Η μετανάστευση προς τις χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εμφανίστηκε ξαφνικά πρόσφατα. Είναι διαχρονικό πλέον φαινόμενο, αφού οι αιτίες του, οι πόλεμοι, οι αυθαίρετες παρεμβάσεις σε χώρες ιδίως του Τρίτου Κόσμου και η καταλήστευσή τους, ουδέποτε εξέλιπαν, αλλά και εντάθηκαν τις τελευταίες δυο δεκαετίες, με συνεργούς τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. και προσχήματα τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην πραγματικότητα, η ΗΠΑ και η Ε.Ε. δεν ενδιαφέρονται γι' αυτές τις αξίες, παρά μόνο και αποκλειστικά για να διασφαλίσουν νέους πόρους και αγορές για τους πολυεθνικούς κολοσσούς τους, στο διαρκώς μεταβαλλόμενο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Αποβλέποντας και στην αντιμετώπιση του αυξημένου ανταγωνισμού που προέρχεται από τις αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, μεθόδευσαν τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, μεταξύ άλλων, στο Ιράκ, το Ιράν, την Αίγυπτο, τη Λιβύη και τη Συρία, χώρες με αυξημένης σημασίας φυσικό πλούτο. Γνωστές ως Νέα Τάξη Πραγμάτων.

Όσον αφορά τις συνέπειες στους λαούς των χωρών αυτών, τη φτώχια, τη δυστυχία, τις υλικές καταστροφές και τις ανθρώπινες απώλειες, αποκρύβονταν και συγκαλύπτονταν όσο περισσότερο ήταν δυνατό. Η πρόσφατη διευρυμένη δημοσιότητα στο φαινόμενο της μετανάστευσης οφείλεται κυρίως στην πρωτοφανή έξαρσή του, αλλά και στη διεθνή κατακραυγή που προκάλεσαν οι εικόνες των θυμάτων στα νερά της Μεσογείου.
Η Ε.Ε., παρά τις πιο πάνω ευθύνες της, δεν έθεσε σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη πολιτική διαχείρισης της μετανάστευσης. Αρκέστηκε για πολλά χρόνια στην υιοθέτηση μηχανισμών καταστολής όπως η NAVTEX και η FRONTEX, αδιαφορώντας ακόμα και για τις χώρες μέλη της με τα μεγαλύτερα μεταναστευτικά ρεύματα (Μάλτα, Ελλάδα, Ιταλία), εξαιτίας της γεωγραφικής τους θέσης.

Επικαλούνται πολλοί το άρθρο 80 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε.Ε. (ΣλΕΕ) και ότι η αρχή της αλληλεγγύης που ορίζει ότι πρέπει να διέπει τις πολιτικές της Ε.Ε. δεν αξιοποιήθηκε. Ασφαλώς δεν αξιοποιήθηκε και αυτό επειδή η αλληλεγγύη για την Ε.Ε. είναι λόγος κενός περιεχομένου, όταν δεν εξυπηρετεί τους οικονομικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς και στόχους της. Αυτό το γνωρίζουν ήδη πολύ καλά οι λαοί των κρατών μελών, που έχουν υποστεί τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων της Τρόικας (Κύπρος, Ελλάδα, Ισπανία).

Είναι εξάλλου χαρακτηριστικό ότι ακόμα και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 23 Απριλίου 2015 και στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης στις 25-26 Ιουνίου 2015, στην ανθρωπιστική διάσταση της μετανάστευσης, στη διάσωση, στα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών, περιλαμβανομένου και του δικαιώματος ασύλου, δόθηκε μόνο ελάχιστη σημασία. Ακόμα μια φορά, το ενδιαφέρον περιορίστηκε στην ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων και στην καταστολή, που σημαίνει ότι δεν πρέπει να εκπλήττουν τους Ευρωπαίους ηγέτες οι μέθοδοι, για παράδειγμα, της Ουγγαρίας για αποτροπή μεταναστών να εισέλθουν στο έδαφός της (ανέγερση φράκτη στα σύνορα με τη Σερβία, στρατός).

Οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για διάθεση εκατομμυρίων ευρώ και κατανομή τους στα κράτη μέλη, στα οποία προσφεύγουν οι μετανάστες, επιχειρούν να μειώσουν τις αντιδράσεις αυτών των κρατών αλλά και την παγκόσμια κατακραυγή για όσα συμβαίνουν στη Μεσόγειο Θάλασσα (2000 θάνατοι). Πρόκειται όμως για αποσπασματικές, μεμονωμένες αποφάσεις. Δεν αποτελούν μια ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική, ούτε έστω εγγύηση ότι οι μετανάστες θα έχουν στις χώρες που εισέρχονται στοιχειώδη ανθρώπινη διαβίωση και μεταχείριση (στέγη, φαγητό, υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης για τα παιδιά), ενώ ήδη ο χειμώνας στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης είναι γεγονός. Η διάθεση ενωσιακών πόρων γι' αυτούς τους σκοπούς όπως από το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων και τον Μηχανισμό Πολιτικής Γειτονίας, καθυστέρησε σημαντικά.

Επιπρόσθετα δεν έχουν εξευρεθεί από την Ε.Ε. αποτελεσματικοί τρόποι εξάρθρωσης του δικτύου των διακινητών μεταναστών, που εξασφαλίζουν υπερκέρδη από το υστέρημα των καταδιωγμένων και τους εγκαταλείπουν μεσοπέλαγα. Οπότε δεν μπορούμε να αισιοδοξούμε ότι δεν θα υπάρξουν νέα θύματα της ασυδοσίας.

Σε σχέδιο γνωμοδότησης προς την Επιτροπή «Ιθαγένεια, Διακυβέρνηση, Θεσμικές και Εξωτερικές Υποθέσεις» της Επιτροπής των Περιφερειών, σημειώνεται, μεταξύ άλλων, ότι η Ε.Ε. δεν δημιούργησε ασφαλείς και νόμιμες διόδους προς τα κράτη μέλη για να αποφευχθεί η απώλεια ανθρώπων, ενώ χρειάζεται ένας «ανθρωπιστικός διάδρομος», έκδοση περισσότερων θεωρήσεων διαβατηρίων για ανθρωπιστικούς λόγους, δημιουργία κέντρων υποδοχής στα κράτη διέλευσης, σύστημα ανταλλαγής δεδομένων που θα είχε αποτελέσματα σε σχέση με τη διαχείριση της στέγασης των μεταναστών, την επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου και τις πολιτικές ένταξής τους.

Το πλαίσιο αυτό θεωρείται ότι παρέχει πρακτικές λύσεις. Ωστόσο δεν θα είναι ποτέ αρκετό, ακόμα και αν υλοποιηθεί πλήρως. Είναι απαραίτητη η υποστήριξη των χωρών προέλευσης των μεταναστών και ο τερματισμός των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων και πολέμων. Η καταπολέμηση, δηλαδή, των αιτιών της μετανάστευσης για να μην κινδυνεύουν οι λαοί και να μην υποχρεούνται να ακολουθούν «τους ανθρωπιστικούς διαδρόμους» προσδοκώντας τη διάσωσή τους.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗΣ
Δήμαρχος Αγίου Αθανασίου, Μέλος της Επιτροπής των Περιφερειών της Ε.Ε.