Αγλάισμα της Πάφου και της Κύπρου
Ο Χριστόδουλος Γαλατόπουλος είναι χαρακτηριστική περίπτωση μιας προσωπικότητας η οποία διά της μνήμης εξουδετερώνει τον χρόνο και τον θάνατο
Την περασμένη Παρασκευή τελέσθηκαν τα εγκαίνια της ανακαινισθείσας Δημοτικής Βιβλιοθήκης στην Πάφο, που φέρει το όνομα του φωτισμένου Δημάρχου της Πάφου της δεκαετίας του 1940 Χριστόδουλου Γαλατόπουλου.
Για πρώτη φορά η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πάφου εγκαινιάσθηκε το 1946. Ένα νεοκλασικό περίτεχνο οικοδόμημα περίτεχνου κάλλους, που προορίζετο να αποτελέσει κιβωτό γνώσης για τους δημότες της Πάφου. Στον απόηχο της καταστροφής του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η μεγάλη αυτή μορφή του Κυπριακού Ελληνισμού τόνιζε στην εμβληματική του ομιλία κατά τα εγκαίνια της Βιβλιοθήκης: «Δεν σκέφτηκε το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης αυτής, σε μιαν εποχή σκοτεινή, να κλείσει τα μάτια του και τα αφτιά του και να στοιβάζει τα δημοτικά περισσεύματά μας σε ταμιευτήρια και τράπεζες, δίπλα στο βογγητό των εργαζομένων συμπολιτών μας» .
Χριστόδουλος Γαλατόπουλος. Εκλελεγμένο μέλος του Νομοθετικού Συμβουλίου σε ηλικία 27 χρόνων, λαμβάνει ενεργό μέρος στην εξέγερση του Οκτώβρη του 1931 και φυλακίζεται από τους Βρετανούς αποικιοκράτες για 4,5 χρόνια. Εκλελεγμένος στη συνέχεια Δήμαρχος, αναμορφωτής της Πάφου, αλλά και ποιητής, λογοτέχνης, Δικηγόρος, κορυφαία πολιτική και πνευματική φυσιογνωμία της Κύπρου. Αγλάισμα της Πάφου και της Κύπρου.
Ο Χριστόδουλος Γαλατόπουλος είναι χαρακτηριστική περίπτωση μιας προσωπικότητας η οποία διά της μνήμης εξουδετερώνει τον χρόνο και τον θάνατο. Τα τεκμήρια της αθανασίας του Γαλατόπουλου, δηλαδή της καταγραφής του στη συλλογική συνείδηση, υπήρξαν τα έργα και οι ημέρες του. Οι αγώνες και οι αγωνίες του. Η σχέση του με τον κόσμο και την ιστορία. Με την Κύπρο, την Ελλάδα, τη Βρετανία, με την επιστήμη του Δικαίου και της μαχόμενης Δικηγορίας, με την έννοια της πολιτικής.
Στο βιβλίο του «Στις φλόγες του Κυβερνείου», που μεταφράστηκε πριν μερικά χρόνια από τα Αγγλικά στα Ελληνικά, αποτυπώνει τα χρόνια του εγκλεισμού του στα μπουντρούμια του αποικιοκρατικού καθεστώτος.
Το βιβλίο αυτό που απεικονίζει τα Οκτωβριανά, την καταδίκη του από την αποικιοκρατία, τον εγκλεισμό και την παραμονή του στη φυλακή δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επιβεβαίωση αυτής της απαστράπτουσας προσωπικότητας που κόσμησε τον δημόσιο βίο της Πάφου και της Κύπρου και έθεσε σφραγίδα ανεξίτηλη στην κυοφορία του επαναστατικού αντιαποικιοκρατικού κινήματος, που έμελλε να εκδηλωθεί μετά τον πρόωρο θάνατο του Χριστόδουλου Γαλατόπουλου.
Η ανάγνωση αυτού του ημερολογίου συγκλονίζει. Όχι μόνο γιατί αποκωδικοποιεί την ατμόσφαιρα μιας ταραγμένης εποχής, όχι μόνο γιατί αποτελεί μιαν αυθεντική μαρτυρία του καταπιεστικού χαρακτήρα της αποικιοκρατίας. Αλλά και γιατί το ημερολόγιο του Γαλατόπουλου αποκαλύπτει σπάνια χαρίσματα ευρυμάθειας και υψηλού λογοτεχνικού ύφους, εφάμιλλου των μεγάλων Ελλήνων λογοτεχνών της εποχής του.
Ο λόγος του πατριωτικός αλλά όχι μισαλλόδοξος. Αντικειμενικός αλλά όχι ουδέτερος. Πολιτικός αλλά όχι σκόπιμος και υστερόβουλος. Αμείλικτος αλλά και επιεικής. Απόλυτα επεξεργασμένος και καταφανώς αυθόρμητος. Μαχητικός και ταυτόχρονα τρυφερός. Διδακτικός αλλά όχι επιδεκτικός. Γι’ αυτό η κάθε παράγραφος του ημερολογίου είναι μια πνευματικά και ηθικά αυθεντική πράξη.
Με την ανάγνωση του ημερολογίου μπορεί με ευκολία κάποιος να αντιληφθεί γιατί ο Γαλατόπουλος ως ένας σπάνιος άνθρωπος επέζησε διά της μνήμης. Ως χαρισματικός και ευαίσθητος. Ως θεσμικός αλλά και ανατρεπτικός. Ως βαθιά ριζωμένος στις παραδόσεις, τις αρχές και τις αξίες του Ελληνισμού. Αλλά και ως θιασώτης των παγκόσμιων ρευμάτων του φιλελευθερισμού και των οικουμενικών αξιών της ελευθερίας και της δικαιοσύνης.
Είπε ο Γαλατόπουλος στην εμπνευσμένη του ομιλία στα εγκαίνια της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, αναδεικνύοντας τη δύναμη της παιδείας απέναντι στην πολεμική ατμόσφαιρα της εποχής:
«Φωνάζει από τα βάθη του τάφου ο Παλαμάς:
Πολεμάς να στυλώσεις Κυβερνήτη
Με τα φουσάτα και με τα καράβια,
Της Πολιτείας το σαλεμένο σπίτι!
Του κάκου ιδρώνεις! Έμαθα σ’ άλλη στράτα!
Του νου μας πρώτα στύλωσε και χτίσε
Κα πρώτ’ απ’ όλα Αλφαβητάρι κράτα!»
Ό,τι όμως και να λεχθεί και να καταγραφεί γι’ αυτόν τον μεγάλο Κύπριο και Έλληνα θα είναι λίγο. Βέβαιο είναι ότι σφράγισε ανεξίτηλα μια ολόκληρη εποχή. Με ιστορική ενόραση, κοινωνική ευαισθησία, πάθος για το δίκαιο του αδύνατου, με σύνθεση μεγάλου νου και μεγάλης ψυχής.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων
