Φέρτε στο νου σας μια μεγάλη σκάλα και ανθρώπους να τη σκαρφαλώνουν. Άλλοι τη σκαρφαλώνουν με δυσκολία αλλά μόνοι τους, άλλοι τη σκαρφαλώνουν με άνεση καθότι τους δίνουν το χέρι κάποιοι άλλοι άνθρωποι, κι άλλοι πάλι δεν μπορούν να ανεβούν κανένα σκαλί γιατί υπάρχουν κάποιοι που τους τραβούν τα πόδια για να μην ανέβουν.

Το πιο περίεργο όμως σε αυτήν τη σκηνή είναι εκείνοι οι άνθρωποι που βλέπουν τους συνανθρώπους τους να πέφτουν από τη σκάλα και, αντί να τρέξουν να τους βοηθήσουν, τους κοιτούν χαιρέκακα και τους κοροϊδεύουν. Αυτοί οι άνθρωποι είναι εκείνοι που έμαθαν να συγκρίνουν τους εαυτούς τους με τους άλλους. Έμαθαν να βλέπουν τους άλλους συγκριτικά με τον εαυτό τους. Σκέφτονται: Αυτός έχει καλές σπουδές, αλλά δεν έχει φιλενάδα.

Εγώ έχω φιλενάδα, αλλά δεν έχω σπουδάσει. Άρα, αυτός έχει κάτι που εγώ δεν έχω, εγώ έχω κάτι που αυτός δεν έχει, συμπέρασμα: δεν τα 'χει καταφέρει καλύτερα από μένα. Η κυπριακή κοινωνία τρέφεται από αυτό το κόμπλεξ. Γνωρίζω καθημερινά ανθρώπους που συγκρίνονται συνεχώς με άλλους βρίσκοντας έτσι νόημα στη μίζερη ζωή τους. Γιατί άραγε έχουμε την ανάγκη της σύγκρισης;

Η σύγκριση είναι μια συνήθης τακτική που χρησιμοποιούν ως επί το πλείστον οι άνθρωποι που είναι ετεροκαθοριζόμενοι. Οι άνθρωποι αυτοί δεν νιώθουν καλά με τον εαυτό τους, δεν αγαπούν τον εαυτό τους, σκέφτονται με βάση αυτό που τους λείπει και όχι αυτό που έχουν. Το χειρότερο όμως είναι πως ζηλεύουν και φθονούν τους άλλους που κατάφεραν να κάνουν στη ζωή τους ό,τι οι ίδιοι δεν μπόρεσαν.

Ο φθόνος είναι αυτό που τρέφει το σύνδρομο κατωτερότητάς τους. Φθονούν τους άλλους γι' αυτό που οι ίδιοι δεν έχουν και νιώθουν κατώτεροι γι' αυτό, αλλά συγκρίνουν αυτό που οι ίδιοι έχουν με αυτό που οι άλλοι που φθονούν δεν έχουν, στην προσπάθειά τους να νιώσουν ανώτεροι από αυτούς. Κατά την Ατομική Ψυχολογία η ανάπτυξη του ανθρώπου και η εξέλιξη της προσωπικότητας ρυθμίζονται βάσει του αισθήματος μειονεξίας που βιώνει το άτομο και της τάσης του καθ’ όλη την πορεία της ζωής του να αναπληρώσει αυτό το συναίσθημα.

Το άτομο προσπαθεί να αποκτήσει κύρος, δύναμη και αναγνώριση. Η επιθυμία αυτή προσκρούει σε διάφορα ατομικά ή κοινωνικά εμπόδια και άλλοτε συνειδητά ή ασυνείδητα αναπτύσσεται ένα αίσθημα αδυναμίας για το ξεπέρασμα των εμποδίων που ονομάζεται αίσθημα μειονεξίας. Το αίσθημα μειονεξίας, ενισχυόμενο και από τυχόν υπάρχοντα σωματικά ελαττώματα ή αλλεπάλληλες απογοητεύσεις και ταπεινωτικές εμπειρίες, δημιουργεί στο άτομο το σύμπλεγμα κατωτερότητας, και αυτό πλέον καθορίζει και ρυθμίζει τη συμπεριφορά και την πορεία της ζωής του.

Το άτομο που αναπτύσσεται και διακατέχεται από το σύμπλεγμα κατωτερότητας διαμορφώνει μια εικόνα για τον εαυτό του ότι είναι «αδύναμο» και ότι δεν διαθέτει δυνάμεις και προσόντα για να πορευτεί στη ζωή του. Έτσι, αναζητά διαφορετικούς ή έμμεσους τρόπους για να μπορέσει να λάβει αναγνώριση και επιβεβαίωση και διαμορφώνει μια τάση αναπλήρωσης και διαμόρφωσης ενός προσωπικού πλάνου/ σχεδίου ζωής.

Το προσωπικό πλάνο/ σχέδιο ζωής αποτελεί τον προσανατολισμό και τη μεθοδολογία που αναπτύσσει το άτομο προκειμένου να ξεπεράσει τα εμπόδια και να οδηγηθεί στο επιθυμητό αποτέλεσμα της αναγνώρισης και της απόκτησης κύρους και δύναμης. Κατά την ψυχοθεραπευτική διαδικασία δίνεται πάντα ιδιαίτερη σημασία στο προσωπικό πλάνο/ σχέδιο ζωής του ατόμου.

Αυτό κρίνεται ως «υγιές» και «επικερδές» για το άτομο όταν τα προβλήματα που παρουσιάζονται αντιμετωπίζονται με τις υπάρχουσες προσωπικές δυνατότητες και δυνάμεις και με θεμιτά μέσα. Αντιθέτως, κρίνεται ως «λανθασμένο» και «άρρωστο» όταν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων χρησιμοποιούνται διαρκώς μηχανισμοί άμυνας, που οδηγούν το άτομο σε μια λανθασμένη εικόνα για τον εαυτό του.

Πόσο οδυνηρό είναι να ζεις για πάντα σε ανταγωνισμό με τους άλλους, να συγκρίνεσαι για να μπορείς να βρίσκεις νόημα σε αυτό που κάνεις. Να κλέβεις από τη λάμψη των άλλων για να φωτιστείς. Σε κανέναν άνθρωπο δεν αξίζει να ζει βιώνοντας τη μειονεξία του. Αυτός ο άνθρωπος, αντί να έχει στόχο να αποδομεί την αυτάρκεια των άλλων, αν προσπαθήσει να αποδομήσει τη δική του μειονεξία σίγουρα θα ζήσει καλύτερα!

Όπως έλεγε ο Όσκαρ Ουάιλντ: «Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι άλλοι άνθρωποι. Οι σκέψεις τους είναι οι απόψεις κάποιου άλλου, η ζωή τους μια μίμηση, τα πάθη τους ένα ρητό». Εσείς ποιους «άλλους» κουβαλάτε μαζί σας;

ΑΡΙΣΤΟΝΙΚΗ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ
Ψυχολόγος Σχολικής - Εξελικτικής κατεύθυνσης