...και η ακροβασία των νεοφιλελεύθερων
Στις μέρες μας, ο αμφιλεγόμενος όρος του νεοφιλελευθερισμού αποδίδεται κυρίως με αρνητικό περιεχόμενο και δύσκολα κάποιος παραδέχεται ότι τον ασπάζεται. Οι διαφορές του από τον φιλελευθερισμό και δη τον κοινωνικό φιλελευθερισμό είναι μεγάλες και σημαντικές, κάποτε όμως δυσδιάκριτες και κάποτε εσκεμμένα παραβλέπονται.
Κι όταν εκφραστές του νεοφιλελευθερισμού απορρίπτουν ότι τον υιοθετούν και επικαλούνται γενικά και αόριστα τον φιλελευθερισμό, είναι σαφές ότι εύκολα μπορεί να υπάρξει παραπλάνηση της μάζας και των ψηφοφόρων.
Με αφορμή την αναγκαία λήψη μέτρων σε περιόδους οικονομικής κρίσης και μνημονίων, ο νεοφιλελεύθερος υιοθετεί επιλεκτικές πολιτικές μακροχρόνιας λιτότητας, ενδιαφέρεται κυρίως για τις επενδύσεις και θεωρεί ακόμα και αναγκαία την αποδυνάμωση της μεσαίας τάξης και την ύπαρξη χιλιάδων ανέργων. Σχεδόν ποτέ δεν θα τον ακούσουμε να μιλά για τη μεσαία τάξη, τους μισθωτούς, τους μικρομεσαίους.
Η δυσκολία να αναγνωριστεί ο νεοφιλελευθερισμός μεγαλώνει, όταν, λόγω της απαξίωσης προς τους πολιτικούς, ο αποστασιοποιημένος πολίτης δεν είναι σε θέση να προσέξει τις ιδεολογικές μεταβολές εις βάρος του, να αντιληφθεί το δυσανάλογο λιτότητας και κρίσης, ποιες ομάδες ευνοούνται με μια πολιτική και ποιες όχι, ποια είναι τα εύκολα θύματα και ποιοι μένουν στο απυρόβλητο.
Η σύγχυση δε, μεγαλώνει, όταν τέτοιες πολιτικές υιοθετούνται από μεγάλα κόμματα εξουσίας, που διαχρονικά είχαν ως προμετωπίδα τον κοινωνικό φιλελευθερισμό, την έγνοια για τη μεσαία τάξη, τον μισθωτό, τον μικροεπιχειρηματία, και το κάθε νοικοκυριό, χωρίς βέβαια να εναντιώνονται στην υποβοήθηση των συμφερόντων των μεγάλων, για το ευρύτερο όμως καλό της κοινωνίας.
Αίσθηση προκάλεσε πρόσφατα η κριτική στον νεοφιλελευθερισμό, που έγινε μάλιστα από οικονομολόγους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οποίο έχει κατηγορηθεί για τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές του. Για πρώτη φορά, οι εν λόγω οικονομολόγοι, στο άρθρο τους στο περιοδικό του Ταμείου «Finance & Development», «εκφράζουν επιφυλάξεις συνολικά για το οικονομικό δόγμα του νεοφιλελευθερισμού, εκτιμώντας ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που σθεναρά υποστήριξε, αντί να οδηγήσουν στην ανάκαμψη, ορισμένες φορές διευρύνουν την κοινωνική ανισότητα θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την αειφόρο ανάπτυξη».
Η Κύπρος κατάφερε να αντεπεξέλθει από τα πλείστα δεινά της εισβολής, σε οικονομικό επίπεδο, κυρίως γιατί οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν αμέσως μετά το σημείο κρίσης, όπου βέβαια έπρεπε να παρθούν μέτρα, στηρίχτηκαν στη φιλοσοφία του κοινωνικού φιλελευθερισμού.
Η στρατηγική του Κράτους είχε στόχο τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής κάθε πολίτη, ενθαρρύνοντάς τον να ασκήσει πρωτοβουλίες και παρέχοντας ευκαιρίες εργασίας και διευκόλυνσης της επαγγελματικής ελευθερίας και ανέλιξης.
Σε αντίθεση με τον νεοφιλελευθερισμό, που αποδέχεται τις κοινωνικές ανισότητες ως φυσιολογικές, επιδιώκοντας το μη παρεμβατικό κράτος, ο κοινωνικός φιλελευθερισμός έχει στο επίκεντρό του την κοινωνική προσέγγιση και την κρατική διαχείριση όπου και όταν χρειάζεται, ώστε να υπάρχει κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα ευκαιριών.
Η ιδεολογική παρέκκλιση από τον κοινωνικό φιλελευθερισμό οδηγεί στο κυνήγι των δεικτών της οικονομίας, χωρίς όμως την απαιτούμενη διασύνδεση με την κοινωνική ευημερία. Έτσι οι νεοφιλελεύθεροι ικανοποιούνται όταν η ανεργία μειώνεται, ανεξάρτητα από το πώς. Μείωση που μπορεί να προέρχεται ακόμα και από την ισοπέδωση, την απεμπόληση εργασιακών κεκτημένων και τη δημιουργία θέσεων των 500 ευρώ.
Αυτός όμως είναι ο στόχος; Να δημιουργήσουμε μια γενιά των 500-700 ευρώ, μισθωτούς χωρίς δικαιώματα, δημόσιους υπαλλήλους χωρίς κίνητρα και ανέλιξη; Έτσι θέλουμε να βλέπουμε τον δείκτη της ανεργίας να μειώνεται; Ποιοι επωφελούνται και πάλι; Και φυσικά με τέτοιες λογικές και νοοτροπίες δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ποιοτική εκπαίδευση, ούτε Γενικό Σύστημα Υγείας. Αν ήταν δυνατόν, σύμφωνα με τον νεοφιλελευθερισμό, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν κοινωνικές παροχές, δημόσια παιδεία, συγκοινωνίες, κλπ.
Η κυπριακή κοινωνία ήταν και είναι κοινωνία της μεσαίας τάξης και της κοινωνικής πρόνοιας. Κοινωνική πολιτική ακολουθείται και σήμερα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιοι κύκλοι δεν επιχειρούν να εμβολιάσουν το σύστημα με νεοφιλελεύθερες πρακτικές, και την κοινωνία με νεοφιλελεύθερες ιδεοληψίες. Όλοι ζήσαμε παραδείγματα νεοφιλελεύθερων εξάρσεων, με θύματα ομάδες εργαζομένων και ανέργων.
Και αν ακόμα δεχτούμε ότι λόγω της κρίσης, του κατεπείγοντος και κάποιων παράλογων απαιτήσεων της Τρόικας, έγιναν αδικίες και η πρωτοφανής σκληρή γλώσσα από κάποιους οφείλεται στο βάρος της ευθύνης και όχι σε νεοφιλελεύθερες ατζέντες, ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν, τώρα που βγήκαμε από το μνημόνιο, με σύνεση μεν, αλλά και με μια πιο κοινωνικά ανθρώπινη προσέγγιση, να διορθώσουμε τα πράγματα.
Για να βρει ξανά η οικονομία την κοινωνική της διάσταση, και να δοθούν λύσεις στην απασχόληση και την ανεργία, είναι αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός της ταυτότητας και των ίδιων των πολιτικών κομμάτων. Κάποια πρέπει να ανατρέξουν στις ιδρυτικές και παλαιότερες διακηρύξεις τους, κάποια άλλα να αναδείξουν το ιδεολογικό περιεχόμενο του κοινωνικού φιλελευθερισμού που υιοθετούν, και άλλα να πάνε ένα βήμα πέρα από τους χωροταξικούς προσδιορισμούς που τα χαρακτηρίζουν. Η ιδεολογική συζήτηση σήμερα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ!
ΑΛΕΞΗΣ ΚΟΥΤΣΕΛΙΝΗΣ
Πτυχιούχος Οικονομικών Επιστημών, Μa HRM (Fb Page: «Πολιτικές Θέσεις και Αντιθέσεις»)
