Για να κατανοήσουμε τον ρόλο του φιλελευθερισμού και της συναινετικής συνεννόησης και ανάπτυξης στη διαμόρφωση του κοσμοσυστήματος και της οικονομίας, θα πρέπει να εξετάσουμε μια σειρά παράγοντες και χρονικές περιόδους που ήταν σταθμός στις αναφερόμενες εξελίξεις:

Α. Το 1989, που έπεσε ο κομμουνισμός, η ΕΣΣΔ, η μετεξέλιξη της εθνικής ανάπτυξης, η λαϊκή νομιμοποίηση, η ανθεκτικότητα του καπιταλιστικού κοσμοσυστήματος, η απόρριψη της κοσμοθεωρίας του Διαφωτισμού κ.λπ., καθώς επίσης

Β. Η χρονική περίοδος 1990-1991 που οριοθέτησε το καλούπωμα του Πολέμου στον Περσικό Κόλπο και τη νέα εποχή της αντισυστηματικής στρατηγικής διά της βίας, για να σχηματισθεί η νέα δομή του ιδεολογικού κελύφους της ανάπτυξης, μέσω της παγκοσμιοποίησης και της Αραβικής Άνοιξης στις αραβικές χώρες.

Αντί των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων, έφερε μια αρένα γεωπολιτικοοικονομικού ανταγωνισμού, θρησκευτικού πάθους, μισαλλοδοξίας, σύγκρουσης γεωγραφικής και κοινωνικής, κινητικότητα από πρόσφυγες πολέμου και μετανάστες, με επιστέγασμα το απερίγραπτο αιματοκύλισμα και την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, μέρους της Μεσογείου που δημιούργησαν οι λαοί της περιοχής στα άγονα εδάφη της ερήμου.

Την περίοδο του φιλελευθερισμού μπορεί να τη διαχωρίσουμε στα ακόλουθα διαστήματα: 1789-1989 μέσω της χρονικής περιόδου 1848 και 1968, στην οποία κατατάσσονται η βιομηχανική επανάσταση, η αστική επανάσταση του εκδημοκρατισμού της πολιτικής ζωής και νεωτερικότητας. Το τέλος της φιλελεύθερης ιδεολογίας έρχεται το 1989, παρά την αναβίωση της πίστης στην ελεύθερη αγορά και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Παρά την αβεβαιότητα και σύγχυση που έφερε η Γαλλική Επανάσταση του 1789 και εκείνων των περιόδων του 1830, 1848, 1870 και η αντίσταση στην περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με τα συνθήματα «Ελευθερία, Ισότητα, Αδερφοσύνη», εντούτοις ανέτρεψαν το παλαιό καθεστώς του συντηρητισμού, που στεκόταν στα αθέμιτα προνόμια και στην αντίσταση που επιχειρούσε, για να μην επέλθει τελειοποίηση στον σύγχρονο κόσμο μέσω της μεταρρύθμισης των θεσμών.

Συντηρητισμός - Φιλελευθερισμός - Σοσιαλισμός άνοιξαν από το 1848 την ιδεολογική μάχη για τον μετασχηματισμό του κοσμοσυστήματος, παρά τις επιφυλάξεις που είχαν, και η οποία συνεχίσθηκε κατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Η παγκόσμια επανάσταση του 1848 δημιούργησε το συνειδητό εργατικό κίνημα και την Άνοιξη των Λαών, που κυριάρχησε για 150 χρόνια.

Οι τρεις ιδεολογίες, που είχαν κατά καιρούς αντιπαραθέσεις για τον ρόλο του κράτους 1789-1848, εντούτοις συνεργάστηκαν και δημιούργησαν πολιτικές συμμαχίες α) για να διατηρηθεί το καπιταλιστικό σύστημα, β) να ενσωματωθούν οι εργατικές τάξεις στο πολιτικό σύστημα, γ) για την κυριαρχία της συναίνεσης, δ) για τη μεταβίβαση μέρους της παγκόσμιας υπεραξίας στις εργατικές τάξεις.

Αυτή η κοινωνική ενσωμάτωση προωθήθηκε στον πυρήνα της καπιταλιστικής κοσμοοικονομίας από το 1848-1914 και αντιστάθηκαν οι συντηρητικοί Ντισραέλι, Βίσμαρκ και Ναπολέων Γ’, ενώ παρατηρούμε υποστήριξη από τους φιλελεύθερους και σοσιαλιστές Έντουαρντ Μπερνστάιν, Καρλ, Κάουτσκυ, Ζαν Ζωρές, Ζιλ Γκεντ και τους Βρετανούς Φαβιανούς που επεδίωκαν εφαρμογή του σοσιαλισμού με ειρηνικά μέσα.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έγινε αιτία να ενσωματωθούν οι εργατικές τάξεις του Νότου στον πυρήνα της καπιταλιστικής κοσμοοικονομίας και σ’ αυτό συνέβαλαν οι δηλώσεις του Αμερικανού Παρέδρου Γούντροου Ουίλσον α) με το σύνθημα της αυτοδιάθεσης των εθνών, β) της αρχής του δικαιώματος ψήφου σε εθνικό επίπεδο, γ) της εδραίωσης του κράτους πρόνοιας, δ) της εθνικής ανάπτυξης. Αυτές τις θέσεις υποστήριξαν οι μετέπειτα πρόεδροι Ρούσβελτ, Τρούμαν και οι συντηρητικοί μετά το 1945.

Οι ιδέες Ουίλσον και εκείνων των φιλελεύθερων σοσιαλιστών βρήκαν αντίπαλο από το 1917 τους λενινιστές, που ήθελαν να κτίσουν τον σοσιαλισμό σε μια μόνο χώρα μέσω της γοργής εκβιομηχανοποίησης καθ’ ην στιγμήν το πνεύμα και η νοοτροπία του καπιταλισμού κυριαρχούσαν. Σ’ αυτή την αντιπαλότητα προστέθηκαν και οι αποφάσεις του Συνεδρίου των Λαών της Ανατολής, που πραγματοποιήθηκε στο Μπακού το 1921. Ο αντι-ιμπεριαλιστικός αγώνας που υιοθετήθηκε από το Συνέδριο ήταν πιο επιθετικός για την Αυτοδιάθεση των Εθνών και της εθνικής οικονομίας μέσω της σοσιαλιστικής ανάπτυξης.

Η επανάσταση του 1968 άλλαξε την ηγεμονία στην κυριαρχία του κόσμου, που κράτησε από το 1848-1989 διά της φιλελεύθερης συναίνεσης και σ’ αυτό πρώτα αγωνίστηκαν οι συντηρητικοί Νίξον, Τζορτζ Μπους και Μ. Θάτσερ, που τερμάτισε τον φωτισμένο συντηρητισμό που ξεκινά από το 1840.

Το τέλος της συναινετικής συνεννόησης μάς έφερε στη νέα εποχή την οποία βιώνουμε, που είναι οι αχαρτογράφητες θάλασσες· η πιο επικίνδυνη εποχή, στην οποία, κατά τον Μακιαβέλι, η βία φέρνει προσωρινά αποτελέσματα. Γι’ αυτό απαιτείται από όλους μια διαυγής στρατηγική για μετασχηματισμό, γιατί βρισκόμαστε σε γοργή αποσύνθεση του κοσμοοικονομικού μας συστήματος.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΕΡΑΚΛΗΣ