Η θέση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου

Στη συνεδρία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής για το θέμα της βίας κατά των παιδιών της 8ης Φεβρουαρίου 2016, όπου παρέστην εκπροσωπώντας τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο, μετέφερα μεταξύ άλλων την επίσημη θέση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου ότι μια από τις μεγαλύτερες απειλές που αντιμετωπίζει σήμερα η οικογενειακή δικαιοσύνη στο έργο της για την προστασία των παιδιών από την ενδοοικογενειακή βία και τη σωματική, σεξουαλική ή ψυχολογική κακοποίηση από γονέα είναι το ψευδοσύνδρομο γονικής αποξένωσης.

Πρόκειται για ένα αβάσιμο επιστημονικά σύνδρομο, που εφευρέθηκε από κάποιον Αμερικανό ψυχολόγο, τον Δρα Richard Gardner, ακριβώς για να χρησιμοποιείται σαν γραμμή υπεράσπισης από γονείς που κατηγορούνται για την κακοποίηση, σεξουαλική ή φυσική, των παιδιών τους. Επειδή κάποιοι ενοχλήθηκαν από τις απόψεις του ΠΔΣ, τις οποίες εσφαλμένα παρουσιάσατε σε ρεπορτάζ της εφημερίδας σας ως προσωπικές μου απόψεις, παραθέτω ενδεικτικά απόψεις διαφόρων άλλων οργανισμών που διατηρούν τις ίδιες ακριβώς θέσεις με αυτές του ΠΔΣ:

Εθνική Οργάνωση Γυναικών των Η.Π.Α.: «Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης (που μερικές φορές αναφέρεται απλά ως Γονική Αποξένωση) δεν αναγνωρίζεται από οποιονδήποτε επαγγελματικό οργανισμό. Είναι απλώς μια νομική υπεράσπιση (η οποία παρουσιάζεται κάτω από τον μανδύα του ψυχολογικού φαινόμενου) που εφηύρε ο Δρ Richard Gardner κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980, για να προστατεύσει πατέρες από τις συνέπειες της κακοποιητικής τους συμπεριφοράς».

Κοινή ανακοίνωση των National Network to End Domestic Violence (NNEDV), Domestic Violence Legal Empowerment and Appeals Project (DV LEAP), Stop Family Violence, and the National Coalition Against Domestic Violence: «Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης εφευρέθηκε για να καταπολεμήσει κατηγορίες για κακοποίηση και είναι εκπληκτικά πετυχημένο στο να παρασύρει τα οικογενειακά δικαστήρια στο να πιστεύουν ότι γυναίκες που ειλικρινά προσπαθούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους και τις ίδιες από κακοποίηση, επιδιώκουν απλώς να θέσουν τέλος στη σχέση των παιδιών με τον πατέρα με τον οποίο δεν διαμένουν…

Αυτοί που υποστηρίζουν το "σύνδρομο γονικής αποξένωσης" προωθούν ένα ανυπόστατο ψευδοεπιστημονικό σκουπίδι, που δεν είναι καν νομικά αποδεχτό σε διαδικαστική διαδικασία».

National Council of Juvenile and Family Court Judges των Η.Π.Α.: «Η θεωρία του Richard Gardner, που υποστηρίζει την ύπαρξη του "συνδρόμου γονικής αποξένωσης", έχει καταρριφθεί από την επιστημονική κοινότητα. Μαρτυρία ότι ένα μέρος σε διαδικασία γονικής μέριμνας πάσχει από το σύνδρομο θα πρέπει να απορρίπτεται ως μη αποδεκτή μαρτυρία...».

National District Attorneys Association των Η.Π.Α.: «Το [Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης] είναι μια μη αποδεδειγμένη θεωρία, που απειλεί την ακεραιότητα του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης και την ασφάλεια των κακοποιημένων παιδιών. Οι δημόσιοι κατήγοροι θα πρέπει να ενημερωθούν αναφορικά με το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης και να είναι έτοιμοι να επιχειρηματολογήσουν υπέρ της μη αποδοχής του από το Δικαστήριο».

Family Court Reform Coalition (FCRC), η εθνική οργάνωση ειδικών στον τομέα της κηδεμονίας ανηλίκων, παιδικής κακοποίησης, ενδοοικογενειακής βίας και ψυχολογίας των Η.Π.Α.: «Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης χρησιμοποιείται από πρόσωπα που ασκούν κακοποίηση ως μια δικαστική τακτική για να φιμωθούν κακοποιημένα παιδιά με το να προσπαθεί να παρουσιάσει ως αναξιόπιστες τις αποκαλύψεις τους ως προς την κακοποίηση που έχουν υποστεί.

Η θεωρία αυτή δεν αναγνωρίζεται ως έγκυρη από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία ή τον Αμερικανικό Ιατρικό Σύλλογο. Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης δεν είναι αποδεχτό ως ψυχιατρική διάγνωση, και έχει απορριφθεί από την κυρίαρχη ψυχολογική κοινότητα. Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης είναι ένα ψευδοεπιστημονικό σκουπίδι. Δεν υπάρχει έγκυρο ερευνητικό έργο ή εμπειρικά δεδομένα που να υποστηρίζουν αυτήν τη μη αποδεδειγμένη θεωρία».

Εφημερίδα Independent: [Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης] -ένα από τα πιο ύπουλα ψευδοεπιστημονικά σκουπίδια που έχουν τύχει αποδοχής από Δικαστήρια στις Η.Π.Α. τα τελευταία χρόνια- υποστηρίζει ότι όταν μια μητέρα κατηγορεί τον σύζυγό της ότι κακοποιεί τα παιδιά της, ψεύδεται ουσιαστικά εξ ορισμού. Λέει αυτά τα ψέματα για να «αποξενώσει» τα παιδιά από τον πατέρα, μια καθολική αθέτηση των γονεϊκών υποχρεώσεων για την οποία δικαιούται να υποστεί την απώλεια των δικαιωμάτων επιμέλειας των παιδιών της προς όφελος του προσώπου που κατ’ ισχυρισμόν τα κακοποιεί. Αυτό δεν είναι μόνο ένα φτηνό και ανήθικο επιχείρημα που εγγυάται από την αρχή την προστασία των συμφερόντων των διαζευγμένων πατέρων, που είναι με διαφορά οι πιο ενθουσιώδεις οπαδοί του Gardner, αλλά έχει επίσης καταστρέψει τις ζωές, ίσως χιλιάδων, οικογενειών στην Αμερική τα τελευταία 15 χρόνια.

Εντούτοις [το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης] δεν έχει την παραμικρή επιστημονική βάση. Δεν αναγνωρίζεται από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία ή οποιοδήποτε επαγγελματικό σώμα. Τα διάφορα βιβλία που εξέδωσε ο Gardner στο θέμα από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 αποτελούσαν προσωπικές του εκδόσεις που δεν πέρασαν από επιστημονικό έλεγχο (peer review). Οι μεθόδοί του για τη διαπίστωση του βάσιμου ή μη καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης έχουν απορριφθεί από έναν σημαντικό ειδικό στον τομέα της ενδοοικογενειακής βίας, τον Jon Conte του Πανεπιστημίου της Washington, ως «ίσως το πιο αντιεπιστημονικό σκουπίδι που έχω συναντήσει ποτέ στον τομέα μου».

Έκθεση των ειδικών Dr Claire Sturge και Dr Danya Glaser, που ετοιμάστηκε μετά από οδηγίες του Official Solicitor της Αγγλίας για τις ανάγκες των Αγγλικών Δικαστηρίων και υιοθετήθηκε από το Family Division του High Court της Αγγλίας σε σειρά υποθέσεων: «Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης δεν υπάρχει υπό την έννοια ότι δεν περιλαμβάνεται ούτε στην Αμερικανική Κατηγοριοποίηση Διανοητικών Παθήσεων (DSMIV) ούτε στη Διεθνή Κατηγοριοποίηση Παθήσεων (ICD10), και δεν είναι γενικά αναγνωρισμένο στις ειδικότητες που σχετίζονται με την πνευματική υγεία των παιδιών. Δεν θεωρούμε ότι αποτελεί βοηθητική έννοια…».

Οι απόψεις αυτές, που είναι ταυτόσημες με την επίσημη θέση του ΠΔΣ, αποτελούν την κυρίαρχη άποψη τόσο της επιστημονικής όσο και της νομικής κοινότητας και ως τέτοιες υιοθετούνται από μια πλειάδα από άλλους επιστημονικούς ή επαγγελματικούς οργανισμούς, από ακαδημαϊκούς διεθνούς κύρους ή από ειδικούς σε θέματα που σχετίζονται με την προστασία θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής κακοποίησης. Υιοθετούνται επίσης από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, η οποία, παρά τις έντονες πιέσεις που δέχτηκε από ομάδες που προωθούν το ψευδοσύνδρομο γονικής αποξένωσης, αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ύπαρξή του και να το περιλάβει στην πέμπτη έκδοση του DSM, του διεθνούς κύρους Στατιστικού και Διαγνωστικού της εγχειριδίου.

Το ψευδοσύνδρομο γονικής αποξένωσης είναι όντως μια πολύ αποτελεσματική τακτική υπόσκαψης της ικανότητας της οικογενειακής και ποινικής δικαιοσύνης να προστατεύσει παιδιά που είναι θύματα κακοποίησης από γονιό, δεν βοηθά όμως καθόλου τους γονείς που δεν παρουσιάζουν τέτοιες συμπεριφορές αλλά επιθυμούν να ανακτήσουν έναν υγιή δεσμό με τα παιδιά τους όταν αυτός έχει για οποιοδήποτε λόγο διαταραχθεί.

Ο καθένας έχει το δικαίωμα να υιοθετεί, να προβάλλει και να προωθεί την όποια περιθωριακή θέση επιθυμεί ακόμα και αν αυτή η θέση στην πράξη δεν μπορεί να εξυπηρετήσει οποιοδήποτε άλλο σκοπό από του να επιτρέπει σε άτομα που είναι ένοχα για την κακοποίηση των παιδιών τους να αποφεύγουν τις συνέπειες των πράξεών τους και να συνεχίζουν την κακοποιητική τους συμπεριφορά. Δεν είναι δυνατόν όμως κάποιοι να πιστεύουν ότι μπορούν με συκοφαντίες, φραστικές επιθέσεις ή εκβιασμούς να φιμώσουν τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο και τους εκπροσώπους του ή να τους υποχρεώσουν να τους ακολουθήσουν σε αυτήν τους την επιλογή.

ΛΑΡΗΣ ΒΡΑΧΙΜΗΣ
Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Λέκτορας / Ειδικός Επιστήμονας Οικογενειακού και Κληρονομικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Πρόεδρος της Επιτροπής Οικογενειακού Δικαίου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου