Για το νερό που ήρθε πρόσφατα στην Κύπρο με αγωγό από την Τουρκία γράφτηκαν πολλά. Η πλευρά μας επέκρινε το γεγονός σαν μια προσπάθεια παγίωσης της κατοχής, ενώ η άλλη το χαρακτήρισε σαν «το νερό της ειρήνης» και προσφορά της Τουρκίας προς τους Τ/κυπρίους κι Ε/κυπρίους. Δεν θα συζητήσω τις θέσεις αυτές. Θα προσπαθήσω να βγάλω όμως μερικά συμπεράσματα για τους χειρισμούς που πρέπει να κάνουμε για προώθηση μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού.

Η έλευση νερού από την Τουρκία σε μια γειτονική χώρα, που παραδοσιακά είχε πρόβλημα νερού, δεν είναι κακή αυτή καθ’ εαυτή. Ένα από τα θέματα που μελετήθηκαν για αντιμετώπισή του μετά την Ανεξαρτησία ήταν κι η μεταφορά νερού από την Τουρκία. Η λύση αυτή απορρίφθηκε, γιατί η μελέτη κατέδειξε ότι η εγκατάσταση υποβρύχιου αγωγού ήταν ανασφαλής λόγω του ανώμαλου της επιφάνειας του θαλάσσιου βυθού. Είναι τότε που επιλέγηκε η λύση των μεγάλων αγωγών, Βόρειου και Νότιου, κι αργότερα η αφαλάτωση θαλάσσιου νερού κι η ανακύκλωση λυμάτων. Εάν φέρναμε νερό από την Τουρκία κι ακολουθούσαν τα γεγονότα του 1974 θα κατηγορούσαμε το Τμήμα Υδάτων ότι άνοιξε τον δρόμο για την εισβολή;

Δυστυχώς, η εισβολή κι η κατάληψη του 37% της Κύπρου έγιναν. Δεν χρειάστηκε ο αγωγός νερού από την Τουρκία για σταθεροποίηση της κατοχής για πέραν των σαράντα χρόνων. Η δύναμη των όπλων της καλά κρατεί. Απεναντίας «ειρηνικές» ενέργειες σαν αυτή μπορούν να βοηθήσουν στην επίλυση του Κυπριακού, νοουμένου ότι την εντάξουμε στην όλη στρατηγική μας. Στην περίπτωση λύσης του Κυπριακού, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα το βόρειο τμήμα της Κύπρου από πλευράς νερού θα αντιμετωπιστούν με το νερό αυτό, αντί της εφαρμογής του Βόρειου Αγωγού (Σχέδιο Μόρφου-Τηλλυρίας). Το νερό από την Τουρκία δεν σημαίνει μη λύση του Κυπριακού.

Απεναντίας μπορεί να διευκολύνει την εξεύρεση μιας καλής λύσης. Να αναφέρω ένα παράδειγμα. Στη Συμφωνία Μακαρίου-Ντενκτάς το 1977 αναφέρεται ότι η λύση θα λαμβάνει υπόψη «τη βιωσιμότητα και παραγωγικότητα των συνιστώντων μερών». Μπορεί τώρα κανένας να ισχυριστεί ότι το τ/κ συνιστών μέρος δεν χρειάζεται τα 28%+ του κυπριακού εδάφους, που σε κάποια φάση είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε, εφόσον η γη θα είναι τώρα αρδεύσιμη και συνεπώς πιο παραγωγική. Άρα μπορούμε να επιμένουμε να πάμε πίσω στα 18% του ολικού εδάφους, που αντιπροσωπεύουν την πραγματική ιδιοκτησία των Τ/κυπρίων σε ιδιωτική και κρατική γη.

Βέβαια, προς το ίδιο συμπέρασμα οδηγούν κι άλλα πράγματα που θα συμβούν με τη λύση και την επανένωση της Κύπρου και της οικονομίας της. Έχει ήδη επισημανθεί από πολλούς μελετητές η ενδυνάμωση των προοπτικών της οικονομίας γενικά. Για τους Τ/κύπριους θα υπάρξει μεγάλη δραστηριοποίηση σε όλους τους τομείς, λόγω της πλήρους σύνδεσής τους με μια μεγαλύτερη αγορά.

Το θέμα του νερού από την Τουρκία είναι καθαρά πολιτικό κι έτσι έπρεπε να αντιμετωπιστεί από την αρχή. Είναι θέμα επέμβασης μιας ξένης χώρας στην επικράτεια μιας άλλης. Αυθαίρετα η Τουρκία καταπατεί και πάλι τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου, και μάλιστα όταν η ίδια μάς έχει αποκλείσει από τα λιμάνια και τον εναέριο χώρο της. Δύο μέτρα και δύο σταθμά. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ κι η Τουρκία προσπαθεί να γίνει μέλος της, τότε η ίδια η Ε.Ε. έπρεπε να φέρει ένσταση στο θέμα αυτό. Κάναμε όμως τις αναγκαίες παραστάσεις έγκαιρα; Ο ίδιος ο Μ. Ακιντζί διαμαρτυρήθηκε για το χαλλούμι, παρόλο που η επισημοποίησή του ως κυπριακού προϊόντος θα καλύψει και τους Τ/κυπρίους.

Ανεξάρτητα από τις συνομιλίες για επίλυση του Κυπριακού η δική μας πλευρά θα πρέπει να διατηρεί έντονα στο προσκήνιο το θέμα της εισβολής και κατοχής από την Τουρκία. Δεν πρέπει απλώς να το αναφέρουμε παρεμπιπτόντως ή με την ευκαιρία κάποιας επετείου. Το Υπουργείο Εξωτερικών σε συνεργασία με τα άλλα Υπουργεία και το Γραφείο Δημόσιων Πληροφοριών θα πρέπει να φροντίσουν ώστε τα ετοιμασθέντα έγγραφα για την εισβολή και την κατοχή και την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μέρους της Τουρκίας να ενημερώνονται συνεχώς.

Πέραν της καταχώρισης των πληροφοριών αυτών στο διαδίκτυο και της διαδικτυακής ενημέρωσης όλων (Ε.Ε. και Θεσμών, κρατών-μελών, ΟΗΕ και Ειδικών Οργανισμών, Συμβουλίου Ασφαλείας, Κοινοπολιτείας, άλλων κρατών) θα πρέπει να αξιοποιήσουμε κάθε φόρουμ/ευκαιρία να προβάλλουμε το πρόβλημά μας. Στον αγώνα αυτό πρωταγωνιστές πρέπει να είναι οι διπλωματικοί εκπρόσωποι της Κύπρου, οι Κύπριοι του εξωτερικού, οι απανταχού φίλοι της Κύπρου, όλοι όσοι εργάζονται για το δίκαιο και την ειρήνη στον κόσμο.

Τέλος, δεν θα πρέπει να αποκλειστεί η προσφυγή της Κύπρου στα επίσημα ευρωπαϊκά και διεθνή Όργανα κατά των άνομων ενεργειών της Τουρκίας. Δυστυχώς, με τον φόβο της αποτυχίας έχουμε ολιγωρήσει σε τέτοιες ενέργειες (π.χ. όταν οι Τούρκοι καταπάτησαν προκλητικά την ΑΟΖ). Θέματα όπως ο εποικισμός, ο σφετερισμός ξένων περιουσιών, ο βίαιος εκτοπισμός πληθυσμού από τις εστίες και τις περιουσίες του, η καταπάτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, θα πρέπει λελογισμένα να ανάγονται με κάποια ευκαιρία σε διεθνή κι ευρωπαϊκά δικαστήρια και Σώματα. Με τις κατάλληλες ενέργειες μπορεί ταυτόχρονα να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη υποστήριξη για μια σωστή λύση του Κυπριακού. Και να μην ξεχνούμε. Εμείς δεν διαπραγματευόμαστε για να βρούμε τη μέση λύση του προβλήματος. Προσπαθούμε να εφαρμοστούν παραδεδεγμένες αρχές.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com