Στις 7.3.2016 κρίθηκε στο Eurogroup (σε ελληνική απόδοση ως φαίνεται και στις δικαστικές αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Λουξεμβούργου - «Ευρωομάδα») ως επιτυχής, σ’ αυτή τη φάση, η συμπλήρωση του τριετούς προγράμματος του μνημονίου συναντίληψης. Η όλη εξέλιξη πρέπει να εκτιμηθεί ως μια σοβαρή προσπάθεια λαού και Κράτους, για αποφυγή πρόσθετων επιπλοκών με νέα ανοίκεια μνημόνια. Τούτο όμως δεν απαλλάσσει όλους όσοι ευθύνονται για ό,τι προηγήθηκε, οι οποίοι πρέπει να κληθούν να αντιμετωπίσουν πολιτικά και νομικά τις συνέπειες των πράξεων ή παραλείψεών τους. Παράλληλα, πέραν και πρόσθετα προς την ευφορία της εξόδου από το Μνημόνιο, πρέπει όσα έγιναν στην Ευρωομάδα στις 16.3.2013, να είναι ξεκάθαρα και καλά γνωστά, σε κάθε πολίτη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθόρισε το πραγματικό εύρος των «εξουσιών» της Ευρωομάδας. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα και διαφορά της Ευρωομάδας σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι ότι δεν αποτελεί θεσμικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωομάδα αναφέρεται στο άρθρο 137 της Σύμβασης της Λισαβώνας, το οποίο προβλέπει ειδικές ρυθμίσεις για τις συνόδους των Υπουργών Οικονομικών των Κρατών Μελών που έχουν κοινό νόμισμα, το Ευρώ.

Πέραν τούτου, η Ευρωομάδα είναι ένα άτυπο φόρουμ συζητήσεων και όχι όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που λαμβάνει αποφάσεις. Δεν μπορούσε το φόρουμ αυτό να μας αναγκάσει να εφαρμόσουμε οτιδήποτε και εάν επιθυμούσε. Η δήλωση της Ευρωομάδας στις 16.3.2013 απλώς χαιρέτισε τη συμφωνία περί το μνημόνιο, που εισήγαγε για πρώτη φορά, ως πείραμα, τη «θέσπιση εισφοράς εκ των τραπεζικών καταθέσεων».

Παράλληλα, το ότι έχει «δομή» με Πρόεδρο που εκλέγεται ανά διετία, δεν την εντάσσει στην οργανωτική δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ούτε της έχουν μεταβιβαστεί αρμοδιότητες από την Επιτροπή ή την Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα και άρα η 16.3.2013 δεν μπορεί να θεωρηθεί απόφαση θεσμικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωομάδα δεν είναι όργανο λήψης αποφάσεων και οι όποιες δηλώσεις της δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα ή υποχρεώσεις έναντί της από τα Κράτη Μέλη. Άλλωστε, ως κρίθηκε, η δήλωση της 16.3.2013 της Ευρωομάδας δεν περιέχει την όποια οριστική απόφαση για χορήγηση δανείου προς την Κυπριακή Δημοκρατία.

Γι’ αυτό και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) έκρινε τον Οκτώβρη 2014, ότι η δήλωση της 16.3.2013 της Ευρωομάδας είχε «... αμιγώς πληροφοριακό χαρακτήρα» χωρίς να αποτελεί πράξη «... δυνάμενη να παραγάγει έννομα αποτελέσματα». Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι δεν μας επέβαλε η Ευρωομάδα στις 16.3.2013 το «κούρεμα» των καταθέσεων. Απλώς χαιρέτισε μια πολιτική συμφωνία για το μνημόνιο συναντίληψης της Κυπριακής Δημοκρατίας, με τα Θεσμικά Όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Συνεπώς τα όποια Νομοσχέδια, είτε αυτό που απορρίφθηκε αρχικά, είτε εκείνο που τελικά ψηφίστηκε στις 22.3.2013 από την Κυπριακή Βουλή, είναι αυτά που έφεραν τα όσα μέτρα «εξυγίανσης» με κουρά καταθέσεων, μηδενισμό μετοχών κ.λπ. Ήταν κυπριακή πράξη. Είναι η Βουλή της Κυπριακής Δημοκρατίας που ψήφισε τα μέτρα ως συνέπεια του μνημονίου. Η δε επόμενη δήλωση της Ευρωομάδας της 25.3.2013 έγινε για να χαιρετίσει και πάλι τα μέτρα αυτοκαταστροφής, που πήρε η Κυπριακή Δημοκρατία ως αναδιάρθρωση του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Όροι συμφωνίας μνημονίου, που θα τελούν υπό συνεχή παρακολούθηση για πολλά ακόμα χρόνια, έστω και εάν έχουμε εκπληρώσει τις πλείστες των υποχρεώσεών μας την πρώτη τριετία. Το ερώτημα λοιπόν παραμένει από τον Μάρτιο του 2013, ήταν, όντως η συγκεκριμένη αυτή λύση για την Κύπρο, τους απλούς πολίτες και την εν γένει οικονομία του τόπου, η καλύτερη δυνατή υπό τις τότε συνθήκες; Ίσως, αντί του «κουρέματος», να μπορούσε να αυτορρυθμίσει με δική μας νομοθεσία, για παράδειγμα ο διά Νόμου υποχρεωτικός δανεισμός του Κράτους μέχρι ποσοστό 10% από όλες τις καταθέσεις, με όρο αποπληρωμής στα δέκα χρόνια;

Μια ίση μεταχείριση κάθε καταθέτη προς βοήθεια ή διάσωση του Κράτους, χωρίς να εξαφανίζονται κατά τρόπο καταστρεπτικό οι καταθέσεις, οι μετοχές κ.λπ. Ίσως... Ίσως... Πολλά λέχθηκαν. Το βέβαιο είναι ότι ξεκαθάρισε τεκμηριωμένα δικαστικά ότι το «Eurogroup» δεν είχε εξουσία και δεν μπορούσε να προτάξει «πιστόλι», έναντι Κράτους Μέλους, προς «επιβολή» της όποιας δικής του επιθυμίας!

ΑΝΔΡΕΑΣ Σ. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Δικηγόρος