Η λύση αποτελεί αδήριτη ανάγκη, αλλιώς η μόνιμη διχοτόμηση, η αστάθεια, η περιπέτεια και ο συνεχής κίνδυνος θα αποτελούν το μέλλον της Κύπρου

Τον Ιούλιο του 1994 ήμουν μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων και ηγέτης του κόμματος των Φιλελευθέρων. Είχα ήδη διατελέσει Υπουργός Εξωτερικών στο παρελθόν για 5 ½ χρόνια.

Ήμουν πολύ απογοητευμένος με την καταστροφική στάση πολλών πολιτικών, που όχι μόνο δεν έκαναν τίποτα το εποικοδομητικό για την Κύπρο αλλά, αντίθετα, άφηναν τη χώρα να βυθίζεται σταδιακά στη διχοτόμηση. Μόνο λόγια, χωρίς περιεχόμενο, χωρίς ουσία, μια πολιτική πατριωτικής μωρίας, τίποτα άλλο.

Έτσι στις 15 Ιουλίου 1994, ημέρα μνήμης, 20 χρόνια μετά το ελληνικό πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή, ανέβηκα στο βήμα της Βουλής, μετά τους άλλους πολιτικούς ηγέτες και, όπως έγραψαν οι εφημερίδες την επόμενη ημέρα, «λίγο έλειψε να ανατινάξω στον αέρα τη συνεδρία».

Αναφέρθηκα στην αξιοπιστία πολλών πολιτικών και μνημόνευσα τον Γάλλο ποιητή και πολιτευτή Λαμαρτίνο (Alphonse de Lamartine 1790-1869), ο οποίος είχε πει το 1848: «Όσο περισσότερο βλέπω τους αντιπροσώπους του λαού, τόσο περισσότερο θαυμάζω τους σκύλους μου».

Είπα επίσης: «Έχεις ακούσει μέχρι σήμερα, πατρίδα, τόσες πολλές ρηχότητες και τόσες λίγες αλήθειες, που διερωτάσαι, με τη μακρά σου πείρα και το αισθητήριο που απέκτησες μέσα από τους αιώνες σε αυτό το μακρινό σημείο της Μεσογείου, πώς θα απαλλαγείς από τη ματοβαμμένη τουρκική κατοχή και από τις συνέπειές της… Πληροφορήθηκες εκατοντάδες φορές, πατρίδα, πως πολλοί ευρίσκονται επί των επάλξεων και αγωνίζονται για σένα, και όμως με πικραμένο χαμόγελο διαπιστώνεις πάντα, πως ο αγώνας για τους περισσότερους ήταν περί ευμάρειας, άνεσης και πλουτισμού, δηλαδή αγώνας ουχί περί αρετής αλλά περί χρημάτων».

Ακολούθησε πανδαιμόνιο. Δύο βουλευτές, ο Ευστάθιος Ευσταθίου και η Ρήνα Κατσελλή, απεχώρησαν από την ολομέλεια διαμαρτυρόμενοι. Άλλοι φώναζαν… Άλλοι με συνεχάρησαν.

Πέρασαν άλλα 22 χρόνια από τότε και απεδείχθη κατά τρόπο απόλυτο πόσο σωστά ήταν αυτά που είχα πει. Δυστυχώς όμως ο ίδιος ρηχός αγώνας συνεχίζεται. Η αποδοχή των πολιτικών από τους πολίτες έχει κατρακυλήσει στο 7%, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις και όμως αντί οι πολιτικοί να συνέλθουν, έχουν προσθέσει και μια νέα διάσταση: Μόλις διαφανεί μια κάποια πιθανότητα λύσης, ξεσηκώνονται αμέσως αρκετοί πολιτικοί και αρπάζονται από κάθε κίνηση, κάθε φράση, κάθε υπαινιγμό και προσπαθούν να δαιμονοποιήσουν τα πάντα και να αποτρέψουν τις εξελίξεις. Επιτίθενται επίσης συνεχώς στον Μουσταφά Ακιντζί, ως εάν ο Τουρκοκύπριος ηγέτης θα έπρεπε να διαπραγματεύεται με βάση τις δικές μας θέσεις και όχι τις δικές του.

Στην Κύπρο υπάρχει κατοχή για 42 χρόνια και σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για ένα σύνολο 53 χρόνων. Όσοι είναι ηλικίας κάτω των 70 χρονών δεν γνωρίζουν ή δεν θυμούνται τα λάθη και των δύο κοινοτήτων της δεκαετίας του 1960. Ούτε τις δικές μας βλακείες θυμούνται. Δεν θυμούνται ακόμα πως και γιατί από ένα ηρωικό, αλλά απρογραμμάτιστο, αγώνα της δεκαετίας του 1950 καταντήσαμε μια διχοτομημένη χώρα το 2016.

Δεν γνωρίζουν επίσης πως ούτε η διεθνής κοινότητα μάς θυμάται συχνά. Από τον σταθμό μας περνά το φωτισμένο λεωφορείο-πόθος της λύσης κάθε 5-6 χρόνια. Μετά την εισβολή, σε 42 χρόνια πέρασε οκτώ φορές: 1978 (Αγγλο-Αμερικανο-Καναδικό Σχέδιο), 1983 (Δείκτες), 1985 (Ενοποιημένα έγγραφα), 1992 (Δέσμη Ιδεών), 1996 (Τράουτπεκ-Γκλιόν), 2002 (Σχέδιο Αναν), 2008 (Χριστόφιας-Ταλάτ), 2015 (Αναστασιάδης-Ακιντζί). Σχεδόν καμιά πρωτοβουλία δεν αξιοποιήσαμε σωστά. Κάθε φορά έρχονται και φεύγουν οι προβολείς και τα φώτα. Ακολουθεί σιγή και η παγωνιά της βαθύτερης διχοτόμησης.

Υπάρχει ένα ξεχασμένο παγκάκι, στάση λεωφορείου, κάπου στην άκρη του κρημνού σε ένα μοναχικό δρόμο στη βορειοδυτική άκρη του δάσους του Τροόδους, μεταξύ Πύργου και Παχύαμμου. Το παγκάκι είναι πάντα έρημο και διερωτώμαι, όποτε περάσω από εκεί, ποιο λεωφορείο θα φωτίσει την ερημιά του. Δεν ξέρω γιατί το ερημωμένο αυτό παγκάκι-σταθμός μού θυμίζει το πρόβλημα της Κύπρου. Μου θυμίζει τα 53 παγωμένα χρόνια που διάβηκαν. Μου θυμίζει το λεωφορείο-πόθο που τόσο σπάνια περνά.

Οι συνομιλίες Αναστασιάδη-Ακιντζί αποτελούν την όγδοη προσπάθεια σε 42 χρόνια. Οι δύο ηγέτες αντανακλούν την αχτίδα της ελπίδας. Θέλουν και οι δύο τη λύση, δυστυχώς μέσα σε συνθήκες που έχουν καταντήσει πολύ πιο δύσκολες από το παρελθόν. Με την πάροδο του χρόνου συνέβησαν τα ακόλουθα τετελεσμένα που δεν υπήρχαν αρχικά και που τώρα επιβαρύνουν την προσπάθεια για λύση:

· Η «απόσταση» μεταξύ των δύο κοινοτήτων έχει μεγαλώσει.
· Η κατοχή έχει αλλοιώσει την παλιά ζωή της Κύπρου.
· Η αμοιβαία εμπιστοσύνη έχει αποδυναμωθεί. Με βάση πρόσφατη ελληνοκυπριακή πανεπιστημιακή δημοσκόπηση, μόνο το 10% των Τουρκοκυπρίων μάς εμπιστεύονται.
· Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες Τούρκοι έποικοι που δεν υπήρχαν αρχικά.
· Υπάρχουν χιλιάδες τούρκοι και Τουρκοκύπριοι χρήστες ελληνοκυπριακών περιουσιών που δεν υπήρχαν αρχικά.
· Υπάρχουν δύο ή και τρεις γενιές ανθρώπων που πρέπει να μετακινηθούν.
· Υπάρχει ο φόβος για μια άγνωστη νέα πορεία και των δύο κοινοτήτων μετά από 53 χρόνια χωριστής διαβίωσης.
· Υπάρχουν πολύ μεγάλες τουρκικές επενδύσεις στην κατεχόμενη περιοχή, που δεν υπήρχαν αρχικά, που δυσχεραίνουν την επιστροφή εδαφών.
· Απαιτείται εκ περιτροπής προεδρία που δεν υπήρχε αρχικά.
· Απαιτείται πλειοψηφία πληθυσμών και περιουσιών στην κάθε πολιτεία, που δεν υπήρχε αρχικά.
· Υπάρχει δυσκολία για την επιστροφή της Μόρφου, που δεν υπήρχε αρχικά.

Τα περισσότερα από τα πιο πάνω δεν υπήρχαν στα αρχικά στάδια. Τα έφεραν σταδιακά οι αρνητές, οι «μεγάλοι πατριώτες», που απέρριπταν τη μια πρωτοβουλία πίσω από την άλλη και ματαίωσαν λύσεις, που θα ήταν πολύ καλύτερες από τις σημερινές δυνατότητες.
Νίκος Αναστασιάδης και Μουσταφά Ακιντζί προσπαθούν να βρουν τη χρυσή τομή, στα πιο πάνω θέματα, αλλά και σε άλλα, όπως οι εγγυήσεις, κρατώντας ο καθένας στο χέρι έναν κατάλογο με κόκκινες γραμμές που αλληλοδιασταυρώνονται.

Ο Νίκος, φίλος μου τα τελευταία 35 χρόνια, συνδυάζει βαθιά αγάπη για την Κύπρο με τον αναγκαίο ρεαλισμό. Ο Μουσταφά είναι επίσης φίλος από τα παλιά. Τον συνάντησα πρόσφατα, σε ένα ήσυχο δείπνο. Μιλήσαμε αρκετά. Είναι σαφές πως ο Τουρκοκύπριος ηγέτης επιθυμεί έντονα να εξευρεθεί λύση. Το ίδιο πιστεύει για τον πρόεδρο Αναστασιάδη. Είναι γεγονός όμως πως τα προβλήματα που συσσωρεύτηκαν δεν βοηθούν.

Οι κόκκινες γραμμές έχουν αυξηθεί. Πρέπει όμως να βρεθεί η κοινή συνισταμένη. Η λύση αποτελεί αδήριτη ανάγκη. Αλλιώς η μόνιμη διχοτόμηση, η αστάθεια, η περιπέτεια και ο συνεχής κίνδυνος θα αποτελούν το μέλλον της Κύπρου.

Το δικό μας «Λεωφορείο-Πόθος» δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό δράμα, όπως το αριστούργημα του Tennessee Williams. Είναι το δράμα ενός λαού, που έχασε τον δρόμο του. Είναι το μοναχικό παγκάκι που περιμένει το «Λεωφορείο ο Πόθος» που θα φέρει σε αυτή τη χώρα την ελευθερία και την επανένωση. Και πρέπει να τη φέρει.

ΝΙΚΟΣ Α. ΡΟΛΑΝΔΗΣ
Πρώην Υπουργός Εξωτερικών, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού και Βουλευτής