Η παρούσα μαζική μετακίνηση προσφύγων που παρατηρείται στην Ευρώπη, προερχόμενη από περιοχές της Μέσης Ανατολής όπου υπάρχουν συρράξεις, αποτελεί τη μεγαλύτερη μετακίνηση ανθρώπων που έχει παρατηρηθεί στην ευρωπαϊκή ήπειρο από το 1945. Οι απεγνωσμένες προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αντιμετώπιση της κατάστασης συναντούν συνήθως αντιδράσεις από συγκεκριμένα κράτη-μέλη της Ένωσης και η κατάσταση δεν φαίνεται να αντιμετωπίζεται επαρκώς. Η κρίση αγγίζει τα ίδια τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ζητήματα όπως η πολιτική των ανοικτών συνόρων να τίθενται διακαώς στο τραπέζι, ενώ η Συνθήκη Σένγκεν πλήττεται συνεχώς.

Η χθεσινή Σύνοδος Κορυφής των ηγετών των κρατών-μελών της Ένωσης στις Βρυξέλλες πραγματοποιήθηκε υπό το πρίσμα της αδιαλλαξίας κρατών να ανοίξουν τα σύνορά τους ή να δεχτούν πρόσφυγες. Η συμμετοχή της Τουρκίας στη Σύνοδο είναι καθοριστική, αφού οι μαζικές μετακινήσεις προσφύγων προς την ευρωπαϊκή ήπειρο και μέσω της Ελλάδας και του Αιγαίου ξεκινούν από αυτήν. Στόχος είναι να γίνει αποδεκτό από την Τουρκία όπως συγκρατήσει τους πρόσφυγες που βρίσκονται στο έδαφός της, με αντάλλαγμα την οικονομική στήριξη της Ένωσης, ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Στην Ειδομένη της Ελλάδας, στα σύνορα με τα Σκόπια, παραμένουν 13.000 πρόσφυγες, με τα Σκόπια να έχουν κλείσει τα σύνορά τους με την Ελλάδα, επιτείνοντας την ήδη βεβαρημένη κατάσταση στην Ελλάδα. Καθημερινά, 2.000 περίπου πρόσφυγες αφικνούνται στην Ελλάδα με βάρκες από τα παράλια της Τουρκίας, ενώ το 2015 856.723 πρόσφυγες έφτασαν στην Ελλάδα μέσω θαλάσσης, με τους πλείστους εξ αυτών να μετακινούνται στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Το 2015 καταχωρίστηκαν 1.321.560 αιτήσεις για άσυλο σε κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις περισσότερες από αυτές να καταχωρούνται στη Γερμανία, που αποτελεί δημοφιλή προορισμό για τους πρόσφυγες. Με πέραν των 3.770 τραγικών θανάτων προσφύγων στις θάλασσες το 2015, η κρίση εντείνεται, την ίδια στιγμή που δεν μπορεί να υπάρξει ομοθυμία για την αντιμετώπιση του προβλήματος εντός των κόλπων της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το δυσανάλογο βάρος που έχουν αναλάβει η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ουγγαρία όσον αφορά την υποδοχή των μαζικών κυμάτων προσφύγων θα πρέπει να μετατεθεί στα υπόλοιπα κράτη της Ένωσης, αλλά το ζήτημα της μετεγκατάστασης δεν γίνεται ευρύτερα αποδεκτό. Ανοικτό ζήτημα που πρέπει να επιλυθεί αποτελεί η βιωσιμότητα του Κανονισμού του Δουβλίνου, που αφορά στην εγγραφή των προσφύγων στη χώρα εισόδου και την εξέταση της αίτησής τους για άσυλο εκεί, ενώ οι μονομερείς δράσεις κάποιων κρατών με το κλείσιμο των συνόρων τους και τη δημιουργία φραχτών έχουν εντείνει το πρόβλημα υποδοχής και φροντίδας των προσφύγων, που ζουν σε αντίξοες συνθήκες αναμένοντας τη συνέχιση του μαρτυρικού τους ταξιδιού. Το ζήτημα της επανεγκατάστασης των προσφύγων παραμένει άλυτο, παρόλο που τον Οκτώβριο του 2015 τα κράτη-μέλη της Ένωσης συμφώνησαν για την επανεγκατάσταση 160.000 αιτητών ασύλου σε διάφορες χώρες της Ένωσης, με στόχο την αποσυμφόρηση της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ουγγαρίας. Έκτοτε, η εφαρμογή του σχεδίου επανεγκατάστασης παραμένει ιδιαίτερα αργή, με μόνο 218 πρόσφυγες να μεταφέρονται από την Ελλάδα σε άλλες χώρες, ενώ ο στόχος ήταν 66.400.

Η μεταναστευτική κρίση γίνεται πλέον ένα από τα σημαντικότερα θέματα που απασχολούν την Ευρώπη, τα κράτη της οποίας θα πρέπει να συμφωνήσουν όπως την αντιμετωπίσουν με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο, προς όφελος των λαών τους και σε πνεύμα ανθρωπισμού.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ
Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.BLawBristol, Ph.D in Law - International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.