Με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου Προέδρου και τη συζήτηση που επακολούθησε αυτών τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και στην Ελλάδα σε σχέση με τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, κρίνεται ωφέλιμο να θυμηθούμε τι αυτή περιελάμβανε στα 143 άρθρα που τη διαλαμβάνουν.

Τονίζεται εξ υπαρχής ότι η Συνθήκη της Λωζάννης, που υπογράφτηκε στην ομώνυμη πόλη της Ελβετίας στις 24 Ιουλίου 1923 από την Ελλάδα, τη Βρετανική Αυτοκρατορία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τη Ρουμανία και το Σερβο-κροατο-σλοβενικό κράτος αφενός και την Τουρκία αφετέρου, θέτει, ουσιαστικά, τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας.

Η Συνθήκη αποκαθιστά την ειρήνη μεταξύ των συμβαλλομένων μερών και ορίζει τα σύνορα της Τουρκίας με τη Βουλγαρία, την Ελλάδα, τη Συρία και το Ιράκ. Επικυρώνει, επίσης, την κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά της Ανατολικής Μεσογείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών νήσων (Μακρυών), που θα απολαμβάνουν, όμως, σύμφωνα με την Συνθήκη, ειδική διοικητική οργάνωση που θα διασφαλίζει τα δικαιώματα του μη μουσουλμανικού ιθαγενή πληθυσμού. Σημαντικής σημασίας είναι το Άρθρο 16 της Συνθήκης, στη βάση του οποίου η Τουρκία παραιτείται από οποιονδήποτε τίτλο ή οποιοδήποτε δικαίωμα επί των εδαφών και των νήσων που αναφέρονται στη Συνθήκη.

Η Συνθήκη της Λωζάννης περιελάμβανε πρόνοιες που αφορούν και στην Κύπρο, σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία αναγνώριζε την προσάρτηση της Κύπρου στη Βρετανία, ως αυτή ανακηρύχθηκε την 5η Νοεμβρίου 1914, και το ότι οι Τούρκοι κάτοικοι της Κύπρου θα αποκτούσαν τη βρετανική ιθαγένεια, αποβάλλοντας την τουρκική, ενώ όσοι θα επέλεγαν εντός δύο χρόνων από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης την τουρκική ιθαγένεια, θα έπρεπε να εγκαταλείψουν την Κύπρο εντός δώδεκα μηνών.

Η Συνθήκη της Λωζάννης προνοεί επίσης την ελευθερία διέλευσης και πλου, μέσω θάλασσας ή αέρα, εντός των στενών του Ελλησπόντου, της Προποντίδας και του Βοσπόρου. Ειδικό τμήμα της Συνθήκης (Τμήμα Ε), αναφέρεται στην υποχρέωση της Τουρκίας να παράσχει προστασία στις μειονότητες που ζουν εντός της επικράτειάς της, όπως αυτή ορίζεται στη Συνθήκη, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και αστικών τους δικαιωμάτων αλλά και των θρησκευτικών τους. Οι υποχρεώσεις μάλιστα αυτές της Τουρκίας είναι υποχρεώσεις «διεθνούς συμφέροντος», όπως αναφέρεται ρητά στη Συνθήκη.

Βασική αρχή του διεθνούς δικαίου είναι η αρχή pacta sunt servanda - ότι δηλαδή τα συμφωνηθέντα θα πρέπει να τηρούνται, και σε καμία περίπτωση η Τουρκία δεν δικαιολογείται να θέτει θέμα «εξαπάτησης», όπως δήλωσε ο Ερντογάν, ή ζήτημα αναθεώρησης της Συνθήκης, η οποία παραμένει νομικά δεσμευτική. Οι όποιες επιβουλές της Τουρκίας στο Αιγαίο είναι παράνομες και κανένα ζήτημα επαναχάραξης των συνόρων στο Αιγαίο δεν υπάρχει. Οι δε δηλώσεις του Ερντογάν γίνονται σε ένα κρίσιμο σημείο για τις συνομιλίες για το κυπριακό πρόβλημα, γεγονός που υπό τις περιστάσεις κρίνεται ως ανησυχητικό, ειδικά ως προς τη στάση της Τουρκίας σε σχέση με την επίλυσή του.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ
Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law - International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας