«Οι ΗΠΑ μπορούν να καταστρέψουν χώρες με βόμβες, οι οίκοι αξιολόγησης μπορούν να το κάνουν αυτό με μια υποβάθμιση των κρατικών ομολόγων», Τόμας Φρίντμαν, Αμερικανός συγγραφέας.

«Αφαιρέστε την εξουσία από τους οίκους αξιολόγησης! Πυροδότησαν την κρίση με χυδαίες γνωμοδοτήσεις και χρονικά αυθαίρετες υποβαθμίσεις», Τόμας Στράουμπχααρ, διευθυντής του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Οικονομίας του Αμβούργου.

Αυτές είναι δύο από τις πολλές αναφορές σχετικά με τη λειτουργία των Οίκων Αξιολόγησης, οι οποίοι δικτατορεύουν και επηρεάζουν την οικονομία των κρατών και δισεκατομμυρίων ανθρώπων σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Έντονος προβληματισμός επικρατεί ιδιαίτερα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις συνεχείς υποβαθμίσεις της οικονομίας των κρατών-μελών, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να δανειστούν, η κρίση χρέους να επιτείνεται, και να υποχρεώνονται να λαμβάνουν σκληρά μέτρα λιτότητας, για να αντιμετωπίσουν τα δημοσιονομικά προβλήματά τους.

Οι τρεις αυτοί οίκοι είναι ιδιωτικές επιχειρήσεις με έδρα τη Νέα Υόρκη (ο οίκος Fitch έχει έδρα και το Λονδίνο), οι οποίες δεν υπόκεινται στον έλεγχο κανενός και η μοναδική τους υποχρέωση είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους τους.

Οι όποιες αξιολογήσεις τους είναι καθαρά υποκειμενικές, δεν μπορεί κανένας δημόσιος ή άλλος οργανισμός να τις καλέσει σε απολογία - πόσω μάλλον να τις κατηγορήσει ή να καταθέσει αγωγές εναντίον τους. Επιπλέον, οι εκτιμήσεις τους πληρώνονται από τους χρεώστες: από αυτούς δηλαδή που ζητούν να αξιολογηθούν για να δανειστούν χρήματα, και όχι από τους πιστωτές τους, οι οποίοι τους δανείζουν.

Η αναξιοπιστία και η αμφισβήτηση των εν λόγω οίκων φάνηκε έντονα στις τρεις ακόλουθες και χαρακτηριστικές περιπτώσεις:

- Oι οίκοι αξιολόγησης τον Δεκέμβριο του 2011 προτρέπουν τα ασφαλιστικά ταμεία των εργαζομένων να τοποθετήσουν τα αποθεματικά τους σε μετοχές της εταιρείας Enron, η οποία στη συνέχεια χρεοκόπησε.
- Λίγο πριν ξεσπάσει η Παγκόσμια Οικονομική Κρίση, οι οίκοι αξιολόγησαν θετικά τη Lehman Brothers, η οποία ήταν η πρώτη εταιρεία που κατέρρευσε.
- Οι οίκοι αξιολόγησης είχαν αναβαθμίσει την οικονομία της Ισλανδίας λίγο καιρό πριν από την κατάρρευσή της.

Η υποβάθμιση των Ευρωπαϊκών Χωρών από τους Standard & Poor’s τo 2012, εν καιρώ κρίσης, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Ο εκπρόσωπος της Ε.Ε. χαρακτήρισε τις υποβαθμίσεις παράξενες, σημειώνοντας ότι υπάρχουν στοιχεία που λείπουν από την ανάλυση τού εν λόγω οίκου, αναφορικά με τη στρατηγική ανάπτυξης. Ο δε Πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Μ. Σουλτς, σε ομιλία του, έκανε επίθεση στους οίκους αξιολόγησης, οι οποίοι, όπως είπε, εμφανίζονται πιο ισχυροί από τις εκλελεγμένες κυβερνήσεις, θέτοντας έτσι επί τάπητος τον εν εξελίξει πόλεμο μεταξύ κρατών και αγορών.
Δεν ξέρω γιατί από τότε δεν υπήρξε άλλη αντίδραση.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), σε μιαν από τις γνωματεύσεις της, τονίζει ότι «βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα πραγματικό ολιγοπώλιο, καθώς οι Οργανισμοί που ελέγχουν περίπου το 90% της αγοράς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας εξαντλούνται στους -σχεδόν αποκλειστικά αμερικανικούς- εξής τρεις: Moοdy’s, Standard & Poor’s και Fitch. Πρόκειται για τους ίδιους Οργανισμούς που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην επέκταση της Παγκόσμιας Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Κρίσης… Σαν να μην είχε συμβεί τίποτα, αυτοί οι Οργανισμοί εξακολουθούν να εκδίδουν διάφορες εκθέσεις, χωρίς να είναι αναγκαστικά αντικειμενικές.

Η ΕΟΚΕ εισηγείται τη δημιουργία Ευρωπαϊκών Οίκων Αξιολόγησης με σχετικούς κανονισμούς που να λειτουργούν αντικειμενικά, με διαφάνεια και χωρίς συγκρούσεις συμφερόντων. Το ζήτημα είναι αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες θέλουν τη δημιουργία τέτοιων οίκων, αφού αυτό αντίκεινται στα συμφέροντα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, του οποίου οι ίδιοι αποτελούν όργανα.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΥΛΙΚΚΑΣ
Οικονομολόγος-ερευνητής-μέλος της ΕΟΚΕ