Η διαπραγμάτευση Αναστασιάδη βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και σχεδόν δύο χρόνια. Από τότε που συμφωνήθηκε η κοινή δήλωση Αναστασιάδη - Έρογλου τον Φεβρουάριο 2014. Πολλά μπορούν να λεχθούν για το περιεχόμενο της διαπραγμάτευσης με βάση το σημείο αφετηρίας της, τις συγκλίσεις Ταλάτ - Χριστόφια, την εν γένει στάση της Τουρκίας αλλά και τις δηλώσεις που κατά διαστήματα γίνονται.

Όλα αυτά, όμως, θα βρίσκονται στη σφαίρα της εκτίμησης και του υπολογισμού. Και αυτό διότι η Κυβέρνηση και ο κ. Αναστασιάδης αρνούνται επιμόνως να ενημερώσουν την κοινή γνώμη για τις επιτευχθείσες συγκλίσεις και το σημείο όπου βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις. Το ζήτημα δεν είναι μικρό. Σήμερα, με την ανοχή της Κυβέρνησης, η κοινή γνώμη άγεται και φέρεται σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα.

Ο κ. Έιντε όρισε δημοψήφισμα για 26 Μαρτίου, ο κ. Αβέρωφ Νεοφύτου δεν αποκλείει δημοψήφισμα νωρίς στον νέο χρόνο, ο διαπραγματευτής κ. Μαυρογιάννης επιμένει ότι παρά τις συγκλίσεις υπάρχει ακόμη αγεφύρωτη απόσταση μεταξύ των μερών και ο κ. Ακιντζί επιμένει στις πάγιες καταστροφικές τουρκικές θέσεις, που θα έπρεπε να αποκλείουν κάθε πιθανότητα λύσης.

Η κατάσταση είναι ένα αλαλούμ. Συνιστά όνειδος για κάθε Δημοκρατία η κοινωνία να παραμένει στο σκότος και να υφίσταται όλον αυτόν τον εξευτελιστικό ορυμαγδό αντιφατικών δηλώσεων και ενδείξεων.

Αυτή η άρνηση ενημέρωσης έχει τον αντίκτυπό της και στον νομικό χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τους δημοκρατικούς θεσμούς. Το άρθρο 18 του κυπριακού Συντάγματος κατοχυρώνει το δικαίωμα ελευθερίας σκέψεως και συνειδήσεως. Το άρθρο 19 κατοχυρώνει το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και εκφράσεως. Το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία της γνώμης, της λήψεως και μεταδόσεως πληροφοριών και ιδεών άνευ επεμβάσεως οιασδήποτε δημοσίας Αρχής.

Μπορεί να λεχθεί ότι η άρνηση του Προέδρου της Δημοκρατίας να ενημερώσει τον λαό για τις επιτευχθείσες συγκλίσεις δεν αφαιρεί το δικαίωμα στον πολίτη να μιλά, να εκφράζεται, να έχει άποψη επί της πορείας των διαπραγματεύσεων. Αυτό, όμως, αγγίζει τα όρια του γελοίου. Μπορούμε ως πολίτες να ανοιγοκλείνουμε το στόμα μας, αλλά ο Πρόεδρος μάς αρνείται εκείνο το υλικό που θα μπορούσε να δώσει νόημα και περιεχόμενο στον διάλογο. Ας εκφράζεται ο λαός. Δεν χρειάζεται να είναι και ενημερωμένος!

Αυτή η κένωση του δικαιώματος της έκφρασης από την ουσία της είναι νομικά αποδεκτή; Ας θέσουμε μερικά χρήσιμα δεδομένα: Το Κυπριακό είναι ύψιστο ζήτημα. Να πούμε, επίσης, ότι η λύση θα έχει συντριπτικό αντίκτυπο στη ζωή του κάθε πολίτη. Στο τέλος της διαδικασίας της διαπραγμάτευσης υπάρχει δημοψήφισμα, στο οποίο οι πολίτες πρέπει να πορευθούν γνωρίζοντες και όχι αγνοούντες. Τέλος, αξίζει να λεχθεί ότι, σύμφωνα με τους γνωρίζοντες, έχουν επιτευχθεί αριθμός συγκλίσεων. Αυτές οι συγκλίσεις είναι εις γνώσιν της άλλης πλευράς και συνεπώς η δημοσιοποίησή τους δεν αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια.

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει κυρώσει το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ). Το άρθρο 19 του ΔΣΑΠΔ καθιερώνει το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει στην ίδια διάταξη την ελευθερία της αναζήτησης, της λήψης και της μετάδοσης πληροφοριών. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει επίσης κυρώσει το πρώτο πρωτόκολλο του Συμφώνου που εγκαθιστά μηχανισμό ατομικής καταγγελίας. Η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έχει αποδεχθεί τη θέση ότι το άρθρο 19 του ΔΣΑΠΔ δημιουργεί θετική υποχρέωση στις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν πρόσβαση στην πληροφόρηση, η οποία κατέχεται από τις κυβερνήσεις.

Κατά αντίστοιχο τρόπο ασιατικά εθνικά δικαστήρια έχουν αναγνωρίσει ως θεμελιώδες το ανθρώπινο δικαίωμα στην πληροφόρηση. Το ιαπωνικό Ανώτατο Δικαστήριο ειδικότερα έχει αναγνωρίσει ότι η ελευθερία της εκφράσεως που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 του ιαπωνικού συντάγματος καλύπτει και το δικαίωμα στη γνώση. Το ινδικό Ανώτατο Δικαστήριο έχει επίσης αναγνωρίσει ότι η έννοια της ανοιχτής διακυβέρνησης απορρέει ευθέως από το δικαίωμα στη γνώση, το οποίο ενυπάρχει στο δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και της εκφράσεως.

Οι σχετικές πρόνοιες στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) είναι το άρθρο 9 που κατοχυρώνει την ελευθερία της σκέψης και συνειδήσεως και ειδικότερα το άρθρο 10, που κατοχυρώνει την ελευθερία της εκφράσεως, το οποίο περιλαμβάνει την ελευθερία γνώσης ως και την ελευθερία λήψεως, μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών άνευ επεμβάσεως δημοσίων Αρχών. Οι πρώτες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) ήσαν μάλλον συσταλτικές αποφεύγοντας να διαβάσουν στο άρθρο 10 υποχρέωση των κρατών να παρέχουν πληροφόρηση στους πολίτες τους: Leander v Sweden (9248/81) (1987) 9 EHRR 433, όπου η υποχρέωση των κρατών περιορίστηκε στην υποχρέωση να μην επεμβαίνουν στη διακίνηση της πληροφόρησης.

Η περιοριστική αυτή ερμηνεία εγκαταλείφθηκε στις αποφάσεις Tarsasag a Szabadsagjogokert v Hungary (37374/05) (2011) 53 EHRR 3, Kenedi v Hungary (31475/05) (2009) 27 BHRC 335, Gillberg v Sweden (41723/06) (2013) 34 BHRC 247. Στις ανωτέρω αποφάσεις υιοθετήθηκε μια πιο διασταλτική ερμηνεία και το ΕΔΑΔ προχώρησε προς την αναγνώριση δικαιώματος πρόσβασης στην πληροφορία. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως όταν ο διεκδικών την πληροφόρηση είναι θεματοφύλακας της δημόσιας λειτουργίας (public watchdogs) και όταν το κράτος έχει μονοπώλιο στην πληροφορία. Το τελευταίο αυτό κριτήριο ισχύει με το παραπάνω στα θέματα της διαπραγμάτευσης περί το Κυπριακό, όπου το κράτος έχει βέβαια απόλυτο μονοπώλιο.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το κράτος θα εκπληρώσει την υποχρέωσή του προς τους πολίτες πληροφορώντας τους για τις συγκλίσεις που έχουν συμφωνηθεί στη διαπραγμάτευση. Τόσο υπό το ΔΣΑΠΔ όσο και υπό την ΕΣΔΑ αλλά και εν τελευταία αναλύσει υπό το κυπριακό Σύνταγμα, το οποίο θα πρέπει να ερμηνευθεί υπό το φως των έτερων ανωτέρω διεθνών υποχρεώσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ερώτημα είναι αν θα θελήσει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης να καταστήσει τους πολίτες πραγματικούς συντελεστές Δημοκρατίας ή αν θα θελήσει να τους κρατήσει στο σκοτάδι εκμεταλλευόμενος το μονοπώλιο πληροφόρησης που έχει. Αυτή η τελευταία καταθλιπτική επιλογή είναι και η πιθανότερη. Ιδιαίτερα συνεκτιμώντας ότι στην Κύπρο επικρατεί περισσότερο η «βιτρίνα» παρά το περιεχόμενο.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΛΟΚΑΣΙΔΗΣ