Δυστυχώς οι συνεταιρισμοί, που ελέγχονται από συλλογικά όργανα, δεν αρέσουν σε ένα φιλελεύθερο/καπιταλιστικό σύστημα…

Διάβασα τελευταία ένα άρθρο, πως οι Δανοί αγελαδοτρόφοι οργάνωσαν συνεταιρισμό, όπου συγκέντρωναν τις μικρές ποσότητες γάλακτος που παρήγαν, κι έφτιαξαν το γνωστό δανέζικο βούτυρο «Λούρπακ» για εξαγωγή σε μεγάλες ποσότητες. Το άρθρο μάλιστα έφερε τον τίτλο «Κάν' το όπως οι Δανοί». Το δανέζικο πείραμα, αναφέρεται, διδάσκεται ως μάθημα σε σχολές μάνετζμεντ σαν το αντίδοτο στις μικρές ποσότητες παραγωγής και τις μικρές αγορές.

Φαίνεται ότι οι άνθρωποι της Τρόικας, αλλά και πολλοί άλλοι εδώ στην Κύπρο δεν παρακολούθησαν αυτά τα μαθήματα, αν κρίνει κανένας από το πού κατέληξαν στα θέματα του Συνεργατισμού και πώς αντιμετωπίστηκαν ανάλογες προσπάθειες στο παρελθόν. Συμπτωματικά, πριν από λίγο καιρό σε συγκέντρωση του Δήμου Κυθρέας αναφέρθηκα σε ανάλογο πείραμα. Το γάλα από τις οικόσιτες κατσίκες συνεκεντρώνετο εκ περιτροπής για λίγες μέρες σε ένα από τα νοικοκυριά για οικιακή παραγωγή χαλλουμιού κι άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων.

Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίο που σε πλείστους τομείς είχε λειτουργήσει και μια συνεργατική μετά τη θέσπιση του περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμου το 1914. Αν και η εμπειρία από πολλά συνεργατικά δεν ήταν πάντοτε η καλύτερη, θεωρητικά ο θεσμός αυτός αποτελεί την απάντηση στο μικρό μέγεθος της Κύπρου, εκεί που δεν προσφέρεται αυτόνομος ο ιδιωτικός τομέας. Δυστυχώς η Τρόικα δεν σεβάστηκε ούτε την παράδοση ούτε τη σκοπιμότητα ύπαρξης συνεταιρισμών. Κι ενώ το Μνημόνιο διαπνέεται από την απαίτηση για μεταρρυθμίσεις, στην περίπτωση αυτή, αντί να στηρίξει τις υφιστάμενες συνεταιριστικές διευθετήσεις, εισηγήθηκε ενέργειες που ουσιαστικά οδηγούν στην αποδυνάμωσή τους.

Δεν ξέρω πώς η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα θα δοθεί πίσω στο συνεργατικό κίνημα. Με πρόσχημα την ανακεφαλαιοποίησή της κλείνουν εμπορικά συνεργατικά καταστήματα και παντοπωλεία, απαλλάσσεται από τις μετοχές δευτεροβάθμιων συνεργατικών ή εταιρειών που έχουν σχέση με το αντικείμενο του ευρύτερου συνεργατικού κινήματος, ακόμη και κερδοφόρων. Οι συνέπειες από το μαζικό λουκέτο θα είναι μεγάλες για τον κόσμο της κυπριακής υπαίθρου και τις πιο απομονωμένες περιοχές, όπου ο Συνεργατισμός προσέφερε βασικές υπηρεσίες, ενώ ορατός είναι ο κίνδυνος να δημιουργηθούν μονοπώλια σε συγκεκριμένα προϊόντα, με αύξηση των τιμών ζωοτροφών, λιπασμάτων, καυσίμων κ.ά.

Γιατί η ΣΚΤ και τα ΣΠΙ να χρηματοδοτούν τώρα κατά προτεραιότητα τα άλλα Συνεργατικά και τον αγρότη, μετά τη μετατροπή τους σε καθαρά τραπεζικά ιδρύματα; Δεν έπρεπε να διατηρηθεί μια οργανική σχέση μεταξύ τους; Παρά τις διαβεβαιώσεις της ΣΚΤ προς τα μέλη και τους πελάτες του Συνεργατικού Κινήματος, πως «το σύνολο των αξιωματούχων του Συνεργατισμού... θα συνεχίσει να τους στηρίζει... κι ο Συνεργατισμός, ως κοινωνικοοικονομικός θεσμός, έχει τη δυνατότητα και θα συμβάλει κατά τρόπον ουσιαστικό στις προσπάθειες που καταβάλλονται για την αντιμετώπιση των διαφόρων προβλημάτων της οικονομίας και ιδιαίτερα στις προσπάθειες για ανάπτυξη», δεν είμαι βέβαιος ότι απ’ εδώ και πέρα δεν θα συμπεριφέρεται όπως κάθε ιδιωτικό τραπεζικό ίδρυμα.

Απογοητευτικά αποτελέσματα είχαμε και σε άλλες προσπάθειες συλλογικής αντιμετώπισης προβλημάτων παραγωγής, εμπορίας, προμηθειών κι εξαγωγών προϊόντων σε άλλους τομείς. Για να αντιμετωπισθούν οι εγγενείς αδυναμίες της γεωργίας, που έχουν να κάνουν και πάλι με το μικρό μέγεθος των γεωργικών κλήρων, προωθήθηκαν πολλά σχέδια, που απέβλεπαν στη δημιουργία βιώσιμων μονάδων. Αναφέρω το σχέδιο αναδασμού, τα σχέδια παραγωγής φρούτων, λαχανικών και ανθέων σε θερμοκήπια, το σχέδιο ασφάλισης γεωργικών προϊόντων (ΟΓΑ), το σχέδιο μικτής γεωργίας-κτηνοτροφίας, η ενθάρρυνση της μερικής απασχόλησης στη γεωργία, τα σχέδια ενθάρρυνσης της πτηνοτροφίας και της ιχθυοτροφίας κ.ά. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Εμπορίου, καθώς και ιδιώτες επιχειρηματίες, προσπαθήσαμε να βάλουμε το θέμα της προώθησης των κυπριακών εξαγωγών γενικά πάνω σε μια πιο ορθολογιστική βάση, με τη δημιουργία του Κυπριακού Οργανισμού Προώθησης Εξαγωγών. Δυστυχώς την όλη προσπάθεια πολέμησαν μερικοί ιδιώτες εξαγωγείς, οι εξαγωγικές δραστηριότητες των οποίων έπαυσαν από πολύ καιρό τώρα.

Για να αντιμετωπιστούν οι αρνητικές συνέπειες από την Τ.Ε. Κύπρου-ΕΟΚ λόγω ανταγωνισμού, για έναν αριθμό βιομηχανικών τομέων, που είχαν σημασία για την Κύπρο (ένδυση, υπόδηση, έπιπλα, μηχανήματα, τρόφιμα), προσπαθήσαμε οι παλαιές μορφές παραγωγής να δώσουν τη θέση τους σ’ αυτό που λέγεται «ευέλικτη εξειδίκευση», όπως είχε εφαρμοσθεί στην Ιταλία κι αλλού, προσαρμοσμένο στα κυπριακά δεδομένα. Η παραγωγή με το σύστημα αυτό χαρακτηρίζεται από μικρές μονάδες, που συνήθως ευρίσκονται στην ίδια βιομηχανική περιφέρεια και συντονίζονται από συνεργατικές εταιρείες ή από προηγμένες εταιρείες εμπορίου. H ανταγωνιστικότητά τους στηρίζεται στην ποιότητα του προϊόντος και τη μεγάλη παραγωγικότητα, αντί στην κλίμακα παραγωγής. Έτσι το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων μπορεί να επιτρέψει την ευελιξία και να ενθαρρύνει την εφευρετικότητα, τη δημιουργία διασυνδέσεων μεταξύ μικρών μονάδων, την ευέλικτη παραγωγή και την καλύτερη αντιμετώπιση των διακυμάνσεων στις εξωτερικές αγορές, έναντι της ανελαστικής μαζικής παραγωγής.

Οι ανεπιτυχείς αυτές προσπάθειες φωτίζουν μιαν άλλη πτυχή που αφορά τη διαπλοκή συμφερόντων στην προώθηση του γενικότερου καλού. Παράλληλα με τη θετική πλευρά της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην ανάπτυξη, την οποία πάντοτε υποστηρίξαμε κι υποβοηθήσαμε, οι ενέργειες των ιδιωτών επιχειρηματιών θα πρέπει συνεχώς να παρακολουθούνται. Εξάλλου δεν είναι ασύνηθες φαινόμενο επιτυχείς ιδιωτικές πρωτοβουλίες να μην έχουν συνέχεια, μετά την αποχώρηση από την ενεργό δράση του ιδιοκτήτη της επιχείρησης ή τη στροφή των ενδιαφερόντων της σε άλλους τομείς. Δυστυχώς οι συνεταιρισμοί, που ελέγχονται από συλλογικά όργανα, δεν αρέσουν σε ένα φιλελεύθερο/καπιταλιστικό σύστημα. Κι ούτε είναι εύκολο να προωθηθεί ένας σύγχρονος καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο, όπως εφαρμόζεται στις Σκανδιναβικές Χώρες.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com