Τα τελευταία 40 χρόνια οι παράγοντες που επηρεάζουν τη βιωσιμότητα της λύσης του Κυπριακού έχουν αλλάξει: πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, γεωστρατηγική και ενέργεια, θέματα ασφάλειας κ.ά. Το Κυπριακό δεν μπορεί να επιλυθεί με προσεγγίσεις της δεκαετίας του ’70. Η επίτευξη μιας βιώσιμης λύσης στο νέο περιβάλλον των πολλαπλών προκλήσεων και της ρευστότητας απαιτεί σύγχρονα εργαλεία στρατηγικής.
Η αβεβαιότητα, η αστάθεια, η αταξία, η ανωμαλία, το χάος, το άγνωστο, η πολυπλοκότητα, οι αλληλεξαρτήσεις, η αλλαγή, ο χρόνος, η ρευστότητα, η μεταβλητότητα, το τυχαίο, η ασάφεια και οι πιέσεις εγκυμονούν πολλούς κινδύνους ασύμμετρης μορφής.
Ο κορυφαίος παγκοσμίως ειδικός στο Risk Management Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Nassim Taleb έφερε τα πάνω κάτω με την ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου για αξιολόγηση της βιωσιμότητας-ανθεκτικότητας οργανισμών, κρατών και επιχειρήσεων. Σε όλους τους τομείς και τα πεδία εφαρμογής, ο Καθηγητής N. Taleb εισηγείται τους κανόνες για μετάβαση από το εύθραυστο στο ανθεκτικό.
Η θεωρία του βοηθά τους οργανισμούς να τροποποιούν την έκθεσή τους (modify the exposure), ώστε να είναι:
α) Λιγότερο εκτεθειμένοι σε αρνητικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να ελαχιστοποιούν το ρίσκο και τη ζημιά από αρνητικές ασυμμετρίες).
β) Περισσότερο ανοικτοί σε θετικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να μεγιστοποιούν το όφελος από θετικές ασυμμετρίες).
Ο N. Taleb ονόμασε την πιο πάνω διττή ιδιότητα «antifragility» - διπλή στρατηγική ενίσχυσης της ανθεκτικότητας.
Σύμφωνα με τον N. Taleb, όταν υπάρχουν ευθραυστότητες και ασυμμετρίες (μη-γραμμικοί κίνδυνοι) παρατηρείται το φαινόμενο «winner-take-all effects» (ο νικητής τα παίρνει όλα). Στη σημερινή εποχή της αλλαγής και της ρευστότητας, σχεδόν τα πάντα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Μια αλλαγή 1% στα συστήματα μπορεί να μειώσει την ευθραυστότητα «fragility» (ή να αυξήσει την ανθεκτικότητα «antifragility») κατά περίπου 99%.
Στη μελέτη που έχω ετοιμάσει για ενίσχυση της συνολικής βιωσιμότητας της λύσης του κυπριακού με βάση το μοντέλο Taleb: α) Καταδεικνύονται ευθραυστότητες «fragilities» σε τέσσερεις βασικές πτυχές / παραμέτρους του σχεδίου λύσης και β) προτείνονται καινοτόμες στρατηγικές για αφαίρεση των ευθραυστοτήτων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας «antifragility» της λύσης. Τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης είναι στη διάθεση του ΠτΔ, του Εθνικού Συμβουλίου και του Ε/κ Διαπραγματευτή κ. Α. Μαυρογιάννη.
Εάν η λύση του Κυπριακού είναι εύθραυστη, δεν θα μιλάμε για «win-win situation» αλλά για «winner-take-all effects», όπου η Τουρκία θα τα πάρει όλα. Η Τουρκία, λόγω της ισχύος και του μεγέθους της, έχει την ευχέρεια της επιλογής (optionality) - γεγονός που σε βάθος χρόνου τής δίνει το πλεονέκτημα. Έχει τη δυνατότητα προβολής της δικής της «ιστορίας» και ανάκτησης της ηθικής υπεροχής.
Η λύση του Κυπριακού πρέπει να είναι «antifragile», θωρακισμένη απέναντι σε σφάλματα πρόγνωσης και σε οποιεσδήποτε δυσμενείς εξελίξεις ή γεγονότα. Πρέπει να αποφευχθεί/αποκλειστεί το ενδεχόμενο μη αναστρέψιμης ζημιάς. Πάνω από όλα πρέπει να διασφαλιστεί ότι η πιθανότητα -και το ρίσκο- της καταστροφής είναι μηδέν.
Πάντα θα υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούμε να προβλέψουμε, ρίσκο που δεν μπορούμε να υπολογίσουμε.
Όμως μπορούμε να είμαστε προετοιμασμένοι για το άγνωστο και τους κινδύνους που δεν φαίνονται. Μπορούμε να βελτιώσουμε τη βιωσιμότητα της λύσης ώστε να αντέξει στον χρόνο οτιδήποτε και αν συμβεί. Σήμερα, χάρις στο μοντέλο Taleb, η βιωσιμότητας της λύσης είναι μετρήσιμη -με μαθηματική μάλιστα ακρίβεια- πριν από την εφαρμογή της συμφωνίας.
NIKOΣ Γ. ΣΥΚΑΣ
Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας
