Στις 15 Ιανουαρίου του 1964 πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο Πενταμερής Διάσκεψη για το Κυπριακό. Ήταν η περίοδος μετά την ανταρσία που οργάνωσε η Τουρκία για κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Γράφει ο Νίκος Κρανιδιώτης στο βιβλίο του «Ανοχύρωτη Πολιτεία - Κύπρος 1960 - 1974 - Τόμος Α’»: «Η Διάσκεψη του Λονδίνου ήταν έργο της Βρετανικής και της Αμερικανικής Κυβέρνησης. Η πολιτική του Λονδίνου και της Ουάσιγκτον στο Κυπριακό απέβλεπε τότε στην επιβολή μιας λύσης, που θα εξασφάλιζε την ενότητα της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ (προλαμβάνοντας έτσι έναν Ελληνοτουρκικό πόλεμο), την αποτροπή Σοβιετικής ανάμιξης στη διένεξη, την αποφυγή ευρύτερης διεθνοποίησης του θέματος (μέσω του ΟΗΕ), και, τέλος, την υπαγωγή της Κύπρου κάτω από Νατοϊκό έλεγχο.
Στη Διάσκεψη μετέσχαν η Μ. Βρετανία, η Ελλάδα, η Τουρκία και ανά ένας εκπρόσωπος των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων. Το γεγονός ότι δεν προσκλήθηκε η Κυπριακή Κυβέρνηση ήταν ενδεικτικό των προθέσεων και των επιδιώξεων των οργανωτών της.
Ο Μακάριος ταλαντεύθηκε πολύ, αν έπρεπε, κάτω από αυτές τις συνθήκες, να συμμετάσχει εκπρόσωπος των Ελληνοκυπρίων στη Διάσκεψη. Τελικά όμως επικράτησε η αισιόδοξη άποψη, ότι η Διάσκεψη θα μπορούσε να συζητήσει το Σχέδιο του Αρχιεπισκόπου, να τροποποιήσει τις διατάξεις εκείνες του Συντάγματος που αποδείχθηκαν ανεφάρμοστες, και να προχωρήσει στην κατάργηση των δεσμευτικών Συνθηκών Συμμαχίας και Εγγύησης».
Δυστυχώς οι προσδοκίες του Προέδρου Μακαρίου δεν επιβεβαιώθηκαν. Και όχι μόνο. Το κοινό Αγγλοαμερικανικό Σχέδιο που κατατέθηκε στη Διάσκεψη στις 31 Ιανουαρίου 1964 και που προέβλεπε υπαγωγή της Κύπρου σε Νατοϊκή κηδεμονία, υπό το προκάλυμμα Ειρηνευτικής Δύναμης, έγινε δεκτό από την τουρκική και τουρκοκυπριακή αντιπροσωπία, απορρίφθηκε σαν εντελώς απαράδεκτο από την ελληνοκυπριακή αντιπροσωπία, ενώ το πιο τραγικό, έγινε δεκτό και από την τότε ελληνική κυβέρνηση -του Ιωάννη Παρασκευόπουλου- με την εισήγηση να επέλθουν σε αυτό ορισμένες τροποποιήσεις.
Οι εργασίες της πενταμερούς Διάσκεψης του Λονδίνου έληξαν χωρίς αποτέλεσμα στις 10 Φεβρουαρίου 1964. Οι δυσμενέστατες επιπτώσεις από τη σύνθεση της πενταμερούς και το περιεχόμενο των ολέθριων προτάσεων που κατατέθηκαν αντιμετωπίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από το περιεχόμενο του ψηφίσματος της 4ης Μαρτίου του 1964 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Με το ψήφισμα αυτό, αναγνωρίζεται η Κυβέρνηση της Κύπρου -και μετά την αποχώρηση των τουρκικών μελών της- σαν η νόμιμη Κυβέρνηση της Νήσου και η μόνη υπεύθυνη για τη διατήρηση και την αποκατάσταση του Νόμου και της Τάξης.
Έτσι η τουρκική επιδίωξη για υποβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας και μετατροπή της σε δύο κοινότητες, μέσω της Πενταμερούς, ματαιώθηκε από το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το ίδιο περιεχόμενο έχουν και τα ψηφίσματα 541 του 1983 και 550 του 1984 τα οποία υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο Ασφαλείας μετά την ανακήρυξη του ψευδοκράτους.
Ωστόσο το τραγικό εκείνο σφάλμα, να αποδεχθεί η νόμιμη Κυβέρνηση της Κύπρου να υποβαθμιστεί σε Κοινότητα σε μια Διεθνή Διάσκεψη, όπως ήταν η Πενταμερής του Λονδίνου της 15ης Ιανουαρίου του 1964, δεν φαίνεται να μας έχει συνετίσει.
Τόσο ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί, όσο και η τουρκική ηγεσία αναφέρονται συνεχώς σε πενταμερή διάσκεψη για τη συζήτηση της διεθνούς πτυχής του Κυπριακού, χωρίς να υπάρχει αντίδραση από πλευράς Κύπρου και Ελλάδας. Και εγείρεται το ερώτημα: Έχουμε αποδεχθεί την ιδέα της πενταμερούς διάσκεψης;
Έχουμε αποδεχθεί την υποβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας σε κοινότητα; Έχουμε αποδεχθεί τη μετατροπή της Κυπριακής Δημοκρατίας σε χωριστές οντότητες δύο κοινοτήτων;
Τα ερωτήματα αναζητούν απαντήσεις.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Τέως Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων
