Η ανάδειξη του Μουσταφά Ακιντζί στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας δημιούργησε, όχι αναίτια και χωρίς λόγο, προσδοκίες και συγκρατημένη αισιοδοξία, για μια διαφορετική, πιο θετική προσέγγιση στις προσπάθειες για λύση του Κυπριακού. Οι διαχρονικές του θέσεις υπέρ της λύσης αλλά και οι αρχικές του δηλώσεις και λογομαχίες με τους Ερντογάν και Νταβούτογλου, έτειναν να επιβεβαιώσουν τις αρχικές προσδοκίες. Χωρίς, ωστόσο, αυταπάτες για τον καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας για την προοπτική επιτυχούς κατάληξης των συνομιλιών. Ωστόσο, οι άκρως απογοητευτικές δηλώσεις του των τελευταίων εβδομάδων αποτελούν στην πραγματικότητα μονότονη επανάληψη δηλώσεων, προσεγγίσεων και θέσεων προηγούμενων ηγετών της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Πρώτον, ενώ είχε λεχθεί από επίσημης κυπριακής κυβερνητικής πλευράς ότι ο Μουσταφά Ακιντζί είχε αποδεχθεί την εφαρμογή των τεσσάρων βασικών ελευθεριών, εγκατάστασης, διακίνησης, δικαιώματος περιουσίας και άσκησης επαγγέλματος, με δηλώσεις του το διαψεύδει κατηγορηματικά. Διότι βέβαια «η πλειοψηφία πληθυσμού και γης» που διεκδικεί, αναιρεί και ακυρώνει την εφαρμογή τους.
Δεύτερον, η άρνηση αποδοχής του ευρωπαϊκού κεκτημένου χωρίς μόνιμες παρεκκλίσεις, ανατρέπει την προοπτική θετικής εξέλιξης των διαπραγματεύσεων, αφού κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό, όχι μόνο από την ελληνοκυπριακή πλευρά αλλά και από την Ε.Ε. Ούτως ή άλλως, το Πρωτόκολλο 10 της Συνθήκης Προσχώρησης, ρητά απέκλεισε το ενδεχόμενο η λύση του Κυπριακού να αποτελέσει πρωτογενές δίκαιο.
Τρίτον, η αναφορά του Μουσταφά Ακιντζί στους εποίκους συνιστά αρνητική εξέλιξη σε σχέση με το τι εσυζητείτο σε προηγούμενες συνομιλίες. Στις οποίες γινόταν αναφορά σε αριθμό εποίκων που θα παραμείνουν μετά τη λύση στη βάση ανθρωπιστικών κριτηρίων και σχετικών διεθνών συμβάσεων.
Η δήλωση Ακιντζί ότι «οι έποικοι είναι όλοι συμπατριώτες μας», που θα πρέπει να παραμείνουν για πάντα στην Κύπρο, συνιστά σαφή επί τα χείρω διαφοροποίηση της θέσης της τουρκικής πλευράς.
Τέταρτον, «οι ύμνοι και δοξαστικοί» που αναπέμφθηκαν προς τον Ερντογάν στα «πανηγύρια» για την έκνομη μεταφορά νερού από την Τουρκία επιτείνουν ακόμα περισσότερο την απογοήτευση και τις ανησυχίες.
Περαιτέρω η μεταφορά νερού στα κατεχόμενα, που χρησιμοποιείται ως συντελεστής ισχύος στην τουρκική εξωτερική πολιτική, αναμένεται να αξιοποιηθεί για αναβάθμιση των τουρκικών απαιτήσεων ιδιαίτερα σε ότι αφορά το περιουσιακό και το εδαφικό. Αλλά και για προώθηση του στόχου να καταστεί το παράνομο μόρφωμα στα κατεχόμενα οικονομικά βιώσιμο. Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί το γεγονός της περαιτέρω εμπέδωσης και ισχυροποίησης της Τουρκίας μέσω του εγκαθιδρυθέντος μηχανισμού διαχείρισης υδάτων, στο πλαίσιο μεταφοράς και διανομής του νερού στα κατεχόμενα.
Η δημιουργία της λεγόμενης «διεύθυνσης συντονισμού υδάτων» και η υιοθέτηση νομοθεσίας περί «διαχείρισης των υδάτων» αναβαθμίζει σε κυρίαρχο τον ρόλο της Τουρκίας και υποβαθμίζει ακόμα περισσότερο τους Τουρκοκύπριους στις διοικητικές εξουσίες του ψευδοκράτους. Θα πρέπει ακόμα να αναμένεται ότι η λειτουργία του υδατικού έργου θα χρησιμοποιηθεί ως κατάλληλο πρόσχημα για ένταση του εποικισμού.
Με βάση τα νέα αυτά δεδομένα είναι αναμενόμενο ότι οι συνομιλίες, που είχαν επανεκκινήσει σε ένα κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας, οδηγούνται σε ένα νέο περιβάλλον με αναμενόμενη τη σκλήρυνση της τουρκικής πλευράς. Δυστυχώς, η καλλιέργεια υψηλών και υπερβολικών προσδοκιών και κλίματος ευφορίας από πλευράς Κυβέρνησης και ελληνικής κυπριακής πλευράς, έχουν περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια ανάλογων και επιβαλλόμενων χειρισμών αντίδρασης έναντι της διαφαινόμενης τουρκικής στάσης. Κι αυτό γιατί δημιουργήθηκε η εντύπωση στον διεθνή και τον ευρωπαϊκό παράγοντα ότι υπήρξε μεταβολή της πάγιας τουρκικής αδιαλλαξίας.
Ως εκ τούτου, άμεση θα πρέπει να είναι η αναδιαμόρφωση της τακτικής και της διαχείρισης των συνομιλιών από ελληνικής κυπριακής πλευράς, με έμφαση σε κινήσεις προς τη διεθνή και την ευρωπαϊκή κοινότητα. Να επεξηγηθούν και να προβληθούν οι υπαναχωρήσεις της τουρκικής πλευράς σε σημαντικές πτυχές του Κυπριακού όπως είναι η εφαρμογή των βασικών ελευθεριών, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου και οι έποικοι. Να αναλυθεί η σκοπιμότητα και οι ευρύτερες διαστάσεις της μεταφοράς νερού από την Τουρκία.
Και βέβαια να υποδειχθεί σε όσους προτρέπουν «να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία των συνομιλιών για λύση του Κυπριακού» ότι τώρα είναι η ώρα για να ασκηθούν πιέσεις και να χρησιμοποιηθούν δυνατότητες επιρροών προς την Τουρκία. Τέλος, να καταστεί σαφές ότι άρση της αρνησικυρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας για άνοιγμα Κεφαλαίων στον ενταξιακό διάλογο Τουρκίας - Ε.Ε. θα είναι δυνατή μόνο με έμπρακτα βήματα της Τουρκίας, που θα οδηγούν σε λύση του Κυπριακού στη βάση των αρχών του Διεθνούς και του Ευρωπαϊκού Δικαίου.
Για μια ακόμα φορά το Κυπριακό βρίσκεται σε κομβικό σημείο. Αμηχανία και αδράνεια δεν νοούνται.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων
