Μέρος Α

Η πορεία των τελευταίων εξελίξεων (διαδικασία υλοποίησης απόφασης του Υπουργικού για κατ' αρχήν ιδιοκτησιακό διαχωρισμό της ΑΗΚ) καθιστά απαραίτητη την καταγραφή των υφιστάμενων Νομοθεσιών-Ρυθμίσεων που διέπουν τοv τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Η κατανόηση των ρυθμίσεων αυτών είναι απαραίτητη. Απαραίτητη επίσης είναι και η καταγραφή και κατανόηση των ακολουθούμενων ενεργειών του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού (EEB&T) (κάτω από τη στενή παρακολούθηση της Τρόικας) μέχρι να παρθεί η απόφαση για τον κατ' αρχήν διαχωρισμό της ΑΗΚ.

Το κράτος έχει ήδη θεσμοθετήσει το πλήρες άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οποιοσδήποτε έχει σχετική άδεια από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) μπορεί να παράγει και να πωλεί ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με τους εν ισχύι κανόνες αγοράς.

Το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο δηλώνει πλήρη ουδετερότητα όσον αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς της ΑΗΚ, πράγμα που σαφώς καθορίζεται μέσα από το άρθρο 345 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε).

Υπάρχει πρωτογενής νομοθεσία (περί ρύθμισης της αγοράς νόμος, άρθρο 2) και αποφάσεις από τη ΡΑΕΚ που προνοούν για καθετοποιημένες επιχειρήσεις ενέργειας και ότι η ΑΗΚ είναι καθετοποιημένος δημόσιος οργανισμός ενέργειας, αυστηρώς ελεγχόμενος και ρυθμιζόμενος. Με βάση τη νομοθεσία, έχει ήδη επιβληθεί στην ΑΗΚ να προχωρήσει σε λογιστικό και λειτουργικό διαχωρισμό, διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Μέσω της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2009/72/ΕΚ (3ο Ενεργειακό Πακέτο), η Ε.Ε. εν τη σοφία της, λόγω του μικρού ή/και απομονωμένου ηλεκτρικού συστήματος κάποιων χωρών (Μάλτας, Λουξεμβούργου και της Κύπρου), παραχωρεί ΔΙΚΑΙΩΜΑ στην Κυπριακή Δημοκρατία να μην εφαρμόσει τον Ιδιοκτησιακό Διαχωρισμό. Την εξαίρεση αυτή είχαν σοφά αιτηθεί οι πιο πάνω χώρες και παραχωρήθηκε από την Ε.Ε.
Βάσει όλων των πιο πάνω, είναι φανερό ότι δεν υπάρχει καμιά υποχρέωση από το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο νομοθεσιών και ρυθμίσεων για ιδιοκτησιακό διαχωρισμό της ΑΗΚ.

Βάσει μελέτης των Συμβούλων του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού (Ε.Ε.Β. & Τ.), το Υπουργικό Συμβούλιο τροποποίησε προηγούμενη απόφασή του, στην οποία κηρύχθηκε η ΑΗΚ ως φορέας υποκείμενος σε αποκρατικοποίηση με διαγραφή των αναφορών που αφορούν την ΑΗΚ.

Μερικοί από τους λόγους που είναι ενάντια στους στόχους της Κυβέρνησης (μεγιστοποίηση εσόδων από ενδεχόμενη αποκρατικοποίηση, μείωση της τιμής του ρεύματος) και οδήγησαν στην τροποποίηση της πιο πάνω απόφασης είναι:

α. Βάσει διερευνητικού ερωτηματολογίου για εκδήλωση ενδιαφέροντος, το οποίο οι σύμβουλοι του Υπουργείου Ε.Ε.Β.& Τ. απέστειλαν προς πιθανούς επενδυτές (31) αποδείχτηκε ότι δεν υπάρχει ουσιαστικό ενδιαφέρον.

β. Οι Σύμβουλοι του Υπουργείου αναφέρουν ότι τα έσοδα από την αποκρατικοποίηση της ΑΗΚ αναμένονται χαμηλά γιατί σήμερα το μέσο σταθμικό κόστος κεφαλαίου (ΜΣΚΚ) της ΑΗΚ, όπως καθορίζεται από τη ΡΑΕΚ, είναι χαμηλό. Επίσης αναφέρουν ότι για να γίνει ελκυστική σε επενδυτές η αποκρατικοποίηση της ΑΗΚ, πρέπει η ΡΑΕΚ να ρυθμίσει το ΜΣΚΚ σε υψηλότερα επίπεδα, με συνέπεια να αυξηθεί το κόστος ηλεκτρισμού και άρα η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στους καταναλωτές.

γ. Επιπρόσθετοι αστάθμητοι παράγοντες, όπως η έλευση φυσικού αερίου, η λύση Κυπριακού και το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ, καθιστούν σχεδόν μηδαμινό το επενδυτικό ενδιαφέρον.

Σε συνεδρία του, το Υπουργικό Συμβούλιο στις 11/1/2016, πέραν των άλλων, πήρε μια αρχική απόφαση για ενδεχόμενο διαχωρισμό των μονοπωλιακών δραστηριοτήτων της ΑΗΚ (Μεταφορά, Διανομή) από τις ανταγωνιστικές δραστηριότητες (Παραγωγή, Προμήθεια), δημιουργώντας δύο νέους οργανισμούς δημοσίου δικαίου, με το επιχείρημα ότι προκύπτουν οφέλη για την αγορά ηλεκτρισμού. Η απόφαση αυτή θα υπόκειται σε επαναξιολόγηση σε ένα χρόνο λαμβάνοντας υπόψη τους προαναφερθέντες αστάθμητους παράγοντες, τις ιδιαιτερότητες του συστήματος, την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων λειτουργικού και λογιστικού διαχωρισμού της ΑΗΚ κ.ά. Μερικές από τις συνέπειες αυτής της απόφασης είναι:

α. Οι Σύμβουλοι αναφέρουν ότι δεν είναι σε θέση να υπολογίσουν το οικονομικό όφελος από τον διαχωρισμό.
β. Παραδοχή από τον Υπουργό Εμπορίου (δηλώσεις σε ραδιοφωνικό σταθμό) ότι το κόστος του ηλεκτρισμού θα αυξηθεί κατά 3% με 5% (που αντιστοιχούν σε εκατομμύρια ευρώ ετησίως).
γ. Απεμπόληση του δικαιώματος (περιουσιακού στοιχείου της Κύπρου) των εξαιρέσεων που έχει αιτηθεί η Κυπριακή Δημοκρατία και της αποδόθηκαν επίσημα και ονομαστικά στην πιο πάνω σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία.
δ. Η οικονομία κλίμακας που υπάρχει για την ΑΗΚ χάνεται μαζί με τις ανάλογες επωφελείς συνέργειες. Αυτό αντιτίθεται στις σωστές ενέργειες της Κυβέρνησης επίτευξης του πιο πάνω στόχου, π.χ. περί συμπλεγματοποίησης των Δήμων. Θα υπάρξουν διπλές κοινές υπηρεσίες (ανθρώπινου δυναμικού, νομικές, λογιστικές υπηρεσίες κ.λπ). Το κόστος δανεισμού θα αυξηθεί. Ως εκ τούτου, θα υπάρξουν σημαντικές συνέπειες που θα οδηγήσουν στην αύξηση της τιμής του ρεύματος.

Το μέλλον των υπό δημιουργία δύο νέων δημόσιων οργανισμών είναι ξεκάθαρο. Προδιαγράφεται δε μέσω του νομοσχεδίου (ΔΟΚΕ) που είναι ήδη στη Βουλή προς ψήφιση και το οποίο προνοεί τη μετατροπή τους από οργανισμούς δημοσίου δικαίου σε ιδιωτικού. Ένα από τα αποτελέσματα θα είναι η απώλεια του αυστηρού ελέγχου από το κράτος (ιδιωτικού δικαίου ήταν και οι Κυπριακές Αερογραμμές).

Σε πρώτο στάδιο το κράτος θα κατέχει το 100% των μετοχών. Το επόμενο στάδιο προδιαγράφεται μέσα από τις δημοσιευμένες εισηγήσεις του Υπουργείου Ενέργειας (ιστοσελίδα της ΡΑΕΚ) κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης για τους νέους κανόνες αγοράς.

Μερικές από αυτές είναι:
α. Απενεργοποίηση και πώληση περιουσιακών στοιχείων παραγωγής στο εξωτερικό (αφορά τους σταθμούς παραγωγής της ΑΗΚ).
β. Ενοικίαση των οικονομικότερων μονάδων παραγωγής της ΑΗΚ σε τρίτους (χωρίς αυτοί να αναλαμβάνουν οποιοδήποτε επενδυτικό ρίσκο).
γ. Πώληση παραγωγικού δυναμικού της ΑΗΚ σε τρίτους, στην Κύπρο.
δ. Η ΑΗΚ υποχρεώνεται να διαθέτει το υπόλοιπο του παραγωγικού της δυναμικού χωρίς να αποζημιώνεται για τη διαθεσιμότητα εφεδρείας. Γιατί αυτό να μην εφαρμόζεται για όλους τους μελλοντικούς παραγωγούς, έτσι ώστε να μην πραγματοποιούν κέρδη από μονάδες παραγωγής που θα είναι εκτός λειτουργίας;

Οι πιο πάνω εισηγήσεις αφορούν την Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μόνο. Ο κύριος στόχος των εν λόγω εισηγήσεων είναι η επίτευξη απόκτησης σημαντικού μεριδίου αγοράς από ανεξάρτητους παραγωγούς. Ακόμη και μετά την τυχόν εφαρμογή των πιο πάνω εισηγήσεων το Υπουργείο αναφέρει ότι δεν είναι βέβαιο αν η τιμή του ηλεκτρισμού θα είναι χαμηλότερη.
Σε πρακτικά συναντήσεων μεταξύ Υπουργείου και Τρόικας, που δημοσιοποιήθηκαν, αναφέρεται επίσης ότι και τα δίκτυα αποτελούν ιδιαίτερο, ελκυστικό, επενδυτικό ενδιαφέρον για επενδυτικά ταμεία (investment funds) του εξωτερικού.

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΚΑΤΕΛΑΡΗΣ
Υπάλληλος ΑΗΚ σε Ηλεκτροπαραγωγό Σταθμό, Απόφοιτος ΑΤΙ