Η δομή του θέματος των «ψευδαισθήσεων», αν και αιτιακή, στηρίζεται σε πιο αφηρημένα σχήματα ή ακόμα σχήματα αδύνατα, αν και δεκτά σε ένα βαθμό
Η σύγχρονη βιβλιογραφία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον όρο «φωνή των μαθητών» στην κατάρτιση εκπαιδευτικών πλάνων και πολιτικών, κάτι που δεν έχει γίνει σε ικανοποιητικό βαθμό σήμερα. Η δε χαμηλή επιτυχία των μαθητών μας στα Νέα Ελληνικά μπορεί να χρεωθεί σε ένα βαθμό στην απόδοση στο μέρος της γραπτής έκθεσης, αφού απορροφά ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας.
Για αυτό τον λόγο αξίζει μια ανάλυση, καθώς πληθαίνουν οι διαμαρτυρίες των μαθητών για την ακαταλληλότητα των θεμάτων, όσο κυρίως για την αδυναμία προσαρμογής μεταξύ των δύο μερών, θεματοθετών και μαθητών.
Μια απλή ανασκόπηση των θεμάτων, όπως το περσινό για τις «ψευδαισθήσεις της κυπριακής κοινωνίας που οδήγησαν στην κρίση», που έγινε διάσημο λόγω της πυκνής αντιπαράθεσης και διάστασης απόψεων, δίνει μια πρώτη εικόνα.
Ως εκπαιδευτικός έχω να αντιπαραθέσω παιδαγωγικές αντιλήψεις, όπως ότι οποιοδήποτε θέμα πρέπει να στοχεύει στον μέσο μαθητή, να μην χαρακτηρίζεται από περιττά, χιλιοειπωμένα (trivial) σημεία αλλά και ύπαρξη στοιχείων πρόκλησης. Με βάση αυτά, το θέμα που προτάθηκε πέρσι ήταν σίγουρα αρκετά κουλτουριάρικο για να μην στοχεύει τον μέσο μαθητή, ενώ τα στοιχεία πρόκλησης, παρότι υπαρκτά, υποσκιάστηκαν από το προηγούμενο.
Ειδικά για το τελευταίο συνήθως γίνεται το αντίθετο: οι θεματοθέτες υποτιμούν την ικανότητα του μαθητή να εκτιμήσει τα σημεία πρόκλησης και να τα χρησιμοποιήσει ως κίνητρο, με αποτέλεσμα οι μαθητές συχνά να μιλούν για ανιαρά θέματα.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι νοητικές ικανότητες των μαθητών είναι μεγαλύτερες κατά ηλικία από ό,τι έδειχναν οι πρώτες θεωρίες παιδικής ανάπτυξης. Θέματα με στοιχεία πρόκλησης είναι αυτά όπως «Πώς η Κίνα κατάφερε να μοντερνοποιηθεί κρατώντας τον πολιτισμό της».
Νομίζω ότι το πρόγραμμα PISA ακολουθεί αυτό το πλαίσιο και ίσως η αποτυχία να οφείλεται όχι στην ανικανότητα των μαθητών μας, αλλά στην έλλειψη εξοικείωσης με αυτό, αφού οι πρακτικές διαφέρουν, με αποτέλεσμα οι μαθητές να είναι προδιατεθειμένοι πριν εκτιμήσουν περί τίνος πρόκειται...
Θέματα όπως «προκλήσεις στον σύγχρονο πολιτισμό» που περιέχουν αιτιατή δομή για να ανταποκριθούν ίσως ήταν πιο ωφέλιμες. Η δομή του θέματος των «ψευδαισθήσεων», αν και αιτιακή, στηρίζεται σε πιο αφηρημένα σχήματα ή ακόμα σχήματα αδύνατα, αν και δεκτά σε ένα βαθμό.
Συζητώντας κανείς με μαθητές καταλαβαίνει ότι δεν στερούνται ικανοτήτων. Ένας μαθητής μού εξήγησε πως επιλέγει θέματα «που μπορεί να εκτιμήσει ο αναγνώστης τις εμπειρίες του». Αυτό δείχνει ότι οι μαθητές έχουν μια βαθιά αντίληψης της επικοινωνιακής λειτουργίας του λόγου, που επιδιώκουν να ταυτίσουν οποιαδήποτε χρήση του με αυτή.
Αυτό που λείπει είναι η αλλαγή φιλοσοφίας, είτε προς πιο αυστηρή χρήση των παιδαγωγικών αρχών, είτε προς ορθολογική πληρότητα, είτε προς έμφαση στις προτιμήσεις των μαθητών...
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ
Εκπαιδευτικός
