Ένας μικρός αριθμός εποίκων, αν μείνουν, μπορεί να ενσωματωθούν. Ένας μεγάλος αριθμός, αν μείνουν, μπορεί να δυναμιτίσουν τη συνύπαρξη. Κρίνοντας από την ευρωπαϊκή εμπειρία, είναι πολύ δύσκολη η συνύπαρξη τέτοιας ανομοιογένειας…
Μια είδηση προκάλεσε βαθιά ενδοσκόπηση στη Γερμανία, αλλά πέρασε στα ψιλά στην Κύπρο: Στο γύρισμα του χρόνου στην κεντρική πλατεία της Κολωνίας σημειώθηκαν ένας μεγάλος αριθμός σεξουαλικών παρενοχλήσεων αλλά και κλοπών. Ένα ογκώδες πλήθος ανδρών, λειτουργώντας σε μικρές συμμορίες, περικύκλωναν Γερμανίδες και τις παρενοχλούσαν σεξουαλικά ή και έκλεβαν πορτοφόλια. Και αυτό παρά την παρουσία γερμανικής αστυνομίας. Η κρίσιμη «λεπτομέρεια» ήταν, όπως αναφέρεται, ότι οι συμμορίες αποτελούνταν από βορειοαφρικανούς ή και αιτητές πολιτικού ασύλου άρτι αφικόμενους από τη Μέση Ανατολή.
Αυτό που προκάλεσε σεισμό δεν ήταν μόνο τα γεγονότα καθεαυτά, αλλά η αντίδραση των Αρχών. Την επόμενη μέρα των επεισοδίων, ανακοίνωση των δημόσιων Αρχών ανέφερε ουδέν αξιοσημείωτο κατά την υποδοχή του νέου χρόνου. Τα γερμανικά ΜΜΕ αποσιώπησαν τα γεγονότα, μέχρι να αρχίσουν οι δημόσιες καταγγελίες των θυμάτων. Ακολούθησαν απολογίες από ΜΜΕ αλλά και κλήσεις για παραιτήσεις. Οι Αρχές αλλά και τα ΜΜΕ είχαν ασκήσει κατάπτυστη αυτολογοκρισία, για να μην δεχθούν τη μομφή του ρατσισμού αλλά και για να μην εξαφθούν φυλετικά πάθη.
Αυτά τα γεγονότα ήλθαν να κλονίσουν τη στάση των Γερμανών, οι οποίοι είχαν υποδεχθεί πολύ φιλόξενα τους μεσανατολίτες πολιτικούς πρόσφυγες. Υπολογίζεται ότι ένα εκατομμύριο πρόσφυγες εισέρρευσαν στη Γερμανία μόνο το 2015. Ήλθε επίσης να κλονίσει τρέχουσες αντιλήψεις και πολιτικές. Η Μέρκελ ήταν αυτή που είχε μιλήσει για πολυπολιτισμικότητα, για να τη μετριάσει στη συνέχεια. Ήταν επίσης αυτή που είχε δει την έλευση προσφύγων ως μια ευκαιρία για απορρόφηση φρέσκου εργατικού δυναμικού στη διψασμένη γερμανική οικονομία. Αυτή η συζήτηση δεν πρέπει επίσης να γίνεται ξέχωρα από την πρόσφατη γερμανική ιστορία.
Δηλαδή τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την αίσθηση συλλογικής ενοχής που κουβαλούν ακόμη οι Γερμανοί. Κανείς καλλιεργημένος Γερμανός δεν νιώθει άνετα να στηρίζει αποκλεισμό, πολλώ δε μάλλον εκδίωξη πολιτικών προσφύγων, υπό το φως του βεβαρημένου γερμανικού παρελθόντος. Αυτή η υπερευαισθησία των Γερμανών είναι πραγματικά αξιοσημείωτη. Πλην όμως ενίοτε είναι κακός οδηγός.
Η αρχική αυτοσυγκράτηση των γερμανικών ΜΜΕ έδωσε τη θέση της σε μια έκρηξη της δημόσιας συζήτησης. Η πολυπολυτισμικότητα ούτε καν αναφέρεται. Τόσο έχει περιπέσει σε ανυποληψία. Τώρα προβάλλεται η πολιτισμική συνύπαρξη, αλλά αναμένονται οι νέοι μετανάστες να επιδεικνύουν ανεπιφύλακτο σεβασμό στις αρχές της γερμανικής κουλτούρας. Σε αυτό το πλαίσιο εγείρεται και η ασυμβατότητα της ισλαμικής πρακτικής, που θέλει τη γυναίκα υποχείριο του ανδρός. Πολλοί θεωρούν ότι αυτό το ισλαμικό πρότυπο βρίσκεται εν μέρει πίσω από τα ταπεινωτικά γεγονότα στην Κολωνία. Γερμανικές γυναικείες οργανώσεις απαιτούν πλήρη συμμόρφωση των μουσουλμάνων της Γερμανίας με αυτές τις πολιτισμικές αρχές. Η συζήτηση στη Γερμανία συνεχίζεται με κάθε σοβαρότητα. Εκφράζονται πάντως φόβοι ότι τα γεγονότα της Κολωνίας συνιστούν προειδοποίηση επαπειλούμενου πολιτισμικού ρήγματος στους κόλπους της γερμανικής κοινωνίας.
Αυτά τα συμβάντα επαναφέρουν κάποια ευαίσθητα ζητήματα. Μήπως μπορεί μια χώρα να αρνηθεί την είσοδο μεταναστών, λόγω πολιτισμικής ασυμβατότητας; Μπορεί να επιλέξει πολιτισμικά συμβατότερους πρόσφυγες; Οφείλει μήπως να δείξει ανοχή σε πολιτισμικές αντιλήψεις που συγκρούονται ευθέως με τις δικές της αρχές; Σε ποιο βαθμό δικαιολογείται ηθικά μια κοινωνία να απαιτεί ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία της; Σε ποιο βαθμό μια χώρα μπορεί να θέτει ως στόχο της την προστασία της πολιτιστικής της ταυτότητας έναντι μεταναστών;
Εμείς εδώ στην Κύπρο δεν είμαστε ακριβώς αδιάφοροι σε αυτά τα ερωτήματα. Πέρα από το γεγονός ότι υπάρχει στον τόπο ένας μεγάλος αριθμός μεταναστών, υπάρχει και το επίμονο ζήτημα των Τούρκων εποίκων. Διακριτό βέβαια ως νομικό ζήτημα. Τίθενται όμως μερικά ερωτήματα: Σε μια ενδεχόμενη λύση, πόσοι θα μείνουν, πόσοι θα φύγουν; Κατ’ αρχάς τίθεται το εξής ερώτημα: Υπάρχει προστατεύσιμος ελληνοκυπριακός πολιτισμικός χαρακτήρας; Προσωπικά, ανεπιφύλακτα απαντώ, ναι. Υπάρχει ένας ελληνικός χαρακτήρας διαποτισμένος με εγχώρια κυπριακά βιώματα.
Ύστερα τίθεται το εξής ιδιόμορφο ερώτημα: Υπάρχουν προστατεύσιμα κυπριακά πολιτισμικά στοιχεία κοινά μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων, που είχαν αναπτυχθεί μέσα από αιώνες κοινής συμβίωσης; Και εδώ προσωπικά απαντώ, ναι. Και αυτό, παρότι η εισβολή μοίρασε και παρά το γεγονός ότι η τουρκική κατοχή προωθεί τον πλήρη εκτουρκισμό και εξισλαμισμό. Οι παλαιότερες γενιές σίγουρα συγκρατούν μνήμες κοινής ζωής. Οι έποικοι είναι συμβατοί με αυτήν τη φυσιογνωμία; Και εδώ λέγω, ασφαλώς όχι. Εδώ και χρόνια ακούμε τους ίδιους τους Τουρκοκυπρίους να λεν στις γωνιές και στους διαδρόμους ότι είναι ξένοι προς τους εποίκους και ότι ο έντονα ισλαμικός και οπισθοδρομικός χαρακτήρας τους δεν έχει σχέση με αυτόν τον τόπο.
Ένας μικρός αριθμός εποίκων, αν μείνουν, μπορεί να ενσωματωθούν. Ένας μεγάλος αριθμός, αν μείνουν, μπορεί να δυναμιτίσουν τη συνύπαρξη. Κρίνοντας από την ευρωπαϊκή εμπειρία, είναι πολύ δύσκολη η συνύπαρξη τέτοιας ανομοιογένειας. Ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις επί τούτου. Στη Γερμανία υπάρχει σοβαρότατο πρόβλημα ενσωμάτωσης μιας μικρής μειονότητας Τούρκων, περίπου 5% του πληθυσμού.
Αντιλαμβάνεται κανείς τι θα σημαίνει για τη δική μας κοινωνία η ξαφνική ένταξη στο κοινωνικό σώμα ενός όγκου 20%-30% εποίκων. Υπό μάλιστα τουρκική προστασία και κηδεμονία, και με λεόντεια συνταγματικά δικαιώματα. Και αυτά τα ποσοστά είναι επί του συνόλου του κυπριακού πληθυσμού. Στο ευφημιστικά καλούμενο τουρκοκυπριακό κρατίδιο θα είναι πάνω από 50%. Αν η πλειοψηφία στο συζητούμενο τουρκοκυπριακό κρατίδιο είναι έποικοι, τότε τι πιθανότητες επιτυχίας θα έχει μια μελλοντική ελληνοτουρκική δικοινοτική ομοσπονδία; Αφού υποτίθεται ότι είναι ο κοινός ιστορικός μας παρονομαστής που θα λειάνει τις αιχμηρές γωνιές μιας αμφίρροπης ομοσπονδίας.
Ακόμη και αν δεν συμφωνεί κανείς με τις πιο πάνω σκέψεις, θα πρέπει να είναι τυφλός να μη βλέπει ότι το ζήτημα των εποίκων (αριθμός τε και πολιτισμική διαφορετικότητα) είναι ίσως το σοβαρότερο ζήτημα που επηρεάζει τη βιωσιμότητα οποιασδήποτε λύσης.
