Αν είμαστε υπέρ μιας αναλογικής εκπροσώπησης, θα πρέπει να απαντήσουμε και στο ερώτημα πώς αυτή εφαρμόζεται. Το σύστημα που έχουμε ώς τώρα στην Κύπρο δεν προέκυψε μέσα από μελέτη και προβληματισμό. Ήταν μάλλον αποτέλεσμα διελκυστίνδας μεταξύ των κομμάτων και προϊόν, τελικά, της συγκυρίας.

Ας διευκρινίσουμε λοιπόν ότι αναλογική εκπροσώπηση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην απουσία εκλογικού μέτρου. Σε 25 τουλάχιστον ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει κάποιο εκλογικό μέτρο (συνήθως 5%), χωρίς κανείς να λέει ότι δεν έχουν αναλογική εκπροσώπηση. Επιπρόσθετα, επιβάλλεται μια αντικειμενική παρατήρηση: η απουσία εκλογικού μέτρου δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε επιθυμητά αποτελέσματα ούτε και συνεπάγεται μεγαλύτερη δικαιοσύνη στο εκλογικό σύστημα. Τουναντίον, συχνά παράγει στρεβλά και άδικα αποτελέσματα.

Πρέπει, λοιπόν, να δούμε σοβαρά και τεκμηριωμένα τι ακριβώς σημαίνει και πώς μπορεί να εφαρμοστεί η αναλογική εκπροσώπηση. Πού εντοπίζεται και πώς προσμετράται η αναλογικότητα και πώς τηρείται στην πράξη η αναλογία μεταξύ ψηφοφόρων και κοινοβουλευτικών εδρών.

Στις τελευταίες εκλογές για το Ευρωκοινοβούλιο το ψηφοδέλτιο ΕΔΕΚ-Οικολόγοι με ποσοστό 7,7% (19.894 ψήφοι) πήρε μία έδρα, ενώ ο ΔΗΣΥ με ποσοστό 37,7% (97.732 ψήφοι) πήρε δύο έδρες. Η αρχή της αναλογικότητας λέει ότι αν 19.894 ψηφοφόροι έπρεπε να εκπροσωπηθούν με έναν ευρωβουλευτή, τότε οι 97.732 ψηφοφόροι -που είναι 4,91 φορές περισσότεροι- θα έπρεπε να εκπροσωπηθούν με πέντε. Όμως όχι, εκπροσωπούνται με μόνο δύο έδρες. Ωσάν 48.866 ψηφοφόροι του ΔΗΣΥ να έχουν το ίδιο βάρος με 19.894 ψηφοφόρους ΕΔΕΚ-Οικολόγων. Δηλαδή, σε αυτό το σύστημα, ένας ψηφοφόρος ΕΔΕΚ-Οικολόγων είχε το ίδιο βάρος με 2,5 ψηφοφόρους ΔΗΣΥ. Πού είναι η αναλογικότητα; Ποια είναι η δικαιοσύνη;

Όντας υπέρμαχος της αναλογικότητας, νομίζω ότι θα πρέπει να δούμε τα εγχειρίδια, αλλά να υποβάλλουμε τη γνώση και τη γνώμη στη βάσανο της πραγματικότητας. Στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας υπάρχουν βουλευτές εκλελεγμένοι με μόλις δύο ή δυόμισι χιλιάδες ψήφους. Ενώ άλλοι υποψήφιοι με επτά, οκτώ ή και περισσότερες χιλιάδες δεν εκλέγονται!

Για την εκλογή κάποιων μαζί με τις ψήφους που πήραν στη Λευκωσία, αθροίζονται ψήφοι που πήρε το κόμμα τους στην Πάφο, τη Λάρνακα κ.ο.κ. και με αυτές καταλήγουν να εκπροσωπούν τους ψηφοφόρους της Λευκωσίας! Είναι αυτή «αναλογική εκπροσώπηση»; Έχουμε στ’ αλήθεια «απλή αναλογική» ή μήπως κάτι άλλο; Με το υφιστάμενο σύστημα συχνά καταστρατηγείται η αναλογικότητα της εκπροσώπησης.

Μήπως, λοιπόν, αν θέλουμε να μιλάμε για αναλογική εκπροσώπηση, θα έπρεπε οι έδρες να κατανέμονται αναλογικά και χωρίς κανένα μέτρο στο επίπεδο της κάθε εκλογικής περιφέρειας; Μήπως οι είκοσι έδρες της Λευκωσίας θα έπρεπε να κατανέμονται αναλογικά σε όσους υποψήφιους εξασφαλίζουν το ένα εικοστό των ψήφων, δηλαδή ποσοστό τουλάχιστον 5%; Αντίστοιχα για μια από τις δώδεκα έδρες της Λεμεσού, θα χρειαζόταν ποσοστό 8,3% κ.ο.κ. Εφαρμοζόμενη σε κάθε εκλογική περιφέρεια χωριστά, δεν θα έπαυε να ήταν «απλή αναλογική» - αλλά θα σήμαινε ντε φάκτο εκλογικό μέτρο από 5% μέχρι και 33%.

Εάν θέλουμε εφαρμογή του κανόνα «100/56= 1,8%» τότε θα έπρεπε να θεωρείται όλη η Κύπρος μια ενιαία εκλογική περιφέρεια και να έχουμε «παγκύπριους βουλευτές» (ο ΔΗΣΥ έχει κατά καιρούς προτείνει αυτό τον κανόνα, για μερικές τουλάχιστον από τις 56 έδρες, αλλά δεν βρέθηκε συναίνεση).

Θα πει κανείς ότι αυτή η χτυπητή ανισότητα που υπάρχει σήμερα προκύπτει από «τεχνικούς λόγους» κατά την εφαρμογή του συστήματος. Δεν θα έπρεπε όμως και αυτοί οι τεχνικοί όροι να υποταχθούν στην επιθυμητή λογική της αναλογικής εκπροσώπησης; Αυτή είναι η «διόρθωση» που έρχεται να κάνει η πρόταση για εκλογικό μέτρο. Το οποίο δεν είναι μάλιστα αυθαίρετο, αλλά προκύπτει από το ελάχιστο μέτρο που θα έπρεπε να υπάρχει στη μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια (5%).
Με δυο λόγια, ένα σύστημα εκπροσώπησης με εκλογικό μέτρο της τάξης του 5% θα ήταν πιο αναλογικό. Διαφορετικά, η κατανομή εδρών χωρίς εκλογικό μέτρο θα έπρεπε να γίνεται χωριστά σε κάθε εκλογική περιφέρεια και τότε το πραγματικό μέτρο θα ήταν (εκτός της Λευκωσίας) πολύ ψηλότερο...

Κάποιοι όμως επικαλούνται ότι το εκλογικό μέτρο και το προαπαιτούμενο ελάχιστου αριθμού ψήφων θα απέκλειε κάποια μικρά κομματικά σχήματα (ή άλλα ψηφοδέλτια) και ότι αυτό θα μείωνε τον πλουραλισμό. Θέλουμε όμως να εκπροσωπούνται στο κοινοβούλιο κάποιες συναθροίσεις προσώπων ή συγκυριακοί σχηματισμοί που δεν εκπροσωπούν ικανό αριθμό πολιτών, ή μήπως πραγματικές προτάσεις πολιτικής; Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι για να έχουμε μια αξιόλογη συνολική πρόταση πολιτικής, που να αντιπροσωπεύει μια αυτοτελή πολιτική τάση μέσα στην κοινωνία, αυτή θα πρέπει να εκπροσωπεί ένα ελάχιστο πλήθος ψηφοφόρων (της τάξεως του 5%, δηλαδή με τα σημερινά δεδομένα περίπου 20 χιλιάδες ψήφοι). Μικρότερης εμβέλειας σχήματα είτε είναι αποσπασματικές παραλλαγές ήδη υφιστάμενων πολιτικών προτάσεων είτε είναι ομαδοποιήσεις συγκυρίας με άλλα κριτήρια είτε και είναι «πειραματικές» προτάσεις που δεν έχουν ακόμα δικαιωθεί σε πραγματικά σημαντική κοινωνική κλίμακα.

Μένει το επιχείρημα ότι στην Κύπρο, εξαιτίας του πολιτεύματος και επειδή η κυβέρνηση δεν εκλέγεται από τη Βουλή, δεν ενοχλεί μια πανσπερμία της κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης και πολιτικά σχήματα της τάξης του 2%.

Η πρόσφατη εμπειρία, με την τιτάνια προσπάθεια διάσωσης της οικονομίας και της χώρας, με την ανάγκη ριζικών αλλαγών και μεταρρυθμίσεων, έχει αναδείξει όσο ποτέ πριν το έργο και τον ρόλο της Βουλής. Μέσα με μερικούς μήνες η Βουλή πήρε τόσες αποφάσεις καθοριστικής σημασίας όσες δεν είχε πάρει όλα τα χρόνια προηγουμένως. Εκεί όμως είδαμε να εξαρτάται η μοίρα της χώρας από μια ή δύο ψήφους! Σε τέτοιες περιστάσεις ο αντικειμενικός παρατηρητής και ο συνετός πολίτης συνειδητοποιούν ότι δεν μπορεί να εξαρτάται ολόκληρη η χώρα από ψήφο που εκπροσωπεί μερικές εκατοντάδες ψήφων.

Επομένως, η πρόταση για την εισαγωγή εκλογικού μέτρου δεν θα «πνίξει» τη δημοκρατία. Αντίθετα, θα την κάνει πιο ουσιαστική, αφού θα κρίνεται σε επίπεδο πραγματικών πολιτικών τάσεων και προτάσεων.

ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ Γ. ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ
Βουλευτής Λευκωσίας (ΔΗΣΥ)