Πρόσφατα πανηγυρίσαμε -και δίκαια- την επιτυχή έξοδό μας στις διεθνείς αγορές με την εξασφάλιση υπερκάλυψης της έκδοσης ευρωπαϊκών ομολόγων δεκαετούς διάρκειας. Αν και ήταν μια ευπρόσδεκτη εξέλιξη, δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό ως προς το έργο που θα πρέπει να γίνει. Ήδη η εξέλιξη αυτή δεν είναι απόλυτα ικανοποιητική. Το επιτόκιο δεν είναι χαμηλό σε σύγκριση με το τι πέτυχαν άλλες χώρες μετά την έξοδό τους από το Μνημόνιο, ούτε ιδιαίτερα ελκυστικό σε σχέση με τη χρηματοδότηση που παραχωρεί το Πρόγραμμα Στήριξης της Ε.Ε. Πλην, όμως, είναι σημαντική γιατί δημιουργεί το απαραίτητο κλίμα εμπιστοσύνης για τις προοπτικές της κυπριακής οικονομίας. Πολύ πιο θετικά θα δουν οι επενδυτές την τοποθέτηση των κεφαλαίων τους στην Κύπρο είτε σε πραγματικές επενδύσεις είτε για χρηματοδότηση άλλων.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για πραγματική έξοδο από τη μνημονιακή κατάσταση προς την ανάπτυξη, που είναι το ζητούμενο. Είναι τώρα που χρειάζεται μια συντονισμένη προσπάθεια με συγκεκριμένες δράσεις κι ενέργειες, με προτεραιότητες και συνέπεια, για να εκμεταλλευτούμε το κλίμα αυτό. Στόχος θα πρέπει να είναι η προώθηση επενδύσεων κατά προτίμηση «παραγωγικών», που να εξυπηρετούν μακροπρόθεσμους αναπτυξιακούς σκοπούς και στόχους.

Προσωπικά πίστευα ότι τούτο έπρεπε να κάναμε από καιρό. Χαρακτηριστική ήταν η φράση που χρησιμοποίησα από την αρχή της ελληνικής κρίσης και την οποία επανέλαβα όταν ήρθε η σειρά μας: Με Μνημόνιο ή χωρίς Μνημόνιο, η ανάπτυξη είναι η λύση. Τότε το πρόβλημα, αν και όχι ανυπέρβλητο, θα ήταν η εξεύρεση χρηματοδότησης για έργα ανάπτυξης. Τώρα που δεν υπάρχει τέτοιο πρόβλημα, θα μπορούσαμε πιο εύκολα να την επιδιώξουμε.

Όταν η οικονομία αρχίσει να αναπτύσσεται μέσα σε αποδεκτά δημοσιονομικά πλαίσια, εύκολα μπορούμε να εξασφαλίσουμε κι άλλη εξωτερική χρηματοδότηση μέχρι να μπορούμε να στηριχθούμε στους δικούς μας πόρους. Στην οικονομία «το καθετί σχετίζεται με κάθε άλλο». Ξένοι και δικοί μας αναλυτές θεωρούν το μεγάλο ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων τραπεζικών δανείων, τα «κόκκινα δάνεια», σαν το κόκκινο πανί στη δραστηριοποίηση της οικονομίας. Χωρίς να θέλω να υποτιμήσω τον ανασταλτικό ρόλο τους, με τα πιο πάνω δεδομένα είμαστε τώρα σε θέση να το παρακάμψουμε και να το επιλύσουμε.

Γιατί να ψάχνουμε «τεχνητούς» τρόπους αντιμετώπισής του με κίνδυνο να δημιουργήσουμε πιο δύσκολα προβλήματα στην κυπριακή οικονομία και κοινωνία, ενώ με την επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας, μαζί με μια πιο συστηματική αναδιάρθρωσή τους, ανοίγει ο δρόμος για επίλυση κι αυτού. Δεν είναι μόνο την επίλυση του προβλήματος των «κόκκινων» δανείων που θα επιφέρει η επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας. Πρώτα απ’ όλα θα συμβάλει στην απάμβλυνση κι επίλυση του τραγικού προβλήματος της ανεργίας.

Επιπλέον η δημιουργία πρόσθετων εισοδημάτων και όγκου εργασιών, εκτός από την ώθηση της οικονομικής δραστηριότητας, θα βοηθήσει στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών με την αύξηση των εσόδων. Αν μάλιστα γίνει σωστή επιλογή των κυβερνητικών έργων, που θα προωθηθούν, μπορεί να γίνει και σημαντική εξοικονόμηση δαπανών καθώς και αύξηση της αποδοτικότητας της Κυβέρνησης και της οικονομίας γενικότερα. Λίγα παραδείγματα.

Έχω από καιρό επισημάνει την τεράστια επιβάρυνση του Προϋπολογισμού από τα ενοίκια που καταβάλλει η Κυβέρνηση για στέγαση διαφόρων Υπηρεσιών. Θα θεωρούσα σαν μια εύστοχη ενέργεια αν άρχιζε να υλοποιείται το παλιό σχέδιο ανέγερσης νέων κυβερνητικών κτιρίων με τις κατάλληλες αναπροσαρμογές. Από τη μια θα δώσει ώθηση στη δραστηριοποίηση του κατασκευαστικού τομέα, που ως γνωστόν έχει τις περισσότερες διασυνδέσεις με άλλους τομείς, ενώ ταυτόχρονα η Κυβέρνηση θα αρχίσει να εξοικονομεί ενοίκια. Είναι μια ενέργεια ουσιαστικά αυτοχρηματοδοτούμενη, που στη συνέχεια θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας της Δημόσιας Υπηρεσίας με τη συγκέντρωση και την καλύτερη συνεργασία των Υπουργείων/Τμημάτων.

Μια άλλη σειρά έργων, στα οποία θα μπορούσε η Κυβέρνηση να πρωτοστατήσει, είναι εκείνα που προωθούν την ανάπτυξη μέσω νέας τεχνολογίας. Σ’ αυτά πρώτη προτεραιότητα δώσαμε στην ίδρυση ενός διεθνούς τεχνολογικού πάρκου. Δεν είμαι σίγουρος εάν η απόφαση να ανατεθεί ένα τέτοιο έργο σε ιδιώτες είναι η καλύτερη οδός. Θα μπορούσε η διαχείρισή του να ανατεθεί σε ιδιώτες. Υπάρχουν όμως κι άλλα περιθώρια για μια πιο ενεργό ανάμειξη της Κυβέρνησης στα θέματα της χρήσης του ήλιου/αέρα ως διαζευκτικών πηγών ενέργειας. Πέραν της επίσπευσης των διαδικασιών αδειοδότησης κι εξασφάλισης των ευρωπαϊκών ενισχύσεων για χρηματοδότηση των προγραμματισμένων ηλιοθερμικών πάρκων κι η ίδια θα μπορούσε να προωθήσει άμεσα και πρακτικά τέτοια προγράμματα.

Η Κύπρος είναι από τις πρώτες χώρες που χρησιμοποίησε την ηλιακή ενέργεια για θέρμανση νερού με τους ηλιακούς θερμοσίφωνες. Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες να αξιοποιήσουμε τον ήλιο και για τη θέρμανση και κλιματισμό κατοικιών και υποστατικών, τώρα έγινε κατορθωτό στην κατασκευή του νέου τριώροφου κτιρίου του Ινστιτούτου Ερευνών Κύπρου στα κύρια γραφεία του στη Λευκωσία. Από καιρό εισηγήθηκα την εφαρμογή της μεθόδου αυτής και στα κυβερνητικά κτίρια ξεκινώντας από το Προεδρικό Μέγαρο.

Το επίτευγμα αυτό μπορεί να επεκταθεί και στον ιδιωτικό τομέα. Ταυτόχρονα είναι μια ευκαιρία να αρχίσουμε να αξιοποιούμε τα ευρήματα των ερευνητικών δραστηριοτήτων των Πανεπιστημίων κι Ερευνητικών Κέντρων. Δυστυχώς οι ερευνητές μας βολεύτηκαν στο έργο τους με χρηματοδότηση, κυρίως, από Ευρωπαϊκά Προγράμματα και δεν επιδιώκουν την πρακτική αξιοποίηση των ευρημάτων τους. Ίσως το Ίδρυμα Έρευνας και Τεχνολογίας θα πρέπει να επιδείξει περισσότερο ενδιαφέρον προς την κατεύθυνση αυτή.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com