Οι επέτειοι της εισβολής φέρνουν στη μνήμη μας τις αγωνίες και τους εφιάλτες για το μέλλον, που ζήσαμε εκείνες τις μέρες. Αφού είδαμε τα όνειρα για μια αναπτυγμένη κι ευημερούσα Κύπρο να γίνονται μέσα σε λίγες ώρες συντρίμμια, ξεπήδησε το πείσμα για θετική αντίδραση κι επιβίωση. Ήταν η ώρα της Δημόσιας Υπηρεσίας, της πάντα καταφρονημένης και χλευαζόμενης. Λόγω της κατάστασης οι πολιτικοί/κομματικοί θεσμοί βρίσκονταν υπό διωγμό ή ανασύσταση, όπως και η ίδια η Κυβέρνηση.

Ο ιδιωτικός τομέας αναζητούσε ακόμη τα κομμάτια του, ύστερα από τα πλήγματα στις οικονομικές μονάδες στις Kατεχόμενες Περιοχές και την αποσύνθεση ολόκληρης της κυπριακής οικονομίας. Όμως η Δημόσια Υπηρεσία ήταν εκεί. Όλοι προσέτρεχαν σ’ αυτή για καθοδήγηση, ενθάρρυνση και συμπαράσταση, ηθική κι άλλη. Κι η Υπηρεσία ανταποκρίθηκε με εξαιρετική ικανότητα κι επάρκεια στις προκλήσεις των καιρών και τις περιστάσεις. Ήταν ‘οι ωραιότερες ώρες’ της Δημόσιας Υπηρεσίας της Κύπρου, για να δανειστώ μια ρήση από τον Τσόρτσιλ. Όλες οι Υπηρεσίες ήρθησαν στο ύψος των περιστάσεων της δικής μας Δουγκέρκης κι έγραψαν τη δική τους ιστορία στον αγώνα για αντιμετώπιση των δυσμενών συνεπειών της τουρκικής εισβολής.

Κι εμείς, ως Γραφείο Προγραμματισμού, που, σύμφωνα με αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου, μας αφορούσε κάθε τι που συνέβαινε στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα, δεν μπορούσαμε να μείνουμε αδρανείς μπροστά στη λαίλαπα του Αττίλα, που επέφερε καίρια πλήγματα στην κοινωνική κι οικονομική τάξη του Τόπου. Πρώτο μέλημά μας ήταν η επαφή με τις άλλες Υπηρεσίες, ενθαρρύνοντάς τες να συνεχίσουν την εκτέλεση των έργων και σχεδίων του εγκεκριμένου Προϋπολογισμού, όπου ήταν εφικτό, και να προχωρήσουν στην επεξεργασία και υποβολή νέων έργων και σχεδίων για αντιμετώπιση των νέων αναγκών.

Το ίδιο μήνυμα κινητοποίησης κι ενθάρρυνσης δώσαμε προς κάθε κατεύθυνση, ιδιαίτερα στους Οργανισμούς Δημόσιας Ωφελείας, την Τράπεζα Αναπτύξεως και τις Τοπικές Αρχές. Για τον ίδιο σκοπό είχαμε επαφές με πολλούς εκπροσώπους του ιδιωτικού τομέα, από τις οποίες βγάλαμε και τα συμπεράσματά μας αναφορικά με την πολιτική επαναδραστηριοποίησης που έπρεπε να εισηγηθούμε προς την Κυβέρνηση και να ακολουθήσουμε.

Χαρακτηριστικό είναι ότι τρεις μέρες μετά την πρώτη κατάπαυση του πυρός κι όταν ακόμη οι Τούρκοι εισβολείς κατείχαν μόνο το τρίγωνο Λευκωσίας-Κερύνειας έστειλα, στις 26 Ιουλίου 1974, εγκύκλιο σε όλους τους Λειτουργούς του Γραφείου για την ανάγκη ετοιμασίας Προγράμματος Άμεσης Οικονομικής Δράσης. Η εγκύκλιος έλεγε:

‘Εν όψει των τελευταίων γεγονότων και της κατάστασης που δημιουργήθηκε, είναι απαραίτητη η λήψη διαφόρων μέτρων κι η εκτέλεση διαφόρων έργων από την Κυβέρνηση για επαναφορά της οικονομικής ζωής στην ομαλότητα. Πιστεύω ότι τα διάφορα Υπουργεία και Τμήματα λαμβάνουν τα δέοντα μέτρα για αντιμετώπιση των πιο επειγουσών αναγκών. Πέραν τούτου, όμως, σύντομα θα παραστεί ανάγκη εφαρμογής ενός σχεδίου άμεσης δράσης για αναζωογόνηση της οικονομίας. Ως εκ τούτου είναι άκρως αναγκαίο όπως ετοιμαστεί ένα τέτοιο σχέδιο. Παρακαλείται κάθε Λειτουργός Προγραμματισμού όπως ετοιμάσει σύντομο σημείωμα που να περιέχει:

Σκέψεις πάνω στις γενικότερες κατευθυντήριες γραμμές οικονομικής δράσης από μέρους της Κυβέρνησης και εισηγήσεις για συγκεκριμένα μέτρα και σχέδια προς αντιμετώπιση των ειδικών προβλημάτων του τομέα, που υπάγεται στη δικαιοδοσία του. Κάθε Λειτουργός Συντονισμού/Διοικητικός Λειτουργός παρακαλείται να προβεί σε: Ανασκόπηση του παρόντος Προϋπολογισμού (Αναπτύξεως) κατά κεφάλαιο για εξακρίβωση των δυνατών εξοικονομήσεων για τους υπόλοιπους μήνες του 1974 κι επισήμανση εκείνων των έργων του Προϋπολογισμού, των οποίων η εκτέλεση θα πρέπει να επιταχυνθεί λόγω των περιστάσεων (π.χ. έργα που δημιουργούν ευκαιρίες απασχόλησης σ' όλη τη Νήσο) καθώς κι επισήμανση τυχόν συνεπειών λόγω της κατάστασης πάνω στις υποχρεώσεις της Κυβέρνησης που απορρέουν από υφιστάμενα συμβόλαια κλπ’.

Οι πιο πάνω ενέργειες του Γραφείου υιοθετήθηκαν πλήρως από ευρεία σύσκεψη που έγινε στις 5 Αυγούστου 1974 στο Γραφείο του Υπουργού Οικονομικών και Προέδρου της Επιτροπής Προγραμματισμού, μ. Αντρέα Πατσαλίδη, ο οποίος στο μεταξύ ανέλαβε ξανά το Υπουργείο με την ομαλοποίηση μετά την οικειοθελή απομάκρυνσή του λόγω του Πραξικοπήματος.

Σε επιστολή μου προς τους Γενικούς Διευθυντές των Υπουργείων την επαύριον 6ην Αυγούστου 1974 έλεγα: Έχω εντολή να αναφερθώ στη συνεδρία που έγινε στο Γραφείο του Υπουργού Οικονομικών στις 5 Αυγούστου 1974, στην οποία συζητήθηκε κυρίως το θέμα της επαναδραστηριοποίησης της οικονομικής ζωής του Τόπου και να σας παρακαλέσω να υποβάλετε το ταχύτερο προτάσεις αναφορικά με: Τις δυνατές εξοικονομήσεις από τα ψηφισθέντα κονδύλια του Τακτικού Προϋπολογισμού και του Προϋπολογισμού Αναπτύξεως του 1974 ξεχωριστά, τις ανάγκες για αύξηση των εγκεκριμένων κονδυλίων των Προϋπολογισμών ξεχωριστά με τα αναγκαία δικαιολογητικά, κατάλογο εγκεκριμένων σχεδίων και έργων αναπτύξεως, που ενδείκνυνται υπό τις περιστάσεις να προωθηθούν αμέσως, νέα σχέδια και έργα αναπτύξεως, που ενδείκνυνται κι είναι δυνατόν υπό τις περιστάσεις να προωθηθούν (για τα έργα αυτά να δοθεί η υπολογιζόμενη ολική δαπάνη, ο προβλεπόμενος αριθμός των εργατών που θα χρησιμοποιηθούν, καθώς επίσης κι ο χρόνος δυνατής έναρξής των) και μέτρα πολιτικής, που πρέπει να ληφθούν από μέρους της Κυβέρνησης για σκοπούς επαναδραστηριοποιήσεως των διαφόρων τομέων υπό τη δικαιοδοσία κάθε Υπουργείου.

Θα βοηθούσε τα μέγιστα αν κάθε ένας από σας συνέτασσε κατάλογο με τις ζημιές που έγιναν στους διάφορους τομείς της αρμοδιότητάς σας και υποδείκνυε το είδος οικονομικής κι άλλης βοήθειας που θα μπορούσαμε να ζητήσουμε από ξένες Κυβερνήσεις και Διεθνείς Οργανισμούς’.

Συνεχίζεται.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com