Η 33η Μοίρα Καταδρομών είναι ίσως η μονάδα της Εθνικής Φρουράς με τις μεγαλύτερες απώλειες στο πεδίο της μάχης κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής το 1974. Η μονάδα είχε την έδρα της στους πρόποδες του Πενταδακτύλου, στο Πέλλαπαϊς, της επαρχίας Κερύνειας και είχε ως αποστολή την κατάληψη των υψωμάτων και του φρουρίου του Αγίου Ιλαρίωνα.
Μεταξύ των ηρωικών νεκρών, ο Διοικητής της Μοίρας, Ταγματάρχης Γεώργιος Κατσάνης, ο οποίος έπεσε στην πρώτη γραμμή στον Άγιο Ιλαρίωνα και ο Υπολοχαγός Νίκος Κατούντας, ο οποίος έπεσε μαχόμενος στο τ/κ χωριό Τέμπλος, λίγο έξω από την πόλη της Κερύνειας.
Ο συνολικός αριθμός των νεκρών και αγνοουμένων ανέρχεται στους εξήντα επτά και οι περισσότεροι σκοτώθηκαν στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου και στη γύρω περιοχή της Κερύνειας μετά τη διεμβόλιση της αμυντικής μας διάταξης από τα άρματα μάχης και τις μηχανοκίνητες μονάδες του εισβολέα.
Από τις εκταφές αγνοουμένων έχει διαπιστωθεί ότι ένας αριθμός καταδρομέων της 33ης Μοίρας δολοφονήθηκαν από Τούρκους στρατιώτες και Τουρκοκύπριους παραστρατιωτικούς μετά τον εγκλωβισμό τους από τον τουρκικό στρατό στην περιοχή της Κερύνειας ή σε ενέδρες κατά την οπισθοχώρησή τους στη φάση της εκεχειρίας.
Ο τελευταίος καταδρομέας που ετάφη πρόσφατα στις ελεύθερες περιοχές ήταν ο Χριστάκης Κυρατζής από τον Άγιο Αμβρόσιο, ο οποίος δολοφονήθηκε στην περιοχή του μικτού χωριού Καζάφανι.
Ο μεγάλος αριθμός των νεκρών της μονάδας οφείλεται κατά κύριο λόγο στην άνιση σφοδρή σύγκρουση στο ανοικτό πεδίο της μάχης με τον τουρκικό στρατό.
Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι η μονάδα κινήθηκε εσπευσμένα, το πρωί της Δευτέρας 22 Ιουλίου, για να αντιμετωπίσει τον εισβολέα, αφού οι άλλες ημέτερες δυνάμεις είχαν εξουδετερωθεί και ήταν αδύνατη η όποια αντίσταση.
Η ανδρεία των καταδρομέων υπήρξε απαράμιλλη και η σφοδρότητα της σύγκρουσης μνημειώδης. Οι περιγραφές των επιζησάντων της μάχης, χωρίς ίχνος υπερβολής, παραπέμπουν σε κόλαση.
Ένας άλλος λόγος, ο οποίος πρέπει να αναφερθεί και να προσεχθεί ιδιαίτερα, είναι ότι η Μοίρα οδηγήθηκε στο πεδίο της μάχης την τελευταία στιγμή, χωρίς τον ηρωικό διοικητή της, ο οποίος έπεσε νεκρός την προηγούμενη μέρα.
Η διαταγή που δόθηκε μετά τη διεμβόλιση της Μοίρας για «αυτοδιάλυση», έτσι όπως δόθηκε η κατεύθυνση διαφυγής των ομάδων ανατολικά προς Κερύνεια και ο χώρος ανασυγκρότησης της μονάδας στο στρατόπεδό της στο Πέλλαπαϊς, ήταν απόλυτα λανθασμένη, όπως αποδείχθηκε εκ του αποτελέσματος.
Οι ομάδες των υποχωρούντων προς Κερύνεια ενεπλάκησαν σε μάχη εκ του συστάδην με τις εχθρικές δυνάμεις, στο τουρκοκυπριακό χωριό Τέμπλος και με το τουρκικό μηχανοκίνητο πεζικό, το οποίο τις υπερκέρασε και απέκοψε τα δρομολόγια διαφυγής τους.
Οι απώλειες ήταν ακόμη μεγαλύτερες, αν συνυπολογισθεί και ο μεγάλος αριθμός τραυματιών και μικρός αριθμός αιχμαλώτων και εγκλωβισθέντων στο ξενοδοχείο Dome της πόλης.
Αυτοί ήταν οι βασικοί λόγοι των μεγάλων απωλειών της μονάδας, οι οποίες θα ήταν ακόμα μεγαλύτερες αν οι καταδρομείς δεν είχαν το άριστο επίπεδο εκπαίδευσης, ηθικού και κατάρτισης για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες της μάχης.
Οι καταδρομείς, οι συγγενείς των νεκρών, οι φίλοι και οι συγχωριανοί τους τέλεσαν την Κυριακή, 25 Σεπτεμβρίου, ετήσιο μνημόσυνο «υπέρ αναπαύσεως των ψυχών τους» στο σημερινό στρατόπεδο της 33ης Μοίρας Καταδρομών στο Σταυροβούνι.
ΛΟΪΖΟΣ ΛΟΪΖΟΥ
Έφεδρος Αξιωματικός της 33ης Μ.Κ., Αναπληρωτής Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Κυπριακών Οργανώσεων Ελλάδας (Ο.Κ.Ο.Ε.)
