Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη: το απαρτίζουν οι νοητές αποσκευές των προσφύγων αναμεμιγμένες με το «νέο» ιδεολόγημα περί κανονικότητας και μη, τον «νέο» ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία και την εσωστρέφεια

Είναι τρεις, τέσσερεις στιγμές από την ιστορία της σκέψης που μου επιτίθενται τα τελευταία βράδια. Με χρεώνουν ύπνο και ψυχή. Χωρίς οίκτο, χωρίς έλεος. Η πρώτη, διατυπωμένη σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν, θέτει το κατεξοχήν επίκαιρο ερώτημα: πού είμαστε και πού πάμε;

Αναφέρομαι, βεβαίως, στον «Πολιτικό» του Πλάτωνος και στην κίνηση που ο Θεός δίνει στον κόσμο ώστε να κινείται εν Θεώ και στη συνέχεια, ο κόσμος ελεύθερος συνεχίζει να κινείται μέχρι που καταλήγει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, «αναμένοντας» να του ξαναδοθεί η θεία ώθηση...

Το ερώτημα, με απλά λόγια, είναι: πού βρισκόμαστε τώρα; Στην ορθή ή στην «τρελή» τροχιά; (όσοι νομίζουν ότι ο Πλάτων είναι μόνο πνεύμα και ότι η ύλη πάει περίπατο μάλλον θα πρέπει να τον ξαναδιαβάσουν...).

Η δεύτερη ανήκει στον Σπινόζα: «η θρησκεία είναι αλήθεια στη σφαίρα της» και «το αληθές δείχνει τον εαυτό του και την πλάνη». Στο μέτρο που η θρησκεία μένει στον τόπο της, ας είναι αλήθεια. Σημασία έχει να αφήσει ήσυχη την πολιτική. Στην ανεκτική Ολλανδία του 17ου αιώνα, ο φιλόσοφος κυνηγήθηκε και κυκλοφορούσε με μαχαίρι για να προστατεύεται. Πράγματι, μόνο σε ανοικτές κοινωνίες, μόνο σε «δημοκρατίες» ανθίζει ο φιλόσοφος...

Ο μέγας της Γενεαλογίας, ο άκαιρος και μεταθανάτιος Νίτσε, στη δεύτερη από τις «άκαιρες θεωρήσεις», θα πει ότι ένας λαός, ένας πολιτισμός δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη μνήμη αλλά χωρίς τη λήθη δεν μπορεί να επιβιώσει καν. Τέλος, ο Φουκό, με την αρχαιολογία, το «τι είναι Διαφωτισμός», την κανονικότητα και τη βία επ’ ονόματί της, θα κλείσει το καρέ... Σαν αστεράκι των Νίτζα τετράκαρφο.

«Ένα φάντασμα στοιχειώνει την Ευρώπη». Οι ροές προσφύγων και μεταναστών είναι, βεβαίως, πραγματικές καθώς και οι μικροί μπόγοι που κουβαλούν με ό,τι απέμεινε από το σύμπαν τους που ξαστόχησε. Αβέβαιοι και γεμάτοι αγωνίες περιπλανώνται είτε πάνω και κάτω σε πλατείες, ως εκθέματα - βορά μιας νέας επιστήμης, είτε στους διαδρόμους των «κέντρων φιλοξενίας», όπου οικειοθελώς αυτοπεριορίζονται. Αναμένουν νεώτερα από το Δυτικό μέτωπο χωρίς να παύουν να αισθάνονται ανεπιθύμητοι. Η θέα των φέρνει στη σκέψη εικόνες βίας και καταστροφής, που η Ευρώπη έζησε για τελευταία φορά όταν ισοπεδώθηκε η Δρέσδη.

Η άλλη Ευρώπη, ο φτωχός Νότος της ανέχειας και της λιτότητας, στη θέα τους παρηγοριέται και καταπίνει όλο και περισσότερη μιζέρια, αφού υπάρχουν και χειρότερα. Νεοναζί και υπερπατριώτες εντοπίζουν σε αυτούς τον καινούργιο Εβραίο, παίζουν με το θυμικό του κόσμου, ονειρευόμενοι τελικές λύσεις. Οι χώροι είναι έτοιμοι, λίγες μικρές τροποποιήσεις χρειάζονται ώστε οι θάνατοι να μετατραπούν σε στατιστική.

Οι επαγγελματίες πολιτικοί με το φιλόξενο χαμόγελο υπόσχονται να βολέψουν μερικούς στη βαριά βιομηχανία του Βορρά, αναλόγως αναγκών και χωρητικότητας, στο μέτρο που θα περιμένουν, βεβαίως, στις ελληνοϊταλικές αποθήκες εμψύχων όντων. Στο πίσω μέρος του μυαλού τους η εικόνα της ανατίναξης των αρχαίων μνημείων, και η αγωνία μήπως ζωστούν τα εκρηκτικά και ανατινάξουν αεροδρόμια και μετρό. Δεν τους θέλουν, κατά βάθος, αλλά πού να το παραδεχτούν και να χαρακτηριστούν φασιστόμουτρα.

Για πολλοστή φορά η αριστερά, ως μωρή παρθένα και πάντοτε post festum, είναι πρόθυμη να κομίσει γην και ύδωρ, αναφερόμενη σε μια ενοχή που δεν είναι δική της· μιλά για τις καταστροφικές πολιτικές της καπιταλιστικής Δύσης που αιματοκύλισαν τους λαούς και τώρα εισπράττουν τα αποτελέσματα. Νομίζουν ότι με αυτό το επιχείρημα-μπουρούχα απομακρύνουν τον μέσο πολίτη από τον ρατσισμό; Ερωτήθηκε ποτέ κατά την εφαρμογή των πολιτικών για να λουστεί τα αποτελέσματα;

Για άλλη μια φορά η αριστερά ερμηνεύει τον κόσμο αντί να τον αλλάζει. Είναι απίστευτο: 21ος αιώνας και η αριστερά έχει τις εύκολες απαντήσεις για ασπίδα και τη διαμαρτυρία για ξίφος. Ας μη γελιόμαστε, η συμβολή του προοδευτικού χώρου στην αντιμετώπιση του προβλήματος είναι απαραίτητη· ας μην αναλώνεται, λοιπόν, αποκλειστικά σε αυτό που θεωρεί «επαναστατικοποίηση» των προσφυγικών μαζών: εκδηλώσεις διαμαρτυρίας/αλληλεγγύης, διανομές φυλλαδίων, δημιουργία πυρήνων μέσα στους κύκλους των κλπ.

«Δημοκρατία, Ελευθερία, Ισότητα, Ευκαιρίες. Δικαιώματα», συνοδευόμενα από την υπόσχεση ότι η εργασία θα διασφαλίσει την προσωπική και οικογενειακή πρόοδο και ευμάρεια, μακριά από φυλετικές, θρησκευτικές, ακόμη και ταξικές παρεμβάσεις και προκαταλήψεις. Μια κοινωνία σε διαρκή κίνηση για την πρόοδο και την ελευθερία, στην οποία δεν υπάρχουν τα εμπόδια που στήθηκαν από τους παλαιότερους πολιτισμούς. Αυτός ήταν, περίπου, ο τόπος της ευδαιμονίας στη φαντασία των Ευρωπαίων επίδοξων μεταναστών του περασμένου αιώνα: η Αμερική, ο επίγειος παράδεισος.

Ο τρόπος ζωής που υπαγορευόταν από το αμερικανικό όνειρο ήταν σχετικά απλός: να σέβεσαι τη χώρα και τους άλλους, να εργάζεσαι με πάθος, να αναζητάς ευκαιρίες και σιγά-σιγά θα αποκτάς για εσένα και την οικογένειά σου τα αγαθά που οδηγούν στην ευδαιμονία. Θα δώσεις, εν τέλει, τις εξετάσεις για την αμερικανική γλώσσα και ιστορία, θα επιτύχεις και στην προφορική συνέντευξη και θα είσαι κι εσύ ένας πολίτης, ελεύθερος και ίσος.

Η υπάρχουσα κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική: οι περισσότεροι μετανάστες και πρόσφυγες ωθούνται από το ένστικτο της επιβίωσης και την ανάγκη για ασφάλεια, ηρεμία και σταθερότητα. Η Ευρώπη, με την υψηλή ανεργία, και τη λιτότητα, μόνο ελάχιστα μπορεί να υποσχεθεί. Οι εργασίες που θα βρουν, αν βρουν, θα είναι «Μακ Τζομπς», κάθε μεθαύριο θα αποτελεί κι έναν άθλο για τους περισσότερους.

Είναι, πράγματι, από πέτρα αυτός που δεν βλέπει την τραγικότητα αυτών των εξαντλημένων και απελπισμένων φιγούρων - προφανώς δεν είναι Ευρωπαίος αυτός που δεν συγκινείται βλέποντας τα ορατά και αόρατα τείχη που τα κράτη όρθωσαν απέναντι στους «ασθενείς κι οδοιπόρους», τους «κλαντεστίνους».

Ο πολιτισμός που επέτρεψε την ανάπτυξη σκέψεων σαν αυτών που αναφέραμε στην αρχή, που ενέπνευσε το κτίσιμο μιας Πράγας, το κέντρο του Παρισιού, τη Βιένη, τα βιολιά και τα τσέλα, αυτό το ανθρώπινο θαύμα που είναι η Ευρώπη των τεχνών και των γραμμάτων είναι ο ίδιος που με τις οικονομικές του επιλογές οδηγεί στην ανέχεια και στην απελπισία υψηλό ποσοστό Ευρωπαίων πολιτών.

Είναι ο ίδιος που ορθώνει τα τείχη, που κλείνει τα σύνορα στους μετανάστες, είναι ο ίδιος που κλείνει το μάτι στην ακροδεξιά, την οποία δυναμώνει κυρίως η εργατική και μεσαία τάξη που καθώς φτωχοποιούνται όλο και περισσότερο, εκπαιδεύτηκαν να βλέπουν τους ξένους σαν απειλή, σαν υπαίτιους στο να συνεχιστεί ο δικός τους κατήφορος.

Αυτή η βολικότατη επινόηση των καινούργιων «μη-κανονικών», των κλαντεστίνων, διασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό την ανώδυνη συνέχιση της άσκησης σαδιστικών πολιτικών, από μέρους των « κυρίων» απέναντι στα μεσαία και χαμηλά στρώματα. Ενισχύει την αλαζονεία των. Σε λίγο θα απεκδυθούν τα στολίδια και τα προσχήματα και θα μας το πουν ίσα και λιμανίσια:

«Κάντε τουμπεκί ψιλοκομμένο και μη σηκώνετε κεφάλι, τάχα ότι θα πιάσετε πάτο, είστε πολύ καλά! Γυρίστε το βλέμμα σας νοτιοανατολικά, δείτε τους Έλληνες, που μας έπαιζαν τους έξυπνους και ανυπάκουους, πώς ψωμοζούν, πόσο κοντά στον πάτο βρίσκονται· δείτε και τα κέντρα φιλοξενίας που βιάζουν τα παιδιά στις τουαλέτες κι εκπορνεύουν τις γυναίκες τους! Ιδού ο απόλυτος πάτος! Άντε λοιπόν στο σινεμά σας με τον πασατέμπο σας και βουλώστε το γιατί άμα λάχει ανοίγω τα σύνορα και τους «απασχολώ» για το ένα τρίτο του μισθού σας!

Η σύγχρονη Ευρώπη, κάθε άλλο παρά γη της επαγγελίας φαντάζει. Οι υποψήφιοι μετανάστες γνωρίζουν ότι ούτε απεριόριστες ευκαιρίες υπάρχουν, ούτε ισότητα. Τα μόνα που μπορεί να προσφέρει η Ευρώπη είναι μια κάποια ασφάλεια και μια κάποια υποτυπώδη εκπαίδευση για τα παιδιά τους. Δεδομένων των πιο πάνω, πολύ λίγοι θα ήθελαν να γίνουν πραγματικοί Ευρωπαίοι. Αν η Αμερική αποτέλεσε την ευκαιρία για έναν μεγάλο έρωτα, η Ευρώπη δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά ένα ευκαιριακό συνοικέσιο.

Οι νοητές αποσκευές των προσφύγων, μουσουλμάνων στην πλειονότητά των, μετατρέπονται σε πανοπλίες: μεγαλωμένοι σε κοινωνίες όπου η θρησκεία έχει σημαντικό μερίδιο στη λειτουργία του κράτους και του δικαίου, ασπάζονται τη θέση της πίστης τους για τη γυναίκα, την οικογένεια, τις προσευχές, το ορθό και το βλάσφημο (χαράμ). Το πολιτισμικό σοκ που υφίστανται όταν βλέπουν τους δυτικούς οικοδεσπότες και τον δυτικό τρόπο ζωής δυναμώνει περισσότερο από το γεγονός ότι αισθάνονται ανεπιθύμητοι. Η συνείδηση της διαφοράς των τους συνέχει.

Οι τόποι καταγωγής των κάθε άλλο παρά σέβονται τη διαφορετικότητα, κάθε άλλο παρά ανεκτικοί είναι. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι διαιρούνται και συγκρούονται μεταξύ των στα κέντρα φιλοξενίας, ούτε ότι πολλοί από αυτούς διαπράττουν σοβαρές παραβάσεις του ποινικού κώδικα. Η ατιμωρησία τέτοιων συμπεριφορών είναι διπλά καταδικαστέα.

Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη: το απαρτίζουν οι νοητές αποσκευές των προσφύγων αναμεμιγμένες με το «νέο» ιδεολόγημα περί κανονικότητας και μη, τον «νέο» ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία και την εσωστρέφεια. Το τρέφουν οι πολιτικές της λιτότητας, της απαλλοτρίωσης παροχών, δικαιωμάτων και γενικότερα της ανακατανομής της ευτυχίας στους λιγότερους και της δυστυχίας στους περισσότερους. Το καταστρέφουν σκέψεις σαν αυτές που αναφέρθηκαν στην αρχή: στοχασμοί που οφείλουν την ύπαρξή τους στην ελευθερία.

Είναι χρέος κάθε Ευρωπαίου να συμβάλει στον άμεσο επαναπροσδιορισμό της Ευρωπαϊκής ταυτότητας, ώστε να καταστραφεί ετούτο το φάντασμα και ταυτοχρόνως να σταματήσουν αυτές οι ανόητες και επιζήμιες, για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, πολιτικές.

Ελπήνωρ