Είναι κρίμα γιατί σε όλες τις συζητήσεις που αναπτύσσονται για τη μεταρρύθμιση του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης απουσιάζει η ουσία. Δηλαδή η πραγματική αποκέντρωση εξουσιών, η αποδυνάμωση της κεντρικής διοίκησης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών και η απόδοση εξουσιών στους εκλεγμένους φορείς του. Με λίγα λόγια η διεύρυνση της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας. H αποκέντρωση εξουσιών, η αποδυνάμωση της κεντρικής διοίκησης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών και η απόδοση εξουσιών στους εκλεγμένους φορείς τους αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο δημοκρατίας και λαϊκής κυριαρχίας.
Η προσήλωση στην αρχή της αποκέντρωσης και η μεταφορά εξουσιών όσο πιο κοντά στον λαό είναι βασικός άξονας της ιστορικής φυσιογνωμίας και του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να αποτελεί τη φωνή των πολιτών. Ένα ζωντανό και δημιουργικό κύτταρο συμμετοχής, πρωτοβουλιών και δράσεων των τοπικών κοινωνιών. Κέντρο παροχής φιλικών και υψηλού επιπέδου υπηρεσιών προς τον πολίτη.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να ανταποκριθεί, με τον δικό της αυτοτελή και σημαντικό ρόλο στις μεγάλες σύγχρονες προκλήσεις που αφορούν:
- Στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής
- Στην κοινωνική πολιτική
- Στην παιδεία και τον πολιτισμό
- Στη νέα γενιά και τον αθλητισμό
Οι στόχοι αυτοί προϋποθέτουν μια ριζικά διαφορετική αντίληψη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οι σύγχρονοι θεσμοί Αυτοδιοίκησης πρέπει να κατέχουν σημαντική θέση, γενικά αποδεκτή, στο ενιαίο πολιτικό και διοικητικό σύστημα της χώρας.
Η διοικητική αυτοτέλεια μακριά από αυταρχικές επεμβάσεις της κεντρικής διοίκησης, η αποφασιστική αποκέντρωση εξουσιών και η οικονομική αυτοδυναμία αποτελούν τους βασικούς πυλώνες μετεξέλιξης των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε πραγματικά αυτοδύναμα όργανα και όχι σε διεκπεραιωτές και εντολοδόχους μιας άλλης εξουσίας.
Θα πρέπει να ανατραπεί επιτέλους η λογική που θέλει την Τοπική Αυτοδιοίκηση εξαρτημένη οικονομικά από το κράτος και με αρμοδιότητα τη διαχείριση δευτερευόντων υποθέσεων. Από την άλλη πλευρά, η Αυτοδιοίκηση οφείλει να ανταποκριθεί με συνέπεια και αποτελεσματικότητα στις συγκεκριμένες ευθύνες της έναντι των πολιτών.
Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατέστησε ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για τολμηρές μεταρρυθμίσεις στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η μετατροπή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε όργανο λαϊκής κυριαρχίας, βάθρο δημοκρατίας με αποφασιστική αποδυνάμωση του κεντρικού κράτους είναι η μεγάλη επιταγή της νέας εποχής.
Μέσα στο πλαίσιο μιας συνολικής μεταρρύθμισης που θα εκσυγχρονίζει την κοινωνία μας και τους πολιτειακούς της θεσμούς, πρώτος στόχος θα πρέπει να είναι η δυνατότητα συμμετοχής των πολιτών στις κρίσιμες αποφάσεις σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Η αναβίωση κατά κάποιο τρόπο της Εκκλησίας του Δήμου και η αυθεντική δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών προϋποθέτουν απαραίτητα στη νέα εποχή την ολόπλευρη ενίσχυση των θεσμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τη δραστική αποδυνάμωση κάθε είδους συγκεντρωτικών εξουσιών.
Πρέπει λοιπόν να επιδιώξουμε για το σήμερα και το αύριο κοινωνίες ενεργών πολιτών, που θα αυτοδιαχειρίζονται τις υποθέσεις τους με γνώμονα το κοινό καλό, το κοινό συμφέρον στη βάση του δημοκρατικού διαλόγου, της ανάπτυξης πρωτοβουλιών και με συνδετικό κρίκο την ηθική και κοινωνική αλληλεγγύη. Να συμφιλιώσουμε τους πολίτες με την εξουσία. Μια εξουσία που θα τη θεωρούν δική τους, που οι ίδιοι θα τη διαμορφώνουν, θα την τροποποιούν, θα τη βελτιώνουν.
Μια αυτενεργό εξουσία των πολιτών πάνω στις υποθέσεις που τους αφορούν και δεν θα είναι προέκταση της κεντρικής εξουσίας ή ένας από τους μηχανισμούς του κράτους που ασκεί δημόσια διοίκηση κατά κρατική παραχώρηση. Στην Κύπρο η απουσία μιας μακράς δημοκρατικής παράδοσης, σαν αποτέλεσμα του διοριστικού συστήματος τόσο στα χρόνια της αποικιοκρατίας όσο και για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στην περίοδο μετά την ανεξαρτησία, καθήλωσε τις δυνατότητες ανάπτυξης του θεσμού και της αναγόρευσής του σε κύτταρο λαϊκής κυριαρχίας και αποκεντρωμένης άσκησης εξουσίας. Η κατάργηση του διοριστικού συστήματος δεν συνοδεύτηκε από μια βαθιά εκδημοκρατικοποίηση του θεσμού.
Παρά τα θετικά βήματα που υπήρξαν, πολλά ακόμα απομένουν να γίνουν. Μια σειρά οδηγιών και κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπουν για την υποχρέωση των κρατών-μελών να εκχωρούν εξουσίες στους θεσμούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Επιβάλλει η σταδιακή διεύρυνση των εξουσιών των Τοπικών Αρχών την εκχώρηση πόρων και την ανάδειξη της αυτοδιαχείρισης ως μορφής διακυβέρνησης σε τοπικό επίπεδο.
Εξουσίες και αρμοδιότητες που μπορούν και πρέπει να εκχωρηθούν στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ενδεικτικά αυτές που σήμερα ασκούνται από τις Σχολικές Εφορείες, τις Κρατικές Υπηρεσίες Κοινωνικής Μέριμνας και τις Υπηρεσίες Πολιτικής Άμυνας. Το δεύτερο που θα πρέπει επίσης να κατοχυρώνεται, για να μπορούν τα Όργανα Τοπικής Αυτοδιοίκησης να ανταποκρίνονται στον ρόλο τους, είναι η οικονομική αυτοτέλεια. Η έλλειψη πόρων είναι ένα από τα μέσα αποδυνάμωσης της Αυτοδιοίκησης.
Η εκχώρηση ορισμένων φορέων, τελών και άλλων οικονομικών επιβαρύνσεων υπέρ του κεντρικού κράτους θα πρέπει να εκχωρηθούν στους οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Συνοπτικά η διοικητική αυτοτέλεια μακριά από αυταρχικές επεμβάσεις της Κεντρικής Διοίκησης, η αποφασιστική αποκέντρωση εξουσιών και η οικονομική αυτοδυναμία, αποτελούν τους βασικούς πυλώνες μετεξέλιξης των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε πραγματικά αυτοδύναμα όργανα και όχι σε διεκπεραιωτές και εντολοδόχους μιας άλλης εξουσίας. Είναι φανερό ότι οι κοινωνίες του μέλλοντος δεν θα έχουν τη δομή του υπερτροφικού συγκεντρωτικού κράτους του παρελθόντος.
Η εξέλιξη των κοινωνιών και η προαγωγή πραγματικών συστημάτων δημοκρατικής οργάνωσης θα επιφέρουν αποφασιστικό χτύπημα και θα αποδυναμώσουν καίρια το ισχυρό και παντοδύναμο κράτος της συγκεντρωτικής εξουσίας. Νέες μορφές οργάνωσης αυτοδιαχειριζόμενων τοπικών κοινωνιών θα αναδειχθούν ως η νομοτελειακή εξέλιξη ενίσχυσης του ρόλου των ίδιων των πολιτών. Οι τολμηρές μεταρρυθμίσεις στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η μετατροπή της σε όργανο λαϊκής κυριαρχίας, βάθρο δημοκρατίας με αποφασιστική αποδυνάμωση του κεντρικού κράτους είναι η μεγάλη επιταγή της νέας εποχής.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων
