και ο μπαμπούλας της Δημόπουλος

(Espen Barth Eide: «We are… now in the depth of one of the most difficult issues, which is the property issue»). Στα βαθιά νερά του περιουσιακού το πιο καυτό θέμα θα είναι σίγουρα τα κριτήρια για τις θεραπείες ιδιοκτήτη και χρήστη. Η τ/κ πλευρά, αναπόφευκτα, θα θέσει ακόμα μια φορά στο τραπέζι την απόφαση του ΕΔΑΔ στην υπόθεση Δημόπουλος κ.ά., η οποία αποτελεί κόκκινο πανί για την πλευρά μας, αφού αυτή αναγνωρίζει δικαιώματα στους χρήστες περιουσιών. Έχει λεχθεί, μεταξύ άλλων, ότι η απόφαση είναι λανθασμένη, ότι ελαύνεται από πολιτικά κίνητρα και ότι τα σχόλια που αφορούν τον χρήστη είναι τυχαίες παρατηρήσεις («obiter dicta») και όχι το σκεπτικό («ratio decidendi») της απόφασης. Μπορεί η ε/κ πλευρά να επιμένει στον παραμερισμό της απόφασης; Και είναι όντως αυτή τόσο καταστροφική για τις θέσεις μας;

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι ανεπιφύλακτα αρνητική. Τη στιγμή που η πλευρά μας έχει σαν προμετωπίδα της το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορεί να επιλέγει αλά καρτ τις αποφάσεις του ΕΔΑΔ, του κατ’ εξοχήν ευρωπαϊκού θεσμού εντεταλμένου να ερμηνεύει την Ευρωπαϊκή Συνθήκη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Στο δεύτερο ερώτημα η απάντηση είναι επίσης αρνητική. Η απόφαση, με όλα τα λάθη και τις σκοπιμότητές της, σε καμιά περίπτωση δεν είναι ευθυγραμμισμένη με τις τουρκικές απαιτήσεις. Έχω την ταπεινή, αλλά ταυτόχρονα ισχυρή, άποψη ότι η ορθότερη τακτική για την πλευρά μας είναι να διαμορφώσει τις προτάσεις της κατά τρόπο που, ενώ θα σέβονται την απόφαση, θα απαμβλύνουν ταυτόχρονα, στον βαθμό του δυνατού, τις αρνητικές της επιπτώσεις, αξιοποιώντας και άλλες θετικότερες παραμέτρους.

Το ΕΔΑΔ θεωρεί ότι «θα ήταν αυθαίρετο και άδικο να προσπαθήσει να επιβάλει την υποχρέωση (στην Τουρκία) να αποκαταστήσει τις περιουσίες σε όλες τις περιπτώσεις….» (παρ. 116) και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκτός από την αποκατάσταση, η αποζημίωση και η ανταλλαγή μπορεί να είναι ικανοποιητικές θεραπείες (παρ. 115). Όμως έχει ήδη συμφωνηθεί ότι τόσο η αποζημίωση όσο και η ανταλλαγή είναι μέσα στο παιγνίδι των κριτηρίων. Η ε/κ πλευρά δεν μπορεί να επιμείνει ότι η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας θα είναι αποκλειστικό προνόμιο του ιδιοκτήτη. Το γεγονός και μόνο ότι οι δύο ηγέτες συμφώνησαν, στις 27 Ιουλίου 2015, ότι «ιδιοκτήτες και τρέχοντες χρήστες θα έχουν διάφορες επιλογές σε σχέση με τις αξιώσεις τους για επηρεαζόμενες περιουσίες» και «η άσκηση οποιασδήποτε από τις επιλογές θα υπόκειται σε συμφωνημένα κριτήρια», εξυπακούεται ότι και η επιθυμία του χρήστη θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη.

Σε ό,τι αφορά τα Κριτήρια, το ΕΔΑΔ αναφέρει ότι δεν μπορεί το ίδιο να καθορίσει ποια είναι η ορθή θεραπεία για κάθε περίπτωση, όμως θεωρεί ότι: α) δεν μπορεί να μην λαμβάνει υπόψη τις «συγκεκριμένες, πραγματικές συνθήκες» (παρ. 85), β) «η εξασθένηση, με την πάροδο του χρόνου, της σχέσης μεταξύ της κατοχής τίτλου και της κατοχής και χρήσης της περιουσίας, έχει συνέπειες στην φύση της κατάλληλης θεραπείας» (παρ. 113), γ) «όταν η αποκατάσταση δεν είναι δυνατή μπορεί να καταβληθεί αποζημίωση» (παρ. 114), δ) «είναι αναγκαίο να διασφαλισθεί ότι η θεραπεία που δίδεται για παλιές βλάβες δεν θα προκαλέσει δυσανάλογα νέα δεινά» (παρ. 117) και ε) «δεν μπορεί να είναι μέσα στα καθήκοντα του Δικαστηρίου να επιβάλει μια χωρίς όρους υποχρέωση σε μια Κυβέρνηση να ξεκινήσει την βίαιη έξωση και επανεγκατάσταση ενός δυνητικά μεγάλου αριθμού ανδρών, γυναικών και παιδιών...» (παρ. 116). Είναι χρήσιμο να λεχθεί ότι, από τη φρασεολογία που χρησιμοποιεί το ΕΔΑΔ, οι ανησυχίες του για τον χρήστη αναφέρονται κυρίως σε κατοικίες, παρά σε άλλες κατηγορίες περιουσιών.

Στα θετικά της απόφασης, το ΕΔΑΔ τονίζει ότι το δικαίωμα ιδιοκτησίας σε καμιά περίπτωση δεν παραγράφεται λόγω της στρατιωτικής κατοχής (παρ. 112) και ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί πλέον την ευθύνη της για τις περιοχές που ελέγχονται από την «ΤΔΒΚ» (παρ.108).

Η απόφαση του ΕΔΑΔ σε καμιά περίπτωση δεν υποστηρίζει την τ/κ θέση περί ολικής ανταλλαγής, ή μαζικής αποζημίωσης περιουσιών, ή περί πλειοψηφίας γης. Το Δικαστήριο τονίζει το γεγονός ότι η κάθε περίπτωση θα εξετάζεται με βάση τα δικά της δεδομένα και είναι αυτό ακριβώς που θα επιτευχθεί με τα Κριτήρια. Ιδού λοιπόν η Ρόδος, ιδού και το πήδημα για τους δύο διαπραγματευτές και τις ομάδες εμπειρογνωμόνων που τους περιστοιχίζουν. Στο κάτω-κάτω, όπως και το ΕΔΑΔ υπογραμμίζει, «το πρόβλημα έπρεπε να είχε λυθεί με την ανάληψη ευθύνης από όλα τα μέρη για εξεύρεση λύσης σε πολιτικό επίπεδο» (παρ. 85).

ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΜΕΟΥ
LLB, MSc (ULA), ARICS, Επισκέπτης Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου