Η δικαιοσύνη είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας. Ανέκαθεν, τουλάχιστον από τότε που ξεκίνησε να υπάρχει δικαιικό σύστημα, θεσμός δηλαδή που απένειμε δικαιοσύνη, ο θεσμός αυτός αντανακλούσε τον βαθμό κοινωνικής και πολιτικής ωριμότητας της εκάστοτε οργανωμένης κοινωνίας. Ήταν, είναι και θα παραμείνει ο άγρυπνος φρουρός της ατομικής ελευθερίας της κοινωνικής σταθερότητας και της συνέχισης της συμβίωσης των ανθρώπων.

Ιστορικά και κοινωνιολογικά μπορούμε να καταγράψουμε τα εξής:
Το δίκαιο είναι η δικλίδα ασφαλείας, που διατηρεί εύρυθμη τη λειτουργία μίας κοινωνίας. Το δίκαιο είναι εκείνο το ανθρώπινο αίσθημα που, είτε αναγνωρίζεται είτε όχι από ορισμένους, δίνει ώθηση και σκοπό στη ζωή.

Το σύστημα δικαίου είναι αναπόσπαστο κομμάτι των κοινωνιών, που διέπονται από στοιχειώδεις κανόνες δημοκρατίας, ισονομίας και ισοπολιτείας. Χωρίς ένα αξιόπιστο σύστημα δικαίου, αργά ή γρήγορα, θα επικρατήσει σε μια κοινωνία χάος, αναρχία και ένα δικτατορικό πολίτευμα.

Οι άνθρωποι θεωρούν ότι, προσφεύγοντας στους θεσμούς της δικαιοσύνης, είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπίσουν τις αδικίες που ενδεχομένως υφίστανται, αλλά και να αντιμετωπίσουν τυχόν παραβιάσεις των νομοθεσιών. Η απόγνωση, η φτώχια και το συναίσθημα του ανυπεράσπιστου πολίτη απαμβλύνεται όταν νιώθει ότι η δικαιοσύνη τον υπερασπίζεται και τον «περιφρουρεί», ενάντια στα οποιαδήποτε συμφέροντα.

Οι φορείς της εξουσίας του δικαίου (γατί περί εξουσίας πρόκειται) περιβάλλονται με κύρος, με αυτονομία και ανεξαρτησία έναντι των άλλων εξουσιών, δηλαδή της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας. Και παρά το γεγονός ότι οι φορείς της δικαστικής εξουσίας δεν νομοθετούν, οι αποφάσεις τους καλύπτουν νομοθετικά κενά και καθίστανται νόμοι.
Είναι, λοιπόν, κατανοητή η ισχύς της εξουσίας του δικαίου.

Λόγω αυτής της ισχύος, η πολιτική εξουσία πάντα επιδιώκει να ελέγχει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τη δικαστική εξουσία. Συνδέοντας τη σκέψη μας με την επικαιρότητα, να σημειώσουμε ότι, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, ο Ερντογάν το πρώτο που έπραξε ήταν να απολύσει πέραν των χιλίων δικαστικών. Θέλει να απονείμει «δικαιοσύνη» μακράν της «δικαιοσύνης».

Η απόδοση και η ανεξαρτησία της δικαιικής εξουσίας είναι καθοριστικός παράγοντας για την πορεία της κοινωνίας.
Εξετάζοντας το αντικείμενο στην κυπριακή πραγματικότητα, εντοπίζουμε τα γενικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σύστημα παγκοσμίως, όπως την πολιτική παρέμβαση στο έργο της δικαιοσύνης, αλλά και αριθμό παραγόντων, που αποτελούν προσκόμματα στην απονομή δικαιοσύνης και ως αποτέλεσμα προκαλούν καθυστέρηση και προβλήματα στην απονομή της.

Ένα μέγα πρόβλημα που αντιμετωπίζει η δικαιοσύνη στην Κύπρο είναι οι ελλιπείς και απηρχαιωμένες κτηριακές εγκαταστάσεις. Εισερχόμενος ένας πολίτης στο δικαστήριο αντί να νιώθει δέος αλλά και ασφάλεια, αντί ένας νομικός ή και δικαστής να νιώθει τη σοβαρότητα και τη βαρύτητα του χώρου, νιώθουν απαξίωση και απέχθεια.

Οι εγκαταστάσεις είναι απηρχαιωμένες, αφού σχεδόν στο σύνολό τους τα κτήρια των δικαστηρίων είναι κτίσματα - αποικιοκρατικά κατάλοιπα, είτε είναι κτίσματα των δεκαετιών 1970 και 1980.

Ο αριθμός των δικαστών είναι πλέον μικρός για να αντιμετωπίσει τις υποθέσεις που ανάγονται ενώπιον της δικαιοσύνης - κόπωση, ποικιλομορφία, ένσταση και οι ατέλειωτες ώρες κουράζουν τον δικαστή-άνθρωπο. Το σκηνικό είναι καταθλιπτικό στις αίθουσες των δικαστηρίων. Στοιβαγμένοι πολίτες σε ζεστές ή κρύες αίθουσες να περιμένουν τη σειρά τους, όπως τους αιχμαλώτους πολέμου, για να ανακοινωθεί ποινή ή συνέχιση της διαδικασίας.

Μοιάζει με μαζική παραγωγή καταδικασθέντων.
Δυστυχώς, η νομοθεσία και το σύστημα είναι τέτοιο που αναμειγνύει τους παραβάτες του αστικού δικαίου με τους παραβάτες του ποινικού δικαίου, αλλά το χειρότερο είναι πως οι έχοντες τον πλούτο και την οικονομική δυνατότητα μπορούν να βραχυκυκλώσουν ακόμα και τη δικαιοσύνη, με τις στρατιές μεγαλοδικηγόρων που μπορούν να προσλάβουν, ενώ οι φτωχοί φυσικά δεν μπορούν.

Συμπερασματικά, η ισονομία κυρίως υπάρχει κατ’ ευφημισμό.
Όλοι είναι υποτίθεται ίσοι απέναντι στον νόμο, αλλά δεν είναι όλοι ίσοι απέναντι στη δικαιοσύνη.
Όσο και αν νομίζουμε ότι αυτό είναι αυτονόητο και η κοινωνία έχει μάθει περίπου να ζει με την αδικία, οι συνέπειες είναι και άμεσες και μακροχρόνιες.

Το Κίνημα Ελληνικής Αντίστασης πιστεύει ότι προκαλείται τεράστιο οικονομικό κόστος, κυρίως στα μικρομεσαία στρώματα, με τις χρονοβόρες, μακρές και εξαντλητικές διαδικασίες δικαίου. Προκαλούνται ψυχολογικά τραύματα τού «πήγαινε έλα» στο δικαστήριο, ακούοντας τα προβλήματα και των άλλων.

Οι μη προνομιούχοι πολίτες ζουν συνεχώς στην ανασφάλεια, στο άγχος και στην ένταση, κι αυτό προκαλεί αναταράξεις σε ατομικό, οικογενειακό και συλλογικό επίπεδο.

Η κοινωνία παραπαίει, αλλά κανείς δεν το παραδέχεται.
Και στη σκέψη μας έρχονται τα -διαχρονικής σοφίας- λόγια του μεγάλου αρχαίου Έλληνα φιλόσοφου Πλάτωνα: «Δεν υπάρχει πιο ακριβής ένδειξη κακής οργάνωσης της πολιτείας από την αφθονία ιατρών και νομικών».
Ωσάν να είπε αυτά τα λόγια για μας, ο φιλόσοφος.

ΚΡΙΝΟΣ Ζ. ΜΑΚΡΙΔΗΣ
Πρόεδρος Κινήματος Ελληνικής Αντίστασης (ΚΕΑ) Κύπρου