Έχω επανειλημμένα παρομοιάσει το έργο της Κυβέρνησης με εκείνο μιας ορχήστρας, όπου για να βγει συμφωνία πρέπει ο κάθε παίκτης να χειρίζεται άψογα το όργανο που παίζει, αλλά και να συμμορφώνεται με τις οδηγίες του μαέστρου, τον ρόλο του οποίου σ’ αυτήν την περίπτωση έχει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή το εξουσιοδοτημένο αρμόδιο Σώμα. Δεν μπορεί ο κάθε παίκτης-Υπουργείο να παίζει στον δικό του τόνο. Θα δημιουργηθεί χασμωδία κι όχι αρμονία. Εάν κάθε Υπουργείο προσπαθεί να προωθήσει τα δικά του σχέδια, όσο καλά και να είναι, αλλά δε συνάδουν ουσιαστικά ή διαχρονικά με το γενικότερο κυβερνητικό πρόγραμμα, το τελικό αποτέλεσμα θα είναι κακό για τον τόπο και την Κυβέρνηση.

Τις σκέψεις αυτές προκάλεσαν οι τελευταίες εξελίξεις στον Οργανισμό Λεωφορείων Λευκωσίας (ΟΣΕΛ). Από χρόνια τώρα υποβόσκουν προβλήματα στη λειτουργία και βιωσιμότητα των εταιρειών λεωφορείων, ενός θεσμού που από το 1968 προσπαθήσαμε να στήσουμε στην Κύπρο με τον μ. Δ. Σκέττο, έναν φωτισμένο συνταξιούχο Δημόσιο Λειτουργό/Σύμβουλο τότε του Υπουργείου Οικονομικών. Μέχρι το 1974 είχαμε καταφέρει να ενώσουμε σε ορισμένες πόλεις τις ιδιωτικές εταιρείες λεωφορείων, ώστε να ρυθμιστούν οι ανεξέλεγκτες διαδρομές κι έτσι να βελτιωθεί η εξυπηρέτηση του επιβατικού κοινού. Στόχος από την αρχή ήταν η ανάπτυξη των δημόσιων μεταφορών επιβατών, ώστε να προσφερθεί εύκολη, γρήγορη και οικονομική διακίνηση του κόσμου, να σταματήσει η συμφόρηση στους δρόμους και κατ’ επέκτασιν η ανάγκη για κατασκευή πρόσθετων ή διαπλάτυνση υφισταμένων δρόμων, να περιοριστεί η μόλυνση της ατμόσφαιρας κι η επιβάρυνση του ισοζυγίου πληρωμών από την ανάγκη εισαγωγής πρόσθετων ιδιωτικών αυτοκινήτων κι εξαρτημάτων από το εξωτερικό.

Η προσπάθεια συνεχίστηκε και μετά την εισβολή. Σαν αποτέλεσμα, με το πέρασμα του χρόνου συμπήχθηκαν δημόσιες εταιρείες λεωφορείων σε όλες τις πόλεις της Κύπρου καθώς και περιφερειακές. Η Κυβέρνηση όχι μόνο διευκόλυνε τις ενέργειες αυτές αναλαμβάνοντας πολλές φορές όλες τις νομικές, λογιστικές και διοικητικές εργασίες, αλλά με ειδική χρηματοδότηση βοήθησε στη δημιουργία των εταιρειών και την αναβάθμιση των λεωφορείων τους. Κι ενώ αναμέναμε ότι τα πράγματα θα έπαιρναν τον δρόμο τους κι ο κόσμος θα χρησιμοποιούσε περισσότερο τα λεωφορεία έναντι των ιδιωτικών αυτοκινήτων, τίποτε απ’ αυτά δεν έγινε. Με βάση τις οδικές μελέτες που έγιναν στη Λευκωσία κι άλλες αστικές περιοχές για προσωρινή αντιμετώπιση της κατάστασης, ελήφθησαν διάφορα μέτρα κι έγιναν διάφορα έργα, όπως η εισαγωγή ενός γενικού συστήματος μονοδρόμησης στο κέντρο, η διαπλάτυνση οδών, όπου ήταν δυνατό, η διάνοιξη πολλών οδικών κόμβων για διευκόλυνση της διοχέτευσης της τροχαίας κίνησης προς όλες τις κατευθύνσεις, η κατασκευή μεγάλου μήκους παρακαμπτηρίων αρτηριών, κ.ά.

Τελικά ολοκληρωτική ήταν η αποτυχία μας στις πολυσχιδείς προσπάθειες που έγιναν για αναβάθμιση του συστήματος δημόσιων μεταφορών επιβατών και υποκατάσταση του ιδιωτικού αυτοκινήτου με δημόσια. Φαίνεται ότι η χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, που ας σημειωθεί ενθαρρυνόταν από την εποχή της αποικιοκρατίας, για ευνόητους λόγους, συνεχίζει να μην ενοχλεί βασικές Υπηρεσίες, όπως του Υπουργείου Οικονομικών, πάλι για ευνόητους λόγους. Ακόμη και όταν για σκοπούς εναρμόνισης με την Ε.Ε. μειώθηκαν οι έμμεσες επιβαρύνσεις στις εισαγωγές αυτοκινήτων, καμιά πρόνοια δεν λήφθηκε για ν' αποτραπούν οι αρνητικές επιπτώσεις στα δημόσια μέσα μεταφοράς του κοινού. Κι όταν ζήτησα εξηγήσεις γι’ αυτό τότε, η απάντηση που πήρα ήταν ότι ετοιμάζετο ειδικό σχέδιο για αναβάθμιση των δημόσιων επιβατικών μεταφορών, το οποίο θα υποβάλλετο στην Ε.Ε. για συγχρηματοδότηση. Δεν γνωρίζω τι έγινε, αλλά η κατάσταση δεν βελτιώθηκε ποσώς. Απεναντίας εχειροτέρευσε. Οι άλλες χώρες της Ε.Ε., που σχεδόν όλες παράγουν αυτοκίνητα, δεν θα 'θελαν να κλείσουν μια μικρή, αλλά πολύ καλή αγορά για τα προϊόντα τους.

Στα πλαίσιο της αδήριτης ανάγκης εξοικονόμησης πόρων για μια μικρή χώρα, όπως η Κύπρος, το θέμα των δημόσιων μεταφορών επιβατών έχει τεράστια σημασία. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη ότι η εξοικονόμηση θα είναι κυρίως σε δαπάνες προς το εξωτερικό, το θέμα καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό κι επείγον. Γι' αυτό η εισήγησή μου είναι όπως η Κυβέρνηση ξαναενδιατρίψει στο θέμα σε μια προσπάθεια απαγκίστρωσης του θεσμού από τη σημερινή υπολειτουργία και να διαδραματίσει τον εθνικό του ρόλο. Εάν ο θεσμός ήταν κρατικός, η Τρόικα θα επέμενε να δοθεί στον ιδιωτικό τομέα για να λειτουργήσει αποτελεσματικά; Εδώ μήπως η εισήγησή της θα ήταν να κρατικοποιηθεί; Προσωπικά λέω όχι. Όμως η Κυβέρνηση θα πρέπει να ρυθμίσει τα της εύρυθμης λειτουργίας του.

Αναφέρθηκα πιο πάνω στην ανεξέλεγκτη κι ανεμπόδιστη λειτουργία του συστήματος των ιδιωτικών αυτοκινήτων. Τα δημόσια λεωφορεία, εκτός από ορισμένες μαζικές μεταφορές, όπως μαθητών, χρησιμοποιούνται τελικά μόνο παρεμπιπτόντως κι όχι συστηματικά και καθημερινά. Ο συνωστισμός που παρατηρείται σε πλείστους δρόμους των πόλεων από τα ιδιωτικά αυτοκίνητα για πολλές ώρες της ημέρας παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση των τακτικών τους δρομολογίων. Κι ενώ από χρόνια μελετάται η δημιουργία ειδικών λωρίδων διακίνησης λεωφορείων στις κυριότερες αστικές οδικές αρτηρίες, πολύ λίγα πράγματα έγιναν και στο θέμα αυτό. Οι κύριοι υπεύθυνοι για την κατάσταση αυτή θα 'πρεπε τουλάχιστον να διαθέσουν κάποια κονδύλια για επίλυση του προβλήματος του άγριου συνωστισμού τροχοφόρων που παρατηρείται σε τέτοιες περιπτώσεις, που είναι εμφανείς και στην πρωτεύουσα αλλά και σ’ όλες τις άλλες πόλεις. Η κατασκευή υπόγειων και/ή υπέργειων διαβάσεων σε βασικούς κυκλοτερείς κόμβους ενδείκνυται και για σκοπούς επαναδραστηριοποίησης της οικονομίας.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com