Να γινόμαστε παιδί απέναντι στο παιδί

Ένα μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς προσδιορίζεται από την επίδραση που ασκείται κατά τα χρόνια της πρώτης παιδικής ηλικίας από γονείς που έχουν συνείδηση της ευθύνης τους για την ισορροπία της συναισθηματικής ζωής τους. Αυτή η ευθύνη είναι απαραίτητη στην κοινωνία μας και αποτελεί ένα από τους πιο άξιους τύπους συμπεριφοράς. Η έλλειψη επαφής πρώτα με τη μητέρα και ύστερα με ολόκληρη την οικογένεια, προκαλεί στο παιδί μιαν ορισμένη ανικανότητα δημιουργίας κοινωνικών δεσμών ή και βαθύτερες ανωμαλίες.

Το παιδί θέλει να νιώθει την αγάπη μας, την παρουσία μας ή τη στοργή μας και θέτει την απαίτηση να ζει σε ασφάλεια και αρμονία. Κατά τον Τζων Λοκ, «το παιδί, ερχόμενο στον κόσμο, όλα όσα σκέφτεται, ή αισθάνεται, ή γνωρίζει και πιστεύει, προέρχονται από την εξάρτησή του από την κοινωνία», ή κατ’ άλλους, «καταστρέφεται στα χέρια της άτιμης κοινωνίας». Η θεωρία αυτή διατηρεί τη φιλοσοφία της: Δακτυλοδείχνει ή στιγματίζει τη γονεϊκή ευθύνη προς τα νεογέννητα, που μέσα από τη σύνδεσή τους με αυτά, έχουν καθήκον να αναλάβουν με αγάπη και αφοσίωση το άνοιγμά τους στον κόσμο, ξεχωρίζοντάς τα και αναγνωρίζοντάς τα σαν πρόσωπα μοναδικά και ξεχωριστά με τα αισθήματά τους, τα θέλω τους και τις ανάγκες τους.

Η εργασία Harlow, με νήπια χιμπατζήδες, επεξηγεί δραματικά τη σημασία της σύνδεσης με τη μητέρα: Αφού τα απομάκρυναν από τις μητέρες τους, βρέθηκαν μπροστά σε «τεχνικές αντικαταστάτριες», που άλλες ήσαν κατασκευασμένες από γούνα και άλλες από σκελετούς μετάλλων. Στις δεύτερες πρόσθεσαν κοντά στο «κεφάλι» τους μπιμπερό από γάλα ή τσάι. Οι παρατηρήσεις που καταγράφηκαν ήσαν εντυπωσιακές: τα νήπια προσκολλήθηκαν στις μαλακές αντικαταστάτριες με γούνα και στράφηκαν στα μπιμπερό μόνο όταν πείνασαν. Τα νήπια έψαχναν να βρουν την αίσθηση της ασφάλειας βάσει των προηγούμενων εμπειριών τους, δηλαδή με άλλες λέξεις η σύνδεση ήταν υπεράνω της τροφής.

Παρόμοιες εργασίες αποχωρισμού μητέρας και νηπίου έγιναν και από άλλους ερευνητές με τα ίδια συμπεράσματα: Η συμπεριφορά επαφής είναι στοιχειώδης για τα μικρά και θεωρείται σαν μια τάξη συμπεριφοράς ξεχωριστή από την τροφή. Τα νήπια αγωνίζονται να βρουν σημασία για τον εαυτό τους και πρώτα μέσα από τη μητέρα τους. Πρέπει να είμαστε ή να γινόμαστε παιδί απέναντι στο παιδί. Τα «παιχνιδιάρικα» να συνεχίζονται και στην προχωρημένη ηλικία μας, ώστε να το ζούμε σε όλες τις εκφάνσεις του. Κατά τον Σίλλερ, «ο άνθρωπος δεν είναι εντελώς άνθρωπος, παρά μόνον όταν παίζει» και συμπληρώνει ο Νίτσε, «σε κάθε αληθινό άνθρωπο, κρύβεται ένα παιδί που θέλει να παίζει».

ΛΟΙΖΟΣ ΠΙΠΗΣ