικό ίδρυμα για στοχευμένη έρευνα σε επιλεγμένους τομείς, διεθνείς στρατηγικές συνεργασίες και διεπιστημονική εκπαίδευση.

Επίσης, από το 1996 λειτουργεί το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας με βασικές επιδιώξεις την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων επιστημονικής έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και καινοτομίας στην Κύπρο, ενίσχυση της ερευνητικής υποδομής κι ανάπτυξη νέων ερευνητικών κέντρων, ινστιτούτων και τεχνολογικών φορέων, διαχείριση ευρωπαϊκών και διεθνών προγραμμάτων έρευνας/τεχνολογίας/ καινοτομίας και δημιουργία ερευνητικής κουλτούρας.

Πέραν των ανωτέρω ιδρύθηκε η Ελεύθερη Βιομηχανική Περιοχή Λάρνακας στην οποία δραστηριοποιήθηκαν, δυστυχώς για λίγο, ξένοι βιομηχανικοί κολοσσοί (ιαπωνική Hitachi, ινδική Tata) κι υιοθετήθηκε ο θεσμός. Τέλος, μια άλλη σημαντική σχετική ενέργεια ήταν η άκαρπη προσπάθεια δημιουργίας Τεχνολογικού Πάρκου. Αποστολή από τις Αρχές της Νίκαιας της Γαλλίας και το τεχνολογικό πάρκο της πόλης «Σοφία- Αντίπολις» επισκέφθηκε την Κύπρο και υπέβαλε έκθεση, στην οποία συνιστούσαν τη δημιουργία τεχνολογικού πάρκου σε συνεργασία μαζί τους. Μήπως θα 'πρεπε να αναθερμάνουμε τις σχέσεις μας;

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com