Πόσο βιώσιμο είναι το σχέδιο λύσης του Κυπριακού; Η βιωσιμότητα της λύσης είναι 100%, 83%, 42%, 17% ή 0%; Μπορεί η συνολική βιωσιμότητα της λύσης να μετρηθεί με μαθηματική ακρίβεια ή είναι θέμα διαισθητικής κρίσης ή ακόμα και τύχης; Τι σημαίνει βιώσιμη λύση; Θα αντέξει 5 μήνες, 5 χρόνια, 50 χρόνια;

Τη συνολική βιωσιμότητα του σχεδίου λύσης συναποτελούν -ξεχωριστά και αλληλένδετα- όλες οι πτυχές του Κυπριακού (θέματα πολιτικής, οικονομίας, γεωστρατηγικής & ενέργειας, ασφάλειας κ.ά.). Η μελέτη βιωσιμότητας που ετοιμάζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο καλύπτει μόνο την οικονομική πτυχή της λύσης.

Οι καλύτεροι εμπειρογνώμονες στον τομέα της πρόγνωσης και της λήψης αποφάσεων (Daniel Kahneman, Nassim Taleb, Philip Tetlock κ.ά.) προειδοποιούν τις εθνικές κυβερνήσεις, τους διεθνείς οργανισμούς και τις επιχειρήσεις για τους θανάσιμους κινδύνους και τις μη αναστρέψιμες ζημιές που μπορούν να προκύψουν από σφάλματα διαισθητικής κρίσης και λανθασμένες προβλέψεις.

Υπάρχει τρόπος -μοντέλο, μέθοδος ή εργαλείο- να μετρήσουμε με ακρίβεια τη βιωσιμότητα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου λύσης για το Κυπριακό;
Ο κορυφαίος παγκοσμίως ειδικός στο Risk Management, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Nassim Taleb έφερε τα πάνω-κάτω με την ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου για αξιολόγηση της βιωσιμότητας-ανθεκτικότητας κρατών και επιχειρήσεων. Σε όλους τους τομείς και τα πεδία εφαρμογής, ο Καθηγητής N. Taleb εισηγείται τους κανόνες για μετάβαση από το εύθραυστο στο ανθεκτικό.

Η θεωρία του βοηθά τους οργανισμούς να τροποποιούν την έκθεσή τους (modify the exposure), ώστε να είναι:
α) Λιγότερο εκτεθειμένοι σε αρνητικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να ελαχιστοποιούν το ρίσκο και τη ζημιά από αρνητικές ασυμμετρίες).
β) Περισσότερο ανοικτοί σε θετικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να μεγιστοποιούν το όφελος από θετικές ασυμμετρίες).
Ο N. Taleb ονόμασε την πιο πάνω διττή ιδιότητα «Antifragility» - διπλή στρατηγική ενίσχυσης της ανθεκτικότητας.

Σύμφωνα με τον N. Taleb, όταν υπάρχουν ευθραυστότητες και ασυμμετρίες (μη-γραμμικοί κίνδυνοι) παρατηρείται το φαινόμενο «winner-take-all effects» (ο νικητής τα παίρνει όλα). Στη σημερινή εποχή της αλλαγής, της ρευστότητας, της αβεβαιότητας, της αστάθειας και της πολυπλοκότητας, σχεδόν τα πάντα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Μια αλλαγή 1% στα συστήματα μπορεί να μειώσει την ευθραυστότητα «fragility» (ή να αυξήσει την ανθεκτικότητα «antifragility») κατά περίπου 99%.

Η προκαταρκτική μελέτη που έχω ετοιμάσει για σκοπούς αξιολόγησης της βιωσιμότητας της λύσης του Κυπριακού με βάση το μοντέλο Taleb καλύπτει: 1. Όλες τις βασικές πτυχές / παραμέτρους της λύσης. 2. Τους παράγοντες πίεσης (stressors) που επηρεάζουν τη συνολική βιωσιμότητα της λύσης σε βάθος χρόνου: μεταβλητότητα, αβεβαιότητα, αστάθεια, πολυπλοκότητα, μεταβατικότητα λύσης, οικονομική και στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας, εξελίξεις στην περιοχή κ.ά. Τα συμπεράσματα της εν λόγω μελέτης είναι στη διάθεση του ΠτΔ, του Εθνικού Συμβουλίου και του Ε/κ Διαπραγματευτή κ. Α. Μαυρογιάννη.

Η λύση του Κυπριακού πρέπει να είναι θωρακισμένη απέναντι σε σφάλματα πρόγνωσης, δυσμενείς εξελίξεις και απρόβλεπτα συμβάντα. Πρέπει να αποφευχθεί/αποκλειστεί το ενδεχόμενο μη αναστρέψιμης ζημιάς. Πάνω από όλα πρέπει να διασφαλιστεί ότι η πιθανότητα -και το ρίσκο- της καταστροφής είναι μηδέν.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού, η συνολική βιωσιμότητα της λύσης μπορεί να μετρηθεί (και να ενισχυθεί) με μαθηματική ακρίβεια πριν από τα δημοψηφίσματα και την εφαρμογή της συμφωνίας. Προς τον σκοπό αυτό εισηγούμαι την άμεση αξιοποίηση του Καθηγητή N. Taleb από την κυπριακή πολιτεία.

NIKOΣ Γ. ΣΥΚΑΣ
Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας