Η δημόσια συζήτηση που ξέσπασε με αφορμή την πληροφορία για κατ’ αρχήν συμφωνία για το περιουσιακό στις διαπραγματεύσεις για επίλυση του Κυπριακού καταδεικύει γι' ακόμη μια φορά πόσο απροετοίμαστοι είμαστε για να βρούμε εκείνη τη λύση με το «σωστό περιεχόμενο» που συζητούμε εδώ και μερικές δεκαετίες. Κι ενώ από το 1977 οι δυο πλευρές μπήκαμε σε ένα διάλογο για να βρούμε μια δίκαιη και βιώσιμη λύση, γίνεται κάθε τόσο φανερό πως δεν έχουμε εμβαθύνει στο ποια είναι αυτή η λύση πέραν των γενικών αρχών που διατυπώνονται αυτόματα. Κι όμως οι κύριες παράμετροι λύσης του Κυπριακού είναι συγκεκριμένες κι έπρεπε μέχρι τώρα να είχαμε συμφωνήσει μεταξύ μας πώς τις προσεγγίζουμε. Αφήνω που με σωστά επιχειρήματα έπρεπε να είχαμε πείσει τα διεθνή κέντρα αποφάσεων για την ορθότητά τους. Μιλούμε βασικά για το εδαφικό, το συνταγματικό (Κυβέρνηση, Βουλή, Δικαστική Εξουσία), τις διεθνείς σχέσεις, το περιουσιακό κλπ. Εδώ θα περιοριστούμε σε κάποιες σκέψεις για το τελευταίο, αλλά με τον ίδιο τρόπο θα 'πρεπε να δούμε και τα άλλα.

Το περιουσιακό θέμα είναι συνυφασμένο με το εδαφικό. Δεν μπορεί η μια Κοινότητα να αποκτήσει με τη βία έδαφος και περιουσίες πέραν του ό,τι δικαιούται. Με βάση την ιδιοκτησία ιδιωτικής γης προ της εισβολής (12%+) και μοιράζοντας την κυβερνητική γη κατ’ αναλογίαν πληθυσμού, τότε στην τ/κ Κοινότητα «ανήκει» το 18% της γης. Τα ποσοστά αυτά ιδιοκτησίας, αφού ελεγχθούν, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον καθορισμό του «εδαφικού» των δύο συνιστώντων Μερών.

Όμως δεν είναι απαραίτητο ν' ανταλλαγούν οι περιουσίες κι οι πληθυσμοί. Η Κύπρος είναι Μέλος της Ε.Ε. και κάθε Ευρωπαίος πολίτης μπορεί να κατοικήσει και να επενδύσει όπου θέλει στην Ευρώπη. Γιατί να συγκεντρώσουμε τον πληθυσμό και ιδιαίτερα τις ιδιοκτησίες Ε/Κ και Τ/Κ στις αντίστοιχες περιοχές, πράγμα που θα χρειαστεί τεράστια προσπάθεια και κεφάλαια, όταν στη συνέχεια θα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση απόκτησης περιουσιών από Ε/Κ και Τ/Κ οπουδήποτε. Είναι εδώ που θα 'πρεπε όλοι να σκεφτούμε πώς θα γίνει αυτό, αλλά και το σωστό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο νόμιμος ιδιοκτήτης θα μπορεί να αποφασίζει.

Είδαμε ήδη αρκετούς νόμιμους ιδιοκτήτες να πωλούν τις περιουσίες τους για διάφορους λόγους, είτε Ε/κ στην Επιτροπή Περιουσιών που έστησε η Τουρκία για να αλλάξει την πιο πάνω αναλογία ιδιοκτησίας, είτε Τ/κ με ιδιωτικά συμβόλαια. Συνεπώς η επίκληση από μερικές πλευρές ότι ο νόμιμος ιδιοκτήτης θα πρέπει να έχει τον πρώτο λόγο δεν είναι από μόνη της αρκετή προϋπόθεση. Εάν η περιουσία του ευρίσκεται στην περιοχή της άλλης πλευράς, αλλά και για άλλους προσωπικούς λόγους, μπορεί να αποφασίσει ευχαρίστως να την παραχωρήσει στον χρήστη έναντι κάποιας αποζημίωσης, ιδιαίτερα εάν δεν επιθυμεί να επανεγκατασταθεί εκεί.

Είναι γι’ αυτό που τα ίδια τα κριτήρια θα πρέπει να ενθαρρύνουν και υποβοηθούν πάνω απ’ όλα την επανένωση της πατρίδας.

Προς τούτο είχα εισηγηθεί παλαιότερα, ιδιαίτερα στην περίπτωση των επιχειρήσεων, να επιχειρηθεί η δημιουργία κοινοπραξιών μεταξύ των πραγματικών ιδιοκτητών και των νυν χρηστών (ξενοδοχεία, βιομηχανίες, λατομεία, γη που αναπτύχθηκε τουριστικά κ.λπ). Τα περιβόλια και τα χωράφια σχετικά εύκολα μπορούν να επιστραφούν στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους ανεξάρτητα από την επιστροφή των ιδίων, αφού φροντίσουμε να τακτοποιηθεί ο νυν πραγματικός χρήστης. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με τις κατοικίες. Θα πρέπει να υπάρξει μια εφικτή διευθέτηση για τον νυν χρήστη της κατοικίας είτε με υποβοήθηση επιστροφής του στην κατοικία του είτε με παραχώρηση άλλης ελεύθερης κατοικίας είτε με ανέγερση άλλης κατοικίας, όπως ήταν μια παλιά εισήγηση του Προέδρου Βασιλείου.

Για να μπορέσει να δουλέψει το πιο πάνω σύστημα θα πρέπει να έχει καθοριστεί το εδαφικό και να έχουν κατοχυρωθεί οι τρεις βασικές ελευθερίες, της ελεύθερης διακίνησης, εγκατάστασης και περιουσίας. Για να διασκεδαστεί η ανησυχία της τ/κ πλευράς για τυχόν πλειοψηφία των Ε/Κ είχαμε και πάλι εισηγηθεί την προσωρινή εισαγωγή του συστήματος του ετεροδημότη.

Τέλος, πολύ σημαντικές στο όλο εγχείρημα του περιουσιακού θα είναι οι αρμοδιότητες της Επιτροπής Περιουσιών. Ως γνωστόν, σχετικά νωρίς μετά την εισβολή συστάθηκε η Επιτροπή Τ/Κ Περιουσιών για προστασία και διαχείρισή τους στις Ε/περιοχές. Παρά τις προσπάθειές μας να διευρυνθούν οι όροι εντολής της Επιτροπής και να λειτουργήσει περίπου όπως η υπό συζήτηση Επιτροπή Περιουσιών, παρέμεινε χωρίς βασικές εξουσίες με αποτέλεσμα να έχει κατηγορηθεί πολλές φορές για εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων.

Οι όροι εντολής της Επιτροπής Περιουσιών θα μπορούσαν να διαχωριστούν σε δυο κατηγορίες. Πρώτα, η Επιτροπή θα πρέπει να εφαρμόσει τα κριτήρια που θα τεθούν για την απόδοση των περιουσιών στον νόμιμο ιδιοκτήτη ή τον χρήστη και, δεύτερο, θα λειτουργήσει σαν καταλύτης στην περίπτωση αδιεξόδων. Και για τα δυο απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δημιουργία ενός Ειδικού Ταμείου Περιουσιών, στο οποίο θα μπαίνουν όλα τα έσοδα και θα καταβάλλει όλα τα έξοδα. Το Ταμείο θα ενισχύεται κι από εξωτερικές συνεισφορές.

Η Επιτροπή Περιουσιών θα ενεργεί για λογαριασμό της Κεντρικής Κυβέρνησης και θα έχει το δικαίωμα αγοράς περιουσιών σε περίπτωση που οι «διάδικοι», ιδιοκτήτης και χρήστης, δε συμφωνούν με τα τεθέντα κριτήρια. Τούτο θα διευκολύνει, μεταξύ άλλων, την τήρηση της βασικής αρχής που θέσαμε πιο πάνω ότι τελικά θα πρέπει να διατηρηθούν οι αναλογίες ιδιοκτησίας μεταξύ Ε/κ και Τ/κ στα προ της εισβολής επίπεδα.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com