Το βασικό μέλημα του Γραφείου την εποχή εκείνη ήταν από τη μια ο συντονισμός κι η υποβοήθηση του έργου της επαναδραστηριοποίησης κι από την άλλη η τοποθέτηση της όλης εργασίας της μελλοντικής πορείας της οικονομίας πάνω σε πιο οργανωμένη βάση, μέσω της ετοιμασίας ενός Έκτακτου Σχεδίου Δράσης. Αναφορικά με την πρώτη δραστηριότητα είμαστε σε συνεχή επαφή με τα Υπουργεία, τους Ημικρατικούς Οργανισμούς, τα οργανωμένα σύνολα καθώς και ιδιώτες-κλειδιά για προώθηση συγκεκριμένων έργων και σχεδίων ομαλοποίησης και δραστηριοποίησης.
Συνοπτικά θα μπορούσαν να αναφερθούν: Ενώσαμε τις δυνάμεις μας με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στις προσπάθειές του για αντιμετώπιση των δύο κυριότερων προβλημάτων, της περίθαλψης των προσφύγων και παθόντων και της απασχόλησης των στρατιών ανέργων ώστε, μεταξύ άλλων, να διατηρηθεί η βιωσιμότητα των Ταμείων Κοινωνικών Ασφαλίσεων, τα οποία κινδύνευαν να τιναχθούν στον αέρα, αλλά και της θέσπισης ειδικού νόμου, του περί Δημοσίων Βοηθημάτων Νόμου, για την παροχή χρηματικής κι άλλης βοήθειας σε δυσπραγούντες, ώστε να εξασφαλίζεται σε όλους ένα ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης.
Σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων αποκαταστάθηκαν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα οι οδικές συνδέσεις διαφόρων περιοχών που αποκόπηκαν, άρχισαν ή συνεχίστηκαν οι εργασίες άλλων οδικών και κατασκευαστικών έργων για ενίσχυση της απασχόλησης, καταβλήθηκαν ιδιαίτερες προσπάθειες για άμεση επίλυση του προβλήματος της αεροπορικής αποκοπής της Κύπρου από τον υπόλοιπο κόσμο, καθώς και της εξομάλυνσης της κατάστασης με τις θαλάσσιες επικοινωνίες και της αναπλήρωσης της λιμενικής δυναμικότητας.
Με το Υπουργείο Γεωργίας και Φυσικών Πόρων είχαμε να αντιμετωπίσουμε στην αρχή ακόμη και πρόβλημα επάρκειας τροφίμων κι άλλων γεωργικών προϊόντων στην αγορά, ενώ συνεχίσαμε κι ενισχύσαμε τις διάφορες δραστηριότητες του Υπουργείου για σκοπούς απασχόλησης και αρχίσαμε τις εργασίες για προσωρινή αποκατάσταση και δραστηριοποίηση των εκτοπισθέντων γεωργών, κτηνοτρόφων, ψαράδων. Αναφέρθηκα κι άλλοτε στο σύνθημα, που με το Υπουργείο Γεωργίας προωθήσαμε, «να μη μείνει ακαλλιέργητη καμιά σπιθαμή γης», για να αντιμετωπίσουμε την πιθανότητα έλλειψης τροφίμων μετά την απώλεια της Μεσαορίας, Αμμοχώστου, Μόρφου, Κυθρέας, Λαπήθου/Καραβά κ.λπ. Τόση ήταν η ανταπόκριση στο σχέδιο αυτό, που πολύ σύντομα οι Αγροτικές Οργανώσεις μάς παρακάλεσαν να το αποσύρουμε, γιατί ήταν αδύνατο να διαθέσουν την παραγωγή τους.
Όπως και στις άλλες περιπτώσεις, το πρώτο μέλημα αναφορικά με τους τομείς αρμοδιότητας του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας αναφερόταν στην επίλυση των προβλημάτων ομαλής λειτουργίας της αγοράς κι επαναλειτουργίας των βιομηχανικών κι άλλων μονάδων στις ελεύθερες περιοχές σε στενή επαφή με τους ιδιώτες επιχειρηματίες και τις οργανώσεις τους και στη συνέχεια στην ενθάρρυνση εξαγωγών και επαναδραστηριοποίηση των εκτοπισθέντων βιομηχάνων, ξενοδόχων κ.ά.
Το Υπουργείο Εσωτερικών και Άμυνας έπρεπε πρώτα απ' όλα να φροντίσει ώστε να δημιουργηθεί αίσθημα ασφάλειας, που τόση ανάγκη είχε η οικονομία για να αρχίσει να λειτουργεί, καθώς και να επιβληθεί νομιμότητα στις ενέργειες των ατόμων κι ομάδων ύστερα από μια πρωτόγνωρη κοινωνική αναστάτωση. Σ' αυτά δεν είχαμε ιδιαίτερη ανάμειξη. Όμως στη συνέχεια έντονη ήταν η συμμετοχή μας στην ανέγερση προσφυγικών συνοικισμών, την εγκατάσταση εκτοπισθέντων στα τ/κυπριακά χωριά, την εφαρμογή (ή καλύτερα τη μη εφαρμογή) του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου του 1972. Οι καιροί ήταν χαλεποί και δεν χωρούσαν διελκυστίνδες. Το έργο που επιτελέστηκε στη δημιουργία συνθηκών άνετης προσωρινότητας για τους πρόσφυγες ήταν τιτάνιο.
Το κυριότερο πρόβλημα που είχαμε να αντιμετωπίσουμε στο Υπουργείο Παιδείας με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς ήταν το στεγαστικό. Ήταν με μεγάλη ευχαρίστηση που διαπιστώσαμε ότι το Υπουργείο δέχτηκε την ιδέα της λειτουργίας απογευματινών τάξεων στα υφιστάμενα σχολικά κτήρια, ώστε να εξυπηρετηθούν και τα εκτοπισθέντα σχολεία. Πάντοτε μας ενοχλούσε η μερική μόνο χρήση των σχολικών εγκαταστάσεων κι η μικρής διάρκειας έκθεση των παιδιών στη θεραπευτική αγωγή της παιδείας (λίγες ώρες την ημέρα, λίγες βδομάδες τον χρόνο). Αλλά μεγάλη ήταν κι η απογοήτευσή μας όταν η Κυβέρνηση λίγο αργότερα, υπό τις πιέσεις κάποιων ομάδων, προχώρησε στην κατάργηση του απογευματινού σχολείου και την ανέγερση ενός τεράστιου αριθμού νέων σχολικών κτηρίων για την πρωινή μόνο φοίτηση των μαθητών.
Και στον τομέα της υγείας, πέραν της φροντίδας για διατήρηση της δημόσιας υγείας, που κινδύνευε από τις άθλιες συνθήκες κάτω από τις οποίες αναγκάστηκε μεγάλο μέρος του πληθυσμού να ζει αμέσως μετά την εισβολή, το άμεσο πρόβλημα ήταν η στενότητα νοσοκομειακών κλινών. Σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας ενισχύσαμε το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, σε μια εποχή που ξεκινήσαμε τις διαδικασίες για αντικατάστασή του, καθώς και τα υφιστάμενα Επαρχιακά κι Αγροτικά/Ειδικά Νοσοκομεία και χρησιμοποιήσαμε περισσότερο τις ιδιωτικές κλινικές, περιλαμβανομένης της αποστολής περισσότερων ασθενών στο εξωτερικό. Στη συνέχεια άρχισε η ανέγερση νέων νοσοκομείων στη Λευκωσία (Μακάρειο) και στις άλλες πόλεις. Προσωρινά σταμάτησαν οι μελέτες κι ενέργειες για εισαγωγή ενός ΓεΣΥ, που άρχισαν πριν από την εισβολή, μια και όλος ο λαός προσέτρεχε στα κρατικά νοσηλευτήρια.
Τέλος, στενή ήταν και η συνεργασία μας με την Κεντρική Τράπεζα στη δημιουργία των προϋποθέσεων για απρόσκοπτη χρηματοδότηση της επιδιωκόμενης επαναδραστηριοποίησης από μέρους των εμπορικών τραπεζών, π.χ. με την ίδρυση του Ταμείου Χρηματοδοτήσεως Έργων Προτεραιότητας, την Τράπεζα Αναπτύξεως, που έγινε αναπόσπαστο μέρος της κυβερνητικής προσπάθειας ανασυγκροτήσεως, αναλαμβάνοντας τη χρηματοδότηση δύσκολων αλλά αναγκαίων πρωτοβουλιών, καθώς και το Συνεργατικό Κίνημα, που ανέλαβε αυτόνομα διάφορες σχετικές πρωτοβουλίες.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
