Το 1923, με τη Συνθήκη της Λωζάννης, η Τουρκία αποκήρυξε όλα τα δικαιώματα και τίτλους πάσης φύσεως σε όλα τα εδάφη εκτός των συνόρων που προβλέπονταν στη Συνθήκη. Στο άρθρο 20, «η Τουρκία αναγνωρίζει την προσάρτηση της Κύπρου που προκηρύχθηκε από την βρετανική κυβέρνηση στις 5 Νοεμβρίου του 1914». Ακόμα, οι Βρετανοί ήθελαν την Κύπρο.
Μετά τα Οκτωβριανά του 1931, οι Βρετανοί άρχισαν να αλλάζουν τη στάση τους έναντι των Κυπρίων. Ο Πάφου Λεόντιος εξορίστηκε και επανήλθε, αλλά συρόταν συχνά στα δικαστήρια για «στασιακά κηρύγματα», «παράνομες δραστηριότητες», ακόμα και για «κωδωνοκρουσία άνευ αδείας».
Το αμέσως επόμενο μεγάλο γεγονός, το οποίο άλλαξε τη στάση της Βρετανίας, ήταν το Ενωτικό Δημοψήφισμα του 1950. Επανειλημμένες ήταν οι προσκλήσεις προς τις βρετανικές Αρχές να σεβαστούν την πραγματική θέληση του κυπριακού λαού. Αίτημα του δημοψηφίσματος ήταν «αξίωση υπέρ της Ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα». Το 96% των Ελλήνων Κυπρίων υπέγραψαν ότι ήθελαν την Ένωση. Η επίσημη θέση των Τουρκοκυπρίων ήταν αρνητική ως προς το δημοψήφισμα και οργανώθηκαν διαδηλώσεις για να το καταδικάσουν.
Το 1954, ο Henry Hopkinson, υφυπουργός των Αποικιών στην κυβέρνηση Churchill, είχε πει το περιβόητο «ουδέποτε» προς αυτό το αίτημα, τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για την έναρξη του Απελευθερωτικού Αγώνα. Σε συζήτηση στη Βουλή των Κοινοτήτων, ο Hopkinson είχε πει ότι «ορισμένες περιοχές μέσα στην Κοινοπολιτεία, λόγω των ιδιαζουσών συνθηκών τους, δεν μπορούν να αναμένουν ότι θα είναι ποτέ δυνατόν να γίνουν πλήρως ανεξάρτητες». Η Αγγλία ακόμα ήθελε την Κύπρο.
Μετά το «ουδέποτε» του Hopkinson, τη θέση του ως υφυπουργού Αποικιών πήρε ο Lennox-Boyd. Το 1956 έφτασε στην Κύπρο και συναντήθηκε με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο τον Γ'.
Στη συνομιλία, ο Lennox-Boyd ανέφερε ότι η Βρετανία είχε σκοπό να αναγνωρίσει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του κυπριακού λαού, μέχρι της εφαρμογής του οποίου θα μεσολαβούσε ένα σύνταγμα αυτοκυβέρνησης. Ο Μακάριος πρότεινε τότε μιαν ανταλλαγή απόψεων πάνω στις γενικές γραμμές του συντάγματος αυτοκυβέρνησης, και ήγειρε για πρώτη φορά το θέμα του χρονικού προσδιορισμού του μεταβατικού σταδίου. Ο Lennox-Boyd αρνήθηκε να συζητήσει οποιοδήποτε θέμα, και κοίταξε αυστηρά τον Αρχιεπίσκοπο, λέγοντάς του προκλητικά «God save your people», «O Θεός να βοηθήσει το λαό σου»!
Οι Βρετανοί παρουσίασαν νέες συνταγματικές προτάσεις, βασισμένες στο υπόμνημα του Άγγλου συνταγματολόγου Cyrill John Radcliffe. Στη Βουλή των Κοινοτήτων, στις 19 Δεκεμβρίου 1956, ο Lennox-Boyd εισήγαγε για πρώτη φορά την ιδέα της διχοτόμησης. Επεξηγώντας, ανέφερε ότι «δεν ήταν παρά λογικό, να παραχωρήσουμε σε μια κοινότητα με τόσο στενούς δεσμούς με την Τουρκία, μόλις 40 μίλια μακριά, τα ίδια δικαιώματα που είμαστε έτοιμοι να παραχωρήσουμε στην ελληνική κοινότητα του νησιού».
Κλείνοντας, ο Lennox-Boyd ανέφερε ότι «η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητας αναγνωρίζει ότι η άσκηση της αυτοδιάθεσης, σε έναν τέτοιο ανάμικτο πληθυσμό, θα πρέπει να συμπεριλάβει και τη διχοτόμηση μεταξύ των πιθανών προϋποθέσεων». Κάπου εδώ γεννήθηκε και η πρόταση για Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Οι Βρετανοί, δεν ήθελαν πλέον την Κύπρο...
ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
Μέλος Πολιτικής Συγκλήτου Συμμαχίας Πολιτών
