Κατά πόσον η λύση του Κυπριακού θα αντέξει στον χρόνο δεν είναι θέμα ιδεολογικών τοποθετήσεων και πολιτικών προβλέψεων. Δεν είναι θέμα πιθανοτήτων, προσωπικών εκτιμήσεων και προσδοκιών. Δεν εξαρτάται από «απρόβλεπτα» γεγονότα που μπορούν να προκύψουν, ούτε από την «καλή θέληση» της Τουρκίας. Κατά πόσο με το πέρασμα του χρόνου η λύση του Κυπριακού θα ενισχύεται ή θα αποδυναμώνεται δεν είναι θέμα πρόγνωσης. Σήμερα υπάρχει η δυνατότητα αξιολόγησης της βιωσιμότητας της λύσης, με μαθηματική μάλιστα ακρίβεια, πριν από την εφαρμογή της.

Ο κορυφαίος παγκοσμίως ειδικός στο Risk Management Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Nassim Taleb έφερε τα πάνω-κάτω με την ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας - ανθεκτικότητας οργανισμών, κρατών και επιχειρήσεων. Η θεωρία του N. Taleb παρουσιάζεται αναλυτικά σε μια σειρά βιβλίων του (best sellers, τα οποία εκδόθηκαν σε δεκάδες γλώσσες): «Fooled by Randomness», «Τhe Black Swan», «Antifragile» κ.ά. Ο N. Taleb είναι ένα από τα λίγα άτομα που πρόβλεψαν και προειδοποίησαν για την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007.

Ο Καθηγητής N. Taleb θέτει τους κανόνες για τη μετάβαση από το εύθραυστο στο ανθεκτικό. Η θεωρία του βοηθά τους οργανισμούς να τροποποιούν την έκθεσή τους (modify the exposure) ώστε: α) Να είναι λιγότερο εκτεθειμένοι σε αρνητικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να ελαχιστοποιούν το ρίσκο και τη ζημιά από αρνητικές ασυμμετρίες) και β) να είναι περισσότερο ανοικτοί σε θετικά συμβάντα που μπορεί να προκύψουν (να μεγιστοποιούν το όφελος από θετικές ασυμμετρίες). Ο N. Taleb ονόμασε τη διττή αυτή ιδιότητα «antifragility».

Για το εθνικό μας θέμα, η έννοια «antifragile» μεταφράζεται σε μια λύση του Κυπριακού η οποία θα γίνεται καλύτερη με τον χρόνο. Μια λύση η βιωσιμότητα της οποίας όχι μόνο δεν θα εξαρτάται από «απρόβλεπτους παράγοντες», αλλά θα ωφελείται από την αβεβαιότητα. Αντίθετα, η Τουρκία επιδιώκει μια «εξαιρετικά εύθραυστη» λύση, η οποία θα της παράσχει την ευκαιρία να τα κερδίσει όλα χωρίς να δώσει τίποτα. Μια λύση, η οποία θα της δίνει τη δυνατότητα να ερμηνεύει και να εφαρμόζει πρόνοιες κατά το δοκούν. Η Τουρκία, λόγω της ισχύος και του μεγέθους της, θα έχει τη δυνατότητα της επιλογής (optionality) - γεγονός που σε βάθος χρόνου τής δίνει το πλεονέκτημα.

Η αβεβαιότητα, η αστάθεια, η αταξία, η ανωμαλία, το χάος, το άγνωστο, η πολυπλοκότητα, οι αλληλεξαρτήσεις, η αλλαγή, ο χρόνος, η ρευστότητα, η μεταβλητότητα, το τυχαίο, η ασάφεια, οι πιέσεις και οι διάφοροι «απρόβλεπτοι» παράγοντες οδηγούν σε θετικές ή αρνητικές ασυμμετρίες. Εάν η λύση είναι βιώσιμη, θα προκύψουν θετικές ασυμμετρίες (η λύση θα γίνεται καλύτερη με τον χρόνο). Εάν η λύση δεν είναι βιώσιμη θα προκύψουν αρνητικές ασυμμετρίες (μη-γραμμικοί κίνδυνοι), όπου η Τουρκία θα τα κερδίσει όλα, ενώ η δική μας πλευρά θα χάσει τα πάντα.

Σύμφωνα με τον N. Taleb, όταν υπάρχουν αρνητικές ασυμμετρίες και μη-γραμμικοί κίνδυνοι, ο νικητής τα παίρνει όλα (winner-take-all effects). Στη εποχή της αλλαγής και της ρευστότητας, σχεδόν τα πάντα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Μια αλλαγή 1% στα συστήματα μπορεί να μειώσει την ευθραυστότητα «fragility» (ή να αυξήσει την ανθεκτικότητα «antifragility») κατά περίπου 99%.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Καθηγητής N. Taleb: 1. Στα εύθραυστα συστήματα τα οφέλη είναι μικρά και ορατά, ενώ οι παρενέργειες μπορεί να είναι εξαιρετικά δυσμενείς και να μην φαίνονται. 2. Η ικανότητά μας να προβλέπουμε σημαντικά, σπάνια συμβάντα -με τεράστιο όμως αντίκτυπο- στην πολιτική και στην οικονομία δεν είναι κοντά στο μηδέν αλλά μηδέν.

Τα πανεπιστήμια της χώρας μας θα μπορούσαν να διοργανώσουν ένα συνέδριο, στο οποίο ο Καθηγητής Nassim Taleb θα είχε την ευκαιρία να αναλύσει σε βάθος τη θεωρία του. Εισηγούμαι επίσης την αξιοποίηση του Καθηγητή N. Taleb από την Κυβέρνηση και το Εθνικό Συμβούλιο, με στόχο την ενίσχυση της βιωσιμότητας - ανθεκτικότητας της λύσης του Κυπριακού.

Η αξιολόγηση της βιωσιμότητας της λύσης με βάση το μοντέλο του Καθηγητή N. Taleb θα έφερνε πολλαπλά οφέλη: 1. Θα είχαμε μια ακριβή εικόνα για τη συνολική βιωσιμότητα της υπό διαπραγμάτευσης λύσης. 2. Θα γνωρίζαμε έγκαιρα τι είδους αλλαγές πρέπει να γίνουν, ώστε η λύση να καταστεί πιο βιώσιμη - να αφαιρεθούν τυχόν ευθραυστότητες και να προστεθούν πρόνοιες που θα καθιστούσαν τη λύση πιο ανθεκτική. Σημειώνεται ότι η θεωρία και το στατιστικό μοντέλο του N. Taleb ήδη εφαρμόζονται διεθνώς σε όλους τους τομείς: Δημόσια Πολιτική, Επιχειρηματικότητα, Συστήματα Διακυβέρνησης.

Η Τουρκία επιδιώκει μια λύση εξαιρετικά εύθραυστη, την οποία να μπορεί να ακυρώσει ανά πάσα στιγμή. Η δική μας πλευρά πρέπει να επιμείνει σε μια βιώσιμη - ανθεκτική λύση και η νέα θεωρία/μοντέλο που έχει αναπτύξει ο Καθηγητής N. Taleb μάς δίνει τη δυνατότητα να το πετύχουμε. Η λύση του Κυπριακού πρέπει να είναι «antifragile», θωρακισμένη απέναντι σε σφάλματα πρόγνωσης και δυσμενή γεγονότα.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του κυπριακού προβλήματος η έννοια «βιώσιμη λύση» μπορεί να αξιολογηθεί επιστημονικά, στη βάση ενός διεθνώς αναγνωρισμένου στατιστικού μοντέλου. Αυτό μάς επιτρέπει να διεκδικήσουμε μια απόλυτα βιώσιμη - ανθεκτική λύση, ανακτώντας παράλληλα και την ηθική υπεροχή. Επειδή οι πραγματικές προθέσεις της Τουρκίας θα αποκαλυφθούν σε περίπτωση επιμονής της σε μια εύθραυστη λύση. Οι πιέσεις θα στραφούν στην τουρκική πλευρά, η οποία θα έχει και την ευθύνη στην περίπτωση ενός νέου αδιέξοδου στο Κυπριακό.

Πάντα θα υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούμε να προβλέψουμε, ρίσκο που δεν μπορούμε να υπολογίσουμε. Όμως μπορούμε να είμαστε προετοιμασμένοι για το άγνωστο και τους κινδύνους που δεν φαίνονται. Μπορούμε να βελτιώσουμε τη βιωσιμότητα της λύσης, ώστε να αντέξει στον χρόνο οτιδήποτε και αν συμβεί. Πάνω από όλα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η πιθανότητα -και το ρίσκο- της καταστροφής είναι μηδενική.

NIKOΣ Γ. ΣΥΚΑΣ
Σύμβουλος Στρατηγικής & Καινοτομίας