Ο Michael Barber -διετέλεσε επικεφαλής της Μεταρρύθμισης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και σε άλλες χώρες- στο βιβλίο του «How to Run a Government» καταγράφει 57 κανόνες που πρέπει να διέπουν μια πετυχημένη Αναπτυξιακή Μεταρρύθμιση. Οι κυριότερες εισηγήσεις του M. Barber μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως:

1. Οι μεταρρυθμιστικές αλλαγές στις κυβερνήσεις παίρνουν τόσο πολύ χρόνο που είναι αργά για να έχουν αντίκτυπο. Η καινοτομία επιταχύνει την αλλαγή. Πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλοι μηχανισμοί και διαδικασίες που θα καθιστούν τις αλλαγές μόνιμες. Να υπάρχει η απαραίτητη ηγεσία, δομές και κουλτούρα που θα εγγυώνται τη συνέχεια των αλλαγών και των αποτελεσμάτων στο προβλεπτό μέλλον. Είναι σημαντικό όπως το προσωπικό έχει τις κατάλληλες ικανότητες και δεξιότητες.

2. Μεταρρύθμιση σημαίνει νέοι τρόποι προσφοράς βελτιωμένων υπηρεσιών με λιγότερο κόστος, δημιουργία κοινής αξίας και ενίσχυση της κοινωνικής καινοτομίας (νέες λύσεις σε κοινωνικά προβλήματα). Βασικό κριτήριο πρέπει να είναι ο αντίκτυπος και τα αποτελέσματα και όχι το ύψος των δαπανών.

3. Χρειάζονται α) συγκεκριμένοι στόχοι, μετρήσιμα αποτελέσματα, αξιολόγηση, έλεγχος, επαρκής εποπτεία, διαφάνεια, ενημέρωση και λογοδοσία, β) ακριβής διάγνωση των προβλημάτων, αναγνώριση των προκλήσεων και ευκαιριών και ανάπτυξη των πιο αποτελεσματικών λύσεων, γ) συνεργασίες και κοινός σκοπός και δ) μεταρρυθμιστικές καινοτομίες, οι οποίες να κινούνται και προς τις δύο κατευθύνσεις: αύξηση της αποδοτικότητας και μείωση του κόστους.

4. Η κυβέρνηση πρέπει να στηρίζεται στον στρατηγικό σχεδιασμό και όχι σε σπασμωδικές κινήσεις. Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ρευστότητα, αβεβαιότητα και πολυπλοκότητα, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το απρόβλεπτο και το άγνωστο. Χρειάζεται προορατική δημιουργικότητα για τον εντοπισμό των προβλημάτων, ώστε να αποφεύγουμε σοβαρές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Στην περίπτωση της Κύπρου, οι χαμηλές επιδόσεις καινοτομίας, η γραφειοκρατία και η έλλειψη σχεδιασμού αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια στην προσπάθεια: α) εφαρμογής μεταρρυθμίσεων βάθους και β) ανάπτυξης της οικονομίας και τόνωσης της απασχόλησης. Σύμφωνα με τον M. Barber, εθνικές οικονομίες με χαμηλές επιδόσεις σε δείκτες-κλειδιά όπως είναι η καινοτομία και η αποδοτικότητα (efficiencies) είναι ευάλωτες στις επιπτώσεις μιας νέας ύφεσης.

Κοινή Αξία (Shared Value)
Η έννοια της κοινής αξίας μπορεί να οριστεί ως πολιτικές και πρακτικές λειτουργίας, οι οποίες ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης, ενώ συγχρόνως αναβαθμίζουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στις τοπικές κοινωνίες όπου δραστηριοποιείται.

Η δημιουργία κοινής αξίας εστιάζει στον προσδιορισμό και την επέκταση των διασυνδέσεων ανάμεσα στην κοινωνική και την οικονομική πρόοδο. Οι επιχειρήσεις πρέπει να λειτουργούν στο πλαίσιο ενός συστήματος σχέσεων, στις οποίες η οικονομική διάσταση δεν είναι η μόνη που έχει σημασία. Αντιθέτως, πρέπει να εμπλουτίζεται με άλλες αξίες, τις οποίες μοιράζεται η υπόλοιπη κοινωνία. Αυτό αποτελεί το κλειδί για την επίτευξη καινοτομίας και διατηρήσιμης ανάπτυξης.

Οι εταιρείες με σύγχρονες αντιλήψεις δεν βλέπουν πλέον τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις ως εμπόδια, αλλά ως ευκαιρίες για καινοτομία και ανάπτυξη. Οι επιχειρήσεις αυτές αντιμετωπίζουν τις αυξανόμενες κοινωνικές ανάγκες χρησιμοποιώντας νέες τεχνολογίες και μεθόδους, βελτιώνοντας την αποδοτικότητά τους, επιτυγχάνοντας διαφοροποίηση και χαμηλότερο κόστος, επεκτείνοντας τις αγορές τους και δημιουργώντας νέες βιομηχανίες. Βιωσιμότητα σημαίνει καινοτομία. Η κοινή αξία μεγαλώνει τη συνολική δεξαμενή της οικονομικής και κοινωνικής αξίας.

Σύμφωνα με τον Νομπελίστα Καθηγητή στα Πανεπιστήμια Columbia και Manchester Joseph E. Stiglitz, μια καινοτομία πρέπει να αξιολογείται με βάση τη συνολική της κοινωνική προσφορά - τη συνεισφορά της στην ποιότητα ζωής και την οικονομική ανάπτυξη.

Με βάση τα πιο πάνω χρειάζονται: 1. Σύγχρονα εργαλεία για τη δημιουργία κοινής αξίας, την επίτευξη του μεγαλύτερου αντίκτυπου με το λιγότερο κόστος και τον εντοπισμό των πιο αποτελεσματικών λύσεων. 2. Νέες μορφές καινοτομίας που θα βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να παράγουν οικονομική αξία δημιουργώντας κοινωνική αξία. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί: α) επανασχεδιάζοντας προϊόντα και αγορές ώστε να ικανοποιούν τις τεράστιες κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες, β) επαναπροσδιορίζοντας την παραγωγικότητα στην αλυσίδα αξίας και γ) ενισχύοντας το τοπικό σύμπλεγμα συνεργασιών (clusters).

Νέα εργαλεία στρατηγικής για ένα τοπίο που αλλάζει
Η Μετα-καινοτομία αποτελεί το σουηδικό κλειδί, το όποιο μπορεί να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να ξεκλειδώσουν την αξία της βιωσιμότητας.

Το Σύστημα της Μετα-καινοτομίας: 1. Ενθαρρύνει τον συνδυασμό ιδεών από όλους τους τύπους καινοτομίας: καινοτομία προϊόντων, καινοτομία διεργασιών, οργανωσιακή καινοτομία και επικοινωνιακή καινοτομία. Μέσα από την αλληλεπίδραση αυτή εμφανίζονται ποικίλες πιθανότητες και περισσότερες δυνατότητες. Η συνδυαστική δύναμη της Μετα-καινοτομίας φανερώνει εναλλακτικές επιλογές και νέους τρόπους δημιουργίας αξίας.

2. Συνδέει όλους τους εταίρους της καινοτομίας. Η συνεχής προσπάθεια προσαρμογής των προϊόντων στις ανάγκες και τα προβλήματα των πελατών απαιτεί μια ολιστική -διαλειτουργική, διατμηματική, διεπιστημονική- προσέγγιση.
3. Παράγει νέες καινοτομίες πιο γρήγορα, πιο φθηνά και πιο έξυπνα.

Το νέο αυτό Μοντέλο Καινοτομίας έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλά και διαφορετικά περιβάλλοντα. Παρουσιάζεται αναλυτικά (θεωρητικό πλαίσιο και τρόποι υλοποίησης) σε ένα εύχρηστο «Εγχειρίδιο Μετα-καινοτομίας».

«Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας»
Η εγγύτητα των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την κοινωνία των πολιτών διευκολύνει την αναγνώριση των προκλήσεων και ευκαιριών και τον διάλογο και τη συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Εισηγούμαι την προκήρυξη διαγωνισμού καινοτομίας με τίτλο «Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας», στον οποίο θα μπορούν να συμμετάσχουν όλες οι Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε επίπεδο Δήμων και Συμπλεγμάτων Κοινοτήτων.

Μέσα από το εν λόγω σχέδιο θα μπορούν να επιδοτούνται δράσεις δημιουργίας αμοιβαίου οφέλους. Καινοτόμες δράσεις που επιτυγχάνουν την ισορροπία μεταξύ των τριών διαστάσεων της βιώσιμης ανάπτυξης: περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δίδεται σε δράσεις που δημιουργούν νέες, πρόσθετες θέσεις εργασίας. Κάθε δύο χρόνια να προκηρύσσεται νέος διαγωνισμός καινοτομίας.

Την ευθύνη διοργάνωσης του διαγωνισμού «Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας» και αξιολόγησης των προτάσεων θα μπορούσε να αναλάβει μια κοινή επιτροπή από εκπροσώπους των Ενώσεων Δήμων και Κοινοτήτων, των Υπουργείων Οικονομικών, Εσωτερικών και Εμπορίου, Βιομηχανίας & Τουρισμού, του ΚΕΒΕ και των Πανεπιστημίων.

Η υλοποίηση του σχεδίου «Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας» μπορεί να επιτευχθεί με τη μέθοδο συμμετοχικής χρηματοδότησης crowdfunding (συνεισφορά από πολλούς χορηγούς, στους οποίους θα προσφέρονται κίνητρα όπως ευκαιρίες προβολής και προώθησης των εταιρειών/προϊόντων τους, οικονομικά, φορολογικά και πολεοδομικά κίνητρα, αύξηση των δικαιωμάτων ανάπτυξης κ.ά.).

Πρόσθετα χρηματοδοτικά εργαλεία είναι τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα και οι «Επιχειρηματικοί Άγγελοι». Επίσης, μέρος των αναπτυξιακών κονδυλίων στον κρατικό προϋπολογισμό θα μπορούσε να διατίθεται μέσα από το ανταγωνιστικό πρόγραμμα «Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας». Οι Τοπικές Αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να διεκδικούν τα κονδύλια αυτά υποβάλλοντας τις δικές τους δημιουργικές προτάσεις.

Το πρόγραμμα «Δράσεις Διαμοιραζόμενης Αξίας» μπορεί να αποτελέσει την κοινή πλατφόρμα ανάπτυξης και υλοποίησης ενός νέου Οικονομικού Μοντέλου για την Κύπρο, με βάση τη δημιουργία κοινής αξίας και με αιχμή του δόρατος την έρευνα, την καινοτομία και την τεχνολογία.

ΝΙΚΟΣ Γ. ΣΥΚΑΣ
Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας