Κι ενώ προσπαθούσαμε να αντιμετωπίσουμε τις πρωτόγνωρες καταστροφικές συνέπειες του πρώτου γύρου της Τουρκικής εισβολής, ήλθε η ολοκλήρωση του σχεδίου Αττίλα με τη δεύτερη φάση της προέλασης των τουρκικών στρατευμάτων στις 14 Αυγούστου και την κατάληψη του 37% του κυπριακού εδάφους, του πιο παραγωγικού και πιο ανεπτυγμένου μέχρι τότε. Οι προσπάθειες τώρα για κινητοποίηση των δυνάμεων που απέμειναν, για επούλωση των τεράστιων πληγών που άνοιξε η εισβολή και κατοχή και επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας, κατέστησαν ακόμα πιο έντονες. Λίγες μέρες μετά τη νέα κατάπαυση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, έστειλα στις 23 Αυγούστου εγκύκλιο προς τους Γενικούς Διευθυντές των Υπουργείων καλώντας τους και πάλι για συστηματική δραστηριοποίηση:

«Ενόψει των συνθηκών που επικρατούν στη Νήσο, αποφασίστηκε να μεριμνήσετε το γρηγορότερο κι όπου τούτο είναι εφικτό ώστε: Να επαναρχίσουν οι εργασίες για την εκτέλεση των εγκεκριμένων και συνεχιζόμενων έργων ή σχεδίων, να προωθηθεί η υλοποίηση των έργων και σχεδίων, για τα οποία γίνεται πρόνοια στον φετινό Προϋπολογισμό Ανάπτυξης, να προωθηθεί η επεξεργασία κι υποβολή για τα περαιτέρω προτάσεων και σχεδίων για εντελώς νέα έργα, κατά προτίμηση έργα που από τη μια θα είναι παραγωγικά κι από την άλλη θα προσφέρουν όσο το δυνατό περισσότερη απασχόληση σε εργατικό δυναμικό. Θα ευχαριστηθώ πολύ εάν επιληφθείτε του θέματος το συντομότερο δυνατό».

Πέραν της κινητοποίησης των Επιτροπών, που είχαν άμεση σχέση με τον Μηχανισμό Προγραμματισμού, συμμετείχαμε ως Γραφείο σε Επιτροπές που συστάθηκαν στα διάφορα Υπουργεία για να καλύψουν τις ειδικές ανάγκες των Τμημάτων τους, καθώς και σε Διυπουργικές Επιτροπές, που κάλυπταν ευρύτερα θέματα. Επιπλέον αναλάβαμε ειδικές αποστολές για τη μελέτη εξειδικευμένων θεμάτων μέσω της σύστασης Επιτροπών ή συμμετέχοντας σε άλλες, ενώ σε περιπτώσεις που κάποιος τομέας ή θέμα δεν μπορούσε να αναληφθεί από κάποιο Υπουργείο κάναμε τις δικές μας διευθετήσεις για ανάπτυξη της ενδεικνυόμενης δράσης (π.χ. συγκάλεσα έκτακτη συνεδρία στο Γραφείο Προγραμματισμού των Συνδέσμων Εργολάβων Οικοδομών,των Μηχανικών κι Αρχιτεκτόνων κ.ά. για προώθηση επαναδραστηριοποίησης του τομέα κατασκευών, του τομέα με τις μεγαλύτερες διακλαδικές επιπτώσεις από όλους τους άλλους τομείς).

Μετά την αποστολή των πιο πάνω εγκυκλίων, όλα τα Υπουργεία ζήτησαν τη συμμετοχή μας στον προγραμματισμό των δραστηριοτήτων τους. Κι έτσι πέραν της άμεσης και χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες κινητοποίησης όλων των Υπηρεσιών, πολύ νωρίς μέσα στον Σεπτέμβρη του 1974 είχαμε έτοιμο ολοκληρωμένο Έκτακτο Σχέδιο Δράσης, με βάση το οποίο ενεργούσαμε έκτοτε. Το Σχέδιο αυτό δεν δημοσιοποιήθηκε τότε, γιατί ο Υπουργός Οικονομικών, υπεύθυνος για τις εργασίες του Γραφείου Προγραμματισμού εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας, θεώρησε πολιτικά ανοίκειο να μιλούμε δημόσια για προγραμματισμό δραστηριοποίησης κι ανάπτυξης των ελεύθερων περιοχών μόνο. Με την επιστροφή του Μακάριου και την επανατοποθέτηση του θέματος άρχισε στις αρχές του 1975 η επίσημη κι ανοικτή διαδικασία επεξεργασίας, συζήτησης κι έγκρισης του Πρώτου Έκτακτου Σχεδίου Οικονομικής Δράσης, 1975-1976, όπως θα δούμε αργότερα.

Στο μεταξύ έγιναν πολλά για αντιμετώπιση των άμεσων προβλημάτων κι επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας με κινητοποίηση των Υπουργείων κι όλης της Δημόσιας Υπηρεσίας, στην οποία πάντα συμμετείχαμε. Αναφέρω μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων από τα τέλη Ιουλίου δραστηριοποιήθηκε με τον συνηθισμένο τρόπο της τριμερούς συνεργασίας με σύγκληση σύσκεψης των κοινωνικών εταίρων για «ενημέρωση επί των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων και δη του προσφυγικού και των μέτρων που λαμβάνονται» καθώς και «μελέτη του θέματος της επαναδραστηριοποίησης στις περιοχές όπου υπάρχει σχετική ασφάλεια και εισήγηση πρακτικών μέτρων για αντιμετώπισή του». Στην τριμερή σύσκεψη, που έγινε στις 30 Ιουλίου 1974, έγιναν πολλές εισηγήσεις για αντιμετώπιση τόσο του προσφυγικού προβλήματος όσο και για τη διευκόλυνση της επαναλειτουργίας των παραγωγικών μονάδων για σκοπούς απασχόλησης.

Ο Υπουργός Οικονομικών συγκάλεσε στις 9 Αυγούστου 1974 παρόμοια σύσκεψη με τη συμμετοχή των εργοδοτικών και εργατικών οργανώσεων με θέμα «τη λήψη κατάλληλων μέτρων για επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας». Τόσο η σύσκεψη αυτή όσο και παρόμοιες συσκέψεις που ακολούθησαν υπό την προεδρία του Γ. Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών, πριν και μετά τη δεύτερη φάση της εισβολής, ασχολήθηκαν, κυρίως, με την άμεση επίλυση πρακτικών προβλημάτων που παρακώλυαν την επαναλειτουργία των επιχειρήσεων (αποστράτευση βασικών στελεχών της βιομηχανίας κι επιστροφή φορτηγών αυτοκινήτων στους ιδιοκτήτες τους από τον στρατό, όπου δεν χρειάζονταν, πρόβλημα ρευστότητας και δανειοδότησης εκ μέρους του τραπεζικού συστήματος, γενικότερη ασφάλεια στους τόπους εργασίας και μεταφοράς εργατών, πρόβλημα εξεύρεσης και μεταφοράς πρώτων υλών κι επάρκειας εμπορευμάτων, πρόβλημα στις συγκοινωνίες με το εξωτερικό, αυξημένα ναύλα λόγω αυξημένων ασφαλίστρων κ.λπ.).

Παρόμοιες συσκέψεις έγιναν και στα άλλα Υπουργεία. Πολλά από τα άμεσα προβλήματα που αναφέρθηκαν στις συσκέψεις αυτές αντιμετωπίστηκαν από τα ίδια τα Υπουργεία. Αλλά οι συσκέψεις αυτές απεδείχθησαν ιδιαίτερα χρήσιμες, γιατί μας έδωσαν μια πολύ καλή εικόνα για τις κατευθύνσεις προς τις οποίες έπρεπε να κινηθεί η μελλοντική ανασύσταση κι ανάπτυξη της οικονομίας της Κύπρου έστω και υπό ημικατοχή, τις οποίες κι αξιοποιήσαμε στη συνέχεια κατά την επεξεργασία κι εφαρμογή των διαδοχικών Έκτακτων Σχεδίων Οικονομικής Δράσης.

Θα επανέλθω αργότερα σε άλλες επιμέρους ενέργειες των Υπουργείων για αντιμετώπιση της έκρυθμης κατάστασης της εισβολής. Εκείνο που θα ήθελα να τονίσω εδώ είναι η άμεση κινητοποίηση της ίδιας της Δημόσιας Υπηρεσίας, των Γ. Διευθυντών και Διευθυντών και ορισμένων Υπουργών, που διατέλεσαν οι ίδιοι Δημόσιοι Λειτουργοί.

Συνεχίζεται.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com