Για την επίλυση του περιουσιακού θα ήταν αδιανόητο να αναζητούνται επινοήσεις από μηδενική βάση, δίκην ανακάλυψης του αβγού του Κολόμβου, καθ’ ότι υφίσταται ακριβώς ανάλογο πολιτικό προηγούμενο στην καρδιά της Ευρώπης. Το προηγούμενο αυτό είναι πώς επιλύθηκε το ίδιο πρόβλημα όταν έγινε η επανένωση της Γερμανίας, έπειτα από 41 χρόνια διχοτόμησης της χώρας. Με άλλες λέξεις, για την επίλυση του περιουσιακού θα πρέπει να καταφύγουμε σε ευρωπαϊκές προδιαγραφές, κατ’ αντίθεσιν προς τους τριτοκοσμικούς αυτοσχεδιασμούς του Σχεδίου Ανάν.

Η περίπτωση της Γερμανίας είναι απολύτως ανάλογη με το πρόβλημά μας. Εισέβαλε ο σοβιετικός στρατός και κατέλαβε το ανατολικό τμήμα της Γερμανίας, το ανακήρυξε σε ανεξάρτητο κράτος, αποσπώντας το από την υπόλοιπη χώρα, παρέδωσε την πολιτική εξουσία σε δικούς του Κουισλίγκ, οι οποίοι την ασκούσαν αδιαλείπτως μέχρι το 1990, χωρίς περιοδικές και αδιάβλητες γενικές εκλογές με καθολική, ίση και μυστική ψηφοφορία, οι οποίοι και προχώρησαν στην απόλυτη, στην καθολική κρατικοποίηση της οικονομίας, καταργώντας έτσι τον θεσμό της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στην Ανατολική Γερμανία.

Όταν το 1990-91 έγινε η επανένωση της χώρας, πώς επιλύθηκε το πρόβλημα της αποκατάστασης του δικαιώματος της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, σε εκείνους τους Γερμανούς που τους αφαιρέθηκε το δικαίωμα με την καθολική κρατικοποίηση της οικονομίας; Στο περιοδικό Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου (έτος 11o, Ιούλιος - Δεκέμβριος 1993, τεύχη 43-44) δημοσιεύτηκε μελέτη του Γερμανού Καθηγητή Νομικής Peter Haeberle σε ελληνική μετάφραση, με θέμα «Το πρόβλημα της αλήθειας στο συνταγματικό κράτος». Στη σελίδα 6.509 του εν λόγω περιοδικού, ο Peter Haeberle αναφέρει ότι όταν έγινε η επανένωση της Γερμανίας, η αρχή που εφαρμόστηκε για την απόδοση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, σε εκείνους τους Γερμανούς που τους αφαιρέθηκε το δικαίωμα με τη διχοτόμηση της χώρας και την κομμουνιστικοποίηση της Ανατολικής Γερμανίας, ήταν η αρχή «η επιστροφή προηγείται της αποζημίωσης».

Παρότι στην εν λόγω μελέτη δεν αναφέρονται λεπτομέρειες επ’ αυτού, εντούτοις είναι προφανές ότι στην περίπτωση της επανένωσης της Γερμανίας εφαρμόστηκε η αρχή της αποζημίωσης ως θεραπεία, εκεί όπου η φυσική επιστροφή/ανάκτηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας κατέστη εκ των πραγμάτων αδύνατη, λόγω του μεσολαβήσαντος μακρού χρονικού διαστήματος. Π.χ. ένας Γερμανός είχε δικαίωμα ιδιοκτησίας σε διαμέρισμα ή όροφο πολυκατοικίας. Κατά τη διάρκεια των 41 ετών ζωής του κράτους της Ανατολικής Γερμανίας, η πολυκατοικία κατεδαφίστηκε και στη θέση της κτίστηκε π.χ. εμπορικό κέντρο. Σε μια τέτοια περίπτωση η φυσική επιστροφή κατέστη εκ των πραγμάτων αδύνατη και η μοναδική προσφερόμενη θεραπεία κατέστη η αποζημίωση.

Το ίδιο ίσχυε και στην περίπτωση που η φυσική επιστροφή κατέστη εκ των πραγμάτων αδύνατη, επειδή κατά τη διάρκεια των 41 χρόνων ζωής του κράτους της Ανατολικής Γερμανίας, η περιουσία υπέστη τόσες και τέτοιες φυσικές μεταβολές (προσθήκες, κατεδαφίσεις κ.τ.λ), ώστε κατά την επανένωση η περιουσία ήταν κάτι το εντελώς διαφορετικό απ' ό,τι ήταν το 1949. Π.Χ. επί οικοπέδου κτίστηκε νοσοκομείο ή ξενοδοχείο ή σχολείο ή άλλο μεγάλο οικοδόμημα. Και σ’ αυτήν την περίπτωση η μοναδική προσφερόμενη θεραπεία ήταν η αποζημίωση.

Όσον αφορά αυτήν τη δεύτερη περίπτωση, θα μπορούσαν να παρατεθούν σειρά άλλων ανάλογων παραδειγμάτων, όμως αυτό ξεφεύγει από το στενό πλαίσιο ενός άρθρου, στο οποίο μπορεί μόνο να αναλυθεί το πνεύμα της αρχής «η επιστροφή προηγείται της αποζημίωσης». Άρθρο 17 της Οικουμενικής Διακήρυξης Περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948 του ΟΗΕ: «(1) Ο καθένας έχει το δικαίωμα να είναι κύριος περιουσίας ατομικά, καθώς επίσης και εν συνιδιοκτησία μετ’ άλλων. (2) Ουδείς θα τυγχάνει ΑΥΘΑΙΡΕΤΗΣ αποστερήσεως της περιουσίας του».

Στη δική μας περίπτωση, για να μην έχουμε ΑΥΘΑΙΡΕΤΗ αποστέρηση του περιουσιακού δικαιώματος εν τη εννοία του άρθρου 17(2) της Οικουμενικής Διακήρυξης, το περιουσιακό θα πρέπει να επιλυθεί επί τη βάσει των πιο κάτω θεμελιωδών αρχών, οι οποίες είναι απόλυτα συμβατές με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές και το Διεθνές Δίκαιο: (α) Η επιστροφή προηγείται της αποζημίωσης, όπως ακριβώς στην περίπτωση της Γερμανίας. (β) Το δικαίωμα επιλογής (μεταξύ επιστροφής, χρηματικής αποζημίωσης και ανταλλαγής) εκεί όπου η φυσική επιστροφή της περιουσίας είναι εφικτή, το έχει ο νόμιμος ιδιοκτήτης, υπό το φως των Ψηφισμάτων 3212 (ΧΧΙΧ) της Γ.Σ. του ΟΗΕ της 1ης.11.1974 και των Ψηφισμάτων του Σ.Α. του ΟΗΕ 365(1974), 367(1975), 541(1983) και 550(1984).

ΝΙΚΟΣ Π. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ
Νομικός του Α.Π.Θ. και Διπλωματούχος στην Αγγλική Γλώσσα, στο Insurance Management και στο Journalism and Professional Writing, μέλος του Association of Insurance and Risk Managers in Industry and Commerce της Βρετανίας