Η Τρόικα και οι θιασώτες τής ιδιωτικοποίησης παραγνωρίζουν τις τρομερές συνέπειες που μπορεί να έχει για έναν μικρό τόπο εάν προχωρήσουμε χωρίς σοβαρό προβληματισμό στη μεταβίβαση των Οργανισμών αυτών σ’ όποιον προσφέρει περισσότερα

«Είχα πάντοτε μιαν αντιπάθεια για τον αποκλεισμό της ελεύθερης βούλησης των μελών μιας κοινωνίας από τη διαμόρφωση της ζωής και του μέλλοντός τους, είτε λόγω του συστήματος διακυβέρνησης είτε λόγω της άκρατης επικράτησης των συμφερόντων των ολίγων. Κι οι δυο καταστάσεις αντίκεινται στη φύση του ανθρώπου. Κι ό,τι δεν είναι σύμφωνο με τη φύση, είναι καταδικασμένο αργά ή γρήγορα να αποτύχει. Όπως πολύ εύστοχα το τοποθέτησε ο οικονομολόγος Τζον Κένεθ Γκάλμπρεϊθ, "στον καπιταλισμό ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τον άνθρωπο. Στον κομμουνισμό συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο". Το ζητούμενο είναι η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων των δυο ακραίων συστημάτων μέσα σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο».

Τα πιο πάνω επανήλθαν με την αποκρατικοποίηση Ημικρατικών Οργανισμών και την παρατηρούμενη τάση ιδιωτικοποίησης της οικονομίας. Δημοσιοποίησα ήδη τις σκέψεις μου για την περίπτωση των τριών Οργανισμών (ΑΗΚ/ΑΤΗΚ/ΑΛΚ), που αναφέρθηκαν στο Μνημόνιο. Περισσότερο επέκρινα την Ε.Ε., που, αντί να ζητήσει να εφαρμοστούν οι αρχές λειτουργίας τέτοιων οργανισμών, που η ίδια εθέσπισε, επιμένει στην «πώλησή» τους βασικά για δημοσιονομικούς λόγους. Η Τρόικα και οι θιασώτες της ιδιωτικοποίησης παραγνωρίζουν τις τρομερές συνέπειες που μπορεί να έχει για έναν μικρό τόπο εάν προχωρήσουμε χωρίς σοβαρό προβληματισμό στη μεταβίβαση των Οργανισμών αυτών σ’ όποιον προσφέρει περισσότερα.

Η επένδυση για πολλούς επενδυτές του εξωτερικού στους ημικρατικούς οργανισμούς με τη μονοπωλιακή θέση που έχουν, θα είναι μια ευπρόσδεκτη ευκαιρία. Άλλωστε τι είναι γι' αυτούς οι μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, που εκτιμάται η αξία του ενεργητικού κάθε Οργανισμού; Όταν μάλιστα σε λίγα χρόνια, αφού εκμεταλλευτούν τη μονοπωλιακή κατάστασή τους, μπορούν να τους μεταβιβάσουν με σημαντική απόδοση στην επένδυσή τους σε άλλους. Ή μήπως δεν είναι με το σκεπτικό αυτό που ήρθαν οι ξένοι επενδυτές στις κυπριακές τράπεζες;

Ασφαλώς το ξένο κεφάλαιο είναι απαραίτητο για να συμπληρώσει τις εγχώριες αποταμιεύσεις και να φέρει νέα τεχνολογία και προοπτική στην ανάπτυξη. Από τη δεκαετία του 1980 χαλάρωσαν οι περιορισμοί αναφορικά με τα ποσοστά ξένης συμμετοχής σε διάφορους τομείς κι έγιναν ενέργειες για γρήγορη διεκπεραίωση των αιτήσεων (μονοθυριδική εξυπηρέτηση). Το 1983 η Κεντρική Επιτροπή Προγραμματισμού ενέκρινε την ετοιμασία, σε συνεργασία με τη Διεθνή Τράπεζα, μελέτης που να εκάλυπτε όλες τις πτυχές ενός Οργανισμού Προώθησης Επενδύσεων/Εισαγωγής Νέας Τεχνολογίας. Η Δ/Τράπεζα αναμενόταν να χρηματοδοτήσει επιμέρους έργα που θα προωθούνταν. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις θεωρήθηκαν ως το πιο κατάλληλο μέσο εισαγωγής νέας τεχνολογίας. Το 2007 η Κυβέρνηση αποφάσισε τελικά τη δημιουργία του Φορέα Προώθησης Επενδύσεων. Τώρα γίνεται σκέψη για επέκταση των δραστηριοτήτων του. Οι ξένες επενδύσεις όμως πρέπει να έρχονται για συγκεκριμένους σκοπούς (νέες επενδύσεις, νέα τεχνολογία, διεύρυνση δραστηριοτήτων).

Η καλύτερη εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος είχε πάντοτε προτεραιότητα. Για τομείς και υπηρεσίες γενικότερης σημασίας, για υπηρεσίες πάνω στις οποίες στηρίζεται πλειάδα μικρών μονάδων δεν μπορούσαμε να στηριζόμαστε στην πρωτοβουλία και τις αποφάσεις ενός ατόμου ή μιας μικρής ομάδας ελεύθερων επαγγελματιών. Παρόλο που ιδρύθηκαν ημικρατικοί, συνεταιριστικοί κι άλλοι συλλογικοί οργανισμοί για χειρισμό θεμάτων που αφορούσαν στο σύνολο ή μεγάλο μέρος του λαού ή καίρια θέματα της οικονομίας, από τη μια η έλλειψη ατομικού συμφέροντος κι από την άλλη οι κακοί χειρισμοί των υπευθύνων δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Είναι όμως αυτό αιτία να εγκαταλείψουμε τις προσπάθειες και να αφεθούμε μόνο στην ελεύθερη αγορά; Είναι λίγα τα αδιέξοδα στα οποία η ατομική πρωτοβουλία ενεπλάκη και μαζί κι η οικονομία; Πόσες ιδιωτικές επιχειρήσεις έκλεισαν είτε από κακή διαχείριση είτε μετά την αποχώρηση του ιδρυτή τους με αποτέλεσμα να μείνουν εκτεθειμένοι πολλοί παραγωγοί/επιχειρηματίες/επενδυτές, που στηρίχθηκαν πάνω τους; Πώς προέκυψε η τραπεζική κρίση;

Θα κλείσω με μερικά παραδείγματα, όπου το γενικότερο καλό τέθηκε δυστυχώς σε δεύτερη μοίρα. Κλασική περίπτωση ήταν η περιπέτεια του Κυπριακού Οργανισμού Προώθησης Εξαγωγών. Στην προσπάθειά μας να βάλουμε πάνω σε σταθερή βάση τις εξαγωγές, καταλήξαμε τη δεκαετία του 1980 στην ίδρυση ενός τέτοιου οργανισμού. Οι σκοποί του ΚΟΠΕ ήταν καθαρά υποβοηθητικοί της όλης εξαγωγικής προσπάθειας κατά το πρότυπο ξένων παρόμοιων Οργανισμών (της Ιαπωνίας, της Ν. Κορέας, της Ιρλανδίας), τους οποίους επισκέφτηκα. Με πρόσχημα την ανάμειξη στην ιδιωτική πρωτοβουλία, η αλλαγή της Κυβέρνησης το 1988 σήμανε και την εγκατάλειψη της προσπάθειας.

Παρόμοιας αντιμετώπισης έτυχε και το θέμα των επανεξαγωγών, κάτι που θα μπορούσε να χειριστεί ο ΚΟΠΕ, που έχει σχέση με την από μακρού καταβληθείσα προσπάθεια για μετατροπή της Κύπρου σε ένα επιχειρηματικό περιφερειακό κέντρο, ιδέα που επανέρχεται συνέχεια. Ας σημειωθεί ότι η ανεπαρκής αντιμετώπιση των εργασιών αυτών από κυβερνητικής πλευράς, οδήγησε κατά καιρούς Κυπρίους, που επιδίδονταν σε τέτοιες δραστηριότητες, να χρησιμοποιούν άλλα λιμάνια εκτός της Κύπρου. Εχθρική ήταν κι η γενικότερη αντιμετώπιση των δραστηριοτήτων αυτών από τους εμπορευόμενους που θεωρούσαν τέτοιες δραστηριότητες εν δυνάμει ανταγωνιστικές.

Παρόλο που σε κάποια φάση δημιουργήθηκαν ζώνες ελεύθερου εμπορίου, οι γραφειοκρατικές περιπλοκές κι οι αντιδράσεις ήταν τέτοιες, που δεν άφησαν το σύστημα να δουλέψει και να επεκταθεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν κι η περιπέτεια του IMC, μιας ιδιωτικής πρωτοβουλίας δημιουργίας οργανωμένης υποδομής για διεθνείς εμπορικές δραστηριότητες στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Όλοι τάχθηκαν σαφώς εναντίον του συγκεκριμένου εγχειρήματος. Δυστυχώς, με τέτοιες κοντόφθαλμες και συμφεροντολογικές πολιτικές χάσαμε την ευκαιρία να γίνει η Κύπρος το «παζάρι» της περιοχής, κάτι που εκμεταλλεύτηκε αργότερα το Dubai και το Bahrain.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com