Το 1977 άρχισαν οι προσπάθειες και η διαδικασία για εξεύρεση μιας βιώσιμης λύσης του Κυπριακού. Ήδη οι Τούρκοι μετά το πραξικόπημα, που τους έδωσε την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν την εισβολή, κατείχαν το 37% του εδάφους της Κ.Δ. Διακόσιες χιλιάδες είχαν εκτοπιστεί από τα σπίτια και τις περιουσίες τους και διέμεναν στο ελεύθερο τμήμα της Κ.Δ. Οι Τουρκοκύπριοι είχαν μεταφερθεί στο κατεχόμενο τμήμα και σφετερίστηκαν τα σπίτια και τις περιουσίες των προσφύγων.

Μια ομοσπονδιακή μορφή λύσης φαινόταν αναπόφευκτη. Και ήταν αυτονόητο ότι η λύση θα προνοούσε ότι μέρος του καταληφθέντος εδάφους της Κ.Δ. θα τελούσε υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Όμως η συμφωνία Μακαρίου - Ντενκτάς προέβλεπε επιστροφή των προσφύγων και κατοχύρωση των τριών ελευθεριών διαμονής, διακίνησης και περιουσίας. Φυσικά αναγνωρίζονταν οι δυσκολίες που θα υπήρχαν για τους Τουρκοκυπρίους.

Για τον απλό κόσμο ήταν ξεκάθαρο ότι οι Τούρκοι θα διοικούσαν ένα μεγάλο μέρος της περιοχής που κατέλαβαν τα τουρκικά στρατεύματα. Οι πρόσφυγες θα επέστρεφαν υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση και το κράτος θα μεριμνούσε για τη στέγαση των Τουρκοκυπρίων, που κατοικούσαν σε σπίτια Ελληνοκυπρίων που θα επέστρεφαν.

Από τότε το πρώτο θέμα που αναφερόταν ήταν το ποσοστό του εδάφους, που θα παρέμενε υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση και οι περιοχές που θα ελευθερώνονταν.

Μάλιστα ο Εθνάρχης Μακάριος, που έκρινε την κατάσταση με πραγματικό ρεαλισμό, είχε ετοιμάσει χάρτη, που κατέθεσε στις συνομιλίες ο Τάσσος Παπαδόπουλος.

Γράφω τα πιο πάνω, όχι για να κάμω αναδρομή των συνομιλιών, αλλά για να τονίσω ότι για όλους το σημαντικότερο θέμα ήταν το εδαφικό και το ποσοστό εδάφους που θα παρέμενε υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση. Η διευθέτηση των άλλων θεμάτων θα ακολουθούσε, μέχρι να συμφωνηθούν όλα. Τα θέματα της διακυβέρνησης, των εξουσιών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δυσκολιών θα ακολουθούσαν. Και τούτο, διότι οι εδαφικές διευθετήσεις θα ήταν βασικό μέρος και θα επηρέαζαν όλες τις πρόνοιες της λύσης και των παραχωρήσεων. Όμως οι Τούρκοι ουδέποτε έκαμαν έστω και νύξη για το ποσοστό εδάφους που θα επέστρεφαν και πολύ περισσότερο δεν παρουσίασαν χάρτη για διαπραγμάτευση. Έτσι έδειξαν καθαρά τις προθέσεις τους, που έκτοτε ακολουθούν με συνέπεια.

Τα τελευταία χρόνια η δική μας πλευρά έκαμε απαράδεκτες υποχωρήσεις, για να διευκολύνει τη λύση. Συζήτησε όλα τα θέματα και έδωσε ό,τι είχε να δώσει. Όμως το εδαφικό παραμένει εκτός διαπραγμάτευσης. Οι συζητήσεις εξαντλούνται στο περιουσιακό και στην προσπάθεια των Τούρκων να αποκλείσουν κάθε δικαίωμα στους ιδιοκτήτες. Το εδαφικό και η κατάργηση των εγγυήσεων και των επεμβατικών δικαιωμάτων της Τουρκίας ούτε καν μπήκαν στη συζήτηση και στη διαπραγμάτευση.

Στα θέματα των εξουσιών, της διακυβέρνησης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ευρωπαϊκού κεκτημένου υπάρχουν ακόμα μεγάλες διαφορές. Στις εγγυήσεις οι Τούρκοι είναι ανένδοτοι. Το εδαφικό και οι εγγυήσεις δεν μπήκαν ακόμα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Και όμως όλοι μας κοροϊδεύουν ότι σε 5-6 μήνες θα εξευρεθεί βιώσιμη λύση, που να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές. Μα είναι δυνατόν να γίνει αυτό; Κάθε λογικός άνθρωπός θεωρεί πως είναι αδύνατο.

Μήπως η λύση είναι ήδη έτοιμη; Μήπως συμφωνήθηκε με μυστική διπλωματία; Μήπως τη λύση θα την επιβάλουν οι στρατηγικοί μας εταίροι, για να εξυπηρετήσουν τα στρατηγικά συμφέροντα του ΝΑΤΟ; Μήπως μας παραπλανούν, για να μην μπορέσουμε να αντιδράσουμε; Το ΑΚΕΛ τι λέει;