...του αθλητικού συστήματος ή πώς τιμωρούνται αθώοι αθλητές;

Αυτήν την εβδομάδα η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (παρακάτω - «ΔΟΕ») ανακοίνωσε ότι λόγω των τελευταίων ντόπινγκ σκανδάλων η ρωσική ολυμπιακή αθλητική ομάδα μπορεί να τιμωρηθεί για άλλη μία φορά. Πρόκειται για τον πιθανό αποκλεισμό ολόκληρης της ρωσικής ολυμπιακής αθλητικής ομάδας από τη συμμετοχή στους φετινούς Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες.

Αφήνοντας πίσω όλες τις αφορμές για τέτοιου είδους απόφαση, πρέπει να σημειώσουμε το εξής. Σε αυτό το χρονικό διάστημα τίθεται το επόμενο ερώτημα: είναι νόμιμο να τιμωρεί η ΔΟΕ (ή οποιαδήποτε διεθνής αθλητική ομοσπονδία) αθώους αθλητές για πράξεις τρίτων προσώπων;

Να δούμε επί τροχάδην πώς λειτουργεί το σύστημα αυτό. Δεδομένου ότι η ΔΟΕ και όλες οι διεθνείς αθλητικές ομοσπονδίες δρουν στο πλαίσιο του lex sportiva το οποίο είναι «μαλακό» δίκαιο, το κράτος γενικά δεν παρεμβαίνει σε σχέσεις οι οποίες υπάρχουν μεταξύ αυτών των ομοσπονδιών, αθλητών, σωματείων και άλλων αντικειμένων αθλητικού δικαίου. Με άλλα λόγια το σύστημα των αθλητικών θεσμών εξελίσσεται ελεύθερα και ανεξάρτητα από το κράτος.

Σε αντίθεση με το κράτος, ο σημερινός αθλητής είναι εξαρτημένος από τους θεσμούς αυτούς. Παρ' όλο που ο ίδιος έχει συγκεκριμένα δικαιώματα, δεν μπορεί να τα ασκεί μόνος του χωρίς να είναι μπλεγμένος σε πολλές δύσκολες και πολύ συχνά άχρηστες διαδικασίες. Έτσι, σύμφωνα με κανόνες περισσότερων αθλητικών ομοσπονδιών, ο αθλητής που ασχολείται με ένα ατομικό άθλημα (π.χ. με την κολύμβηση) δεν μπορεί να υποβάλει την αίτηση συμμετοχής σε αθλητικούς αγώνες προσωπικά. Με άλλα λόγια η αίτηση αυτή δεν μπορεί να σταλεί σε οργανωτή αθλητικών αγώνων από τον αθλητή κατευθείαν.

Αντίθετα ο αθλητής είναι υποχρεωμένος πρώτα να απευθυνθεί σε έναν από τους θεσμούς αυτούς για να επικυρωθεί η δική του αίτηση συμμετοχής (ή οποιοδήποτε άλλο έγγραφο που αφοράει τη συμμετοχή του σε αθλητικούς αγώνες). Εντάξει. Ο αθλητής, μη έχοντας μία άλλη επιλογή, αποδέχεται τους όρους αυτούς και τους τηρεί στην καθημερινή του ζωή. Ζήτημα όμως τίθεται όταν η ΔΟΕ ή μία από τις διεθνείς αθλητικές ομοσπονδίες επιβάλλει σε μία εθνική αθλητική ομοσπονδία την ποινή αποκλεισμού από όλες τις αθλητικές δραστηριότητες σε διεθνές ή εθνικό επίπεδο. Σε αυτήν την περίπτωση ο αθλητής γίνεται «εγκλωβισμένος» και δεν μπορεί να κάνει τίποτα χωρίς να σταματήσει να προπονείται και να κάθεται σπίτι με τα «χέρια σταυρωμένα». Όλα τα πράγματα σπάνε την ίδια στιγμή.

Η δική του ομοσπονδία είναι αποκλεισμένη πια και γι' αυτό δεν έχει την αρμοδιότητα να επικυρώνει τις αιτήσεις συμμετοχής. Τι πρέπει να κάνει ο αθλητής σε αυτήν την περίπτωση; Δυστυχώς, οι παρόντες κανόνες της ΔΟΕ και των διεθνών αθλητικών ομοσπονδιών δεν προβλέπουν την προσωπική υποβολή της αίτησης συμμετοχής σε αθλητικούς αγώνες. Αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του σημερινού αθλητισμού. Από τη μία πλευρά στους κανόνες αυτούς υπονοείται ότι ο αθλητής είναι «κεντρικό πρόσωπο» του αθλητισμού και έχει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα να ασχολείται με τον αθλητισμό ελεύθερα και ανεμπόδιστα*. Αλλά από την άλλη οι κανόνες αυτοί δεν εφαρμόζονται στην πραγματικότητα. Επιπλέον δεν έχει ακόμα θεσμοθετηθεί ο μηχανισμός υποβολής της αίτησης συμμετοχής σε κατάσταση ανάγκης.

Υποτίθεται ότι ο αθλητής μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία αυτή σε περίπτωση αποκλεισμού των δικών του εθνικών αθλητικών θεσμών. Να δούμε λοιπόν ένα παράδειγμα. Είναι γνωστό ότι στις 29 Φεβρουαρίου 2016 η Διεθνής Ομοσπονδία Ερασιτεχνικού Αθλητισμού Στίβου (παρακάτω - «ΔΟΕΑΣ») ανέβασε στην επίσημη ιστοσελίδα της τη Λίστα των Ρώσων αθλητών οι οποίοι δεν δικαιούνται να λαμβάνουν μέρος σε παγκόσμιους αθλητικούς αγώνες κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού της Ρωσικής Ομοσπονδίας Ερασιτεχνικού Στίβου** (παρακάτω - «Λίστα»).

Η Λίστα απαρτίζεται από 73 σελίδες και εμπεριέχει πάνω από 350 αθλητές διάφορων επιπέδων. Γιατί γίνεται αυτό; Γιατί τόσοι αθλητές; Όλοι αυτοί έπαιρναν ντόπινγκ; Όπως είναι γνωστό όχι. Δεν έχει αποδειχθεί το γεγονός ότι όλοι αυτοί έπαιρναν ντόπινγκ. Απλώς περισσότεροι από τους αθλητές αυτούς σηκώνουν το βάρος της μεγάλης ευθύνης για πράξεις άλλων αθλητών και της εθνικής ομοσπονδίας. Αν και αυτοί είναι αθώοι σηκώνουν το βάρος αυτό.

Γιατί; Επειδή οι κανόνες των αθλητικών θεσμών προβλέπουν ότι μία εθνική αθλητική ομοσπονδία και οι αθλητές οι οποίοι ανήκουν σε αυτήν μπορούν να αποκλειστούν από όλες τις αθλητικές δραστηριότητες σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, εφόσον γίνεται γνωστό ότι οι αθλητές αυτοί παραβιάζουν τους κανόνες περί ντόπινγκ και η ομοσπονδία αυτή δεν τους τιμωρεί ή δεν παίρνει μέτρα καταπολέμησης του ντόπινγκ. Είναι ευνόητο ότι όλοι οι αθλητές που παίρνουν ντόπινγκ πρέπει να τιμωρούνται από τους αθλητικούς θεσμούς ή από το κράτος (εφόσον προβλέπεται σε νομοθεσία ενός κράτους).

Σε άλλες λέξεις τα δικαιώματα των «καθαρών» αθλητών πρέπει να προστατεύονται με έναν λογικό τρόπο. Χωρίς καμία αμφιβολία θα τιμωρούμε τους αθλητές που παίρνουν ντόπινγκ και πιστεύουν ότι μόνο με αυτόν τον κακοήθη τρόπο μπορούν να νικήσουν. Αλλά ταυτόχρονα οι «καθαροί» και αθώοι αθλητές δεν πρέπει να υποφέρουν. Επιβάλλοντας την ποινή αποκλεισμού από όλες τις αθλητικές δραστηριότητες σε διεθνές ή εθνικό επίπεδο οι αθλητικοί θεσμοί πρέπει να «αφήνουν την πόρτα ανοιχτή» για όσους δεν έπαιρναν ντόπινγκ και θέλουν να συμμετάσχουν σε αθλητικούς αγώνες δίκαια. Φαίνεται ότι δεν είναι σωστό να επιβάλλει κανείς οποιαδήποτε ποινή σε ένα αθώο αντικείμενο δικαίου.

Επιπλέον, σύμφωνα με ποινικούς κωδικούς περισσότερων κρατών, ένας άνθρωπος δεν μπορεί να τιμωρηθεί για πράξεις του άλλου. Την ίδια αρχή πρέπει να εφαρμόζουν οι αθλητικοί θεσμοί όταν επιβάλλουν οποιαδήποτε ποινή σε διάφορα αντικείμενα αθλητικού δικαίου.

Με λύπη σημειώνουμε ότι τη σημερινή εποχή δεν υπάρχουν τέτοιου είδους κανόνες οι οποίοι θα προστάτευαν τα δικαιώματα του αθλητή. Είναι πολύ σημαντικό να προστατεύουμε τα δικαιώματα των αθλητών που ασχολούνται με ατομικά αθλήματα επειδή τέτοιου είδους αθλητές δεν απολαύουν της ίδιας νομικής προστασίας σε αντίθεση με αυτούς τους αθλητές οι οποίοι ασχολούνται με ομαδικά αθλήματα.

Έτσι πρέπει να θεσμοθετηθεί και να εφαρμόζεται το δικαίωμα συμμετοχής σε αθλητικούς αγώνες, σύμφωνα με το οποίο ο αθλητής δικαιούται να πάρει μέρος σε αθλητικούς αγώνες εάν αυτός ανταποκρίνεται σε κριτήρια προβλεπόμενα από τους κανόνες της ΔΟΕ, των διεθνών (εθνικών) αθλητικών ομοσπονδιών (π.χ. ανταποκρίνεται τους χρόνους πρόκρισης, είναι αθλητής ορισμένης κατηγορίας και έχει δελτίο υγείας το οποίο εκδόθηκε από ένα αρμόδιο ιατρικό ίδρυμα). Το δικαίωμα αυτό πρέπει να εφαρμόζεται και σε περίπτωση αποκλεισμού μίας εθνικής αθλητικής ομοσπονδίας.
Αντί επιλόγου πρέπει να σημειώσουμε ότι όλοι οι αθλητικοί θεσμοί πρέπει να είναι προσηλωμένοι στο έργο προστασίας των δικαιωμάτων του σημερινού αθλητή.

Σημειώσεις:
*Βλ. την τέταρτη Θεμελιώδη Αρχή του Ολυμπισμού: «η ασχολία με τον αθλητισμό είναι το δικαίωμα του ανθρώπου. Καθένας (καθεμιά) πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ασχολείται με τον αθλητισμό χωρίς οποιαδήποτε διάκριση…» http://www.olympic.org/Documents/olympic_charter_en.pdf (η ιστοσελίδα αυτή είναι στα Αγγλικά).
**Βλ. τη Λίστα στα Αγγλικά εδώ: http://www.iaaf.org/about-iaaf/documents/member-federation-information.

ΣΕΡΓΙΟΣ ΓΙΟΥΡΛΟΒ
Δικηγόρος, ελεύθερος μελετητής δικαίου