Την νύκτα 6-7 Σεπτεμβρίου 1955 ξέσπασαν μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων (αλλά και Αρμενίων και Εβραίων) πολιτών της Τουρκίας, οι οποίοι ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Τα επεισόδια αυτά έμειναν στην ιστορία ως «Τα Σεπτεμβριανά».

Κατά τα επεισόδια όχλος περίπου 100.000 Τούρκων, οργανωμένων σε ορδές 20-30 ατόμων, επιτέθηκαν οργανωμένα στις συνοικίες της Κωνσταντινούπολης που κατοικούσαν Έλληνες. Χρησιμοποιώντας διάφορα αντικείμενα με τα οποία εξοπλίστηκαν προηγουμένως (λοστούς, αξίνες, ρόπαλα, πέτρες, τσεκούρια κ.λπ.), οι Τούρκοι επιτέθηκαν αναίτια και με απίστευτη βία στην ανυπεράσπιστη μειονότητα. Κατοικίες και καταστήματα καταστράφηκαν και λεηλατήθηκαν, διάφορα εμπορεύματα και προσωπικά αντικείμενα πετάχτηκαν στους δρόμους προς λεηλασία, εκκλησίες συλήθηκαν, σχολεία και κοιμητήρια καταστράφηκαν ολοσχερώς, σπίτια πυρπολήθηκαν.

Για να αντιληφθεί κανείς την τεράστια έκταση που προσέλαβε το Πογκρόμ αρκεί να αναφερθεί ότι μέσα σε μια νύκτα πάνω από 15 άτομα δολοφονήθηκαν, ιερείς σύρθηκαν στους δρόμους και λιντσαρίστηκαν, πάνω από 200 γυναίκες βιάστηκαν, εκατοντάδες Έλληνες ξυλοκοπήθηκαν άγρια, 4.214 σπίτια Ελλήνων καταστράφηκαν, 1.004 γραφεία, 73 εκκλησίες, 1 μοναστήρι, 26 ελληνικά σχολεία και 5.317 άλλα υποστατικά, όπως ξενοδοχεία ή εστιατόρια λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν. Την ίδια περίοδο έγιναν εκτενείς επιθέσεις και εναντίον των Ελλήνων σε άλλες πόλεις της Τουρκίας, όπως στην Άγκυρα και στη Σμύρνη.

Οι επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα κύματα φυγής των Ελλήνων της Τουρκίας προς την Ελλάδα και αλλού. Από τις 100.000 που ζούσαν στην Πόλη πριν από το Πογκρόμ, σήμερα απέμειναν μόνο περίπου 2.000. Το σύνθημα της όλης επιχείρησης ήταν Kibris Turktur = η Κύπρος είναι τουρκική.

Σήμερα, υπάρχουν αδιαμφισβήτητα στοιχεία με τα οποία αποδεικνύεται ότι αναμεμειγμένοι στα γεγονότα ήταν και οι Βρετανοί, οι οποίοι ήθελαν να υποκινήσουν την εχθρότητα μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και να υποδαυλίσουν το ενδιαφέρον της Τουρκίας για την Κύπρο. Χρόνια αργότερα σε συνέντευξη που έδωσε ο συνταξιούχος Τούρκος στρατηγός Σαμπρί Γιρμιμπέσογλου (Sabri Yirmibesoglu) στον δημοσιογράφο Φατίχ Γκιουλάπογλου (Fatih Gullapoglu) σχετικά με το Πογκρόμ ανέφερε: «… ήταν μια εξαιρετική επιχείρηση ειδικού πολέμου και επέτυχε πλήρως τον σκοπό της».

Για δεκαετίες το ζήτημα των γεγονότων του Σεπτέμβρη 1955 ήταν απαγορευμένο θέμα στη Τουρκία, μέχρι που η νεαρή Τουρκάλα ιστορικός Ντιλέκ Γκιουβέν (Dilek Guven) σε έρευνες που έκανε για το θέμα, ανακάλυψε τις μαυρόασπρες ανέκδοτες φωτογραφίες από τα επεισόδια στο Ίδρυμα Ιστορίας της Τουρκίας (Tarih Vakf?). Οι φωτογραφίες ήταν μέρος του Αρχείου του τότε ναύαρχου Φαχρί Τσοκέρ (Fahri Coker), ο οποίος διερεύνησε τα γεγονότα και δώρισε το υλικό αυτό στο Ίδρυμα, με την οδηγία να δημοσιευθούν μόνο μετά τον θάνατό του. Το Αρχείο αυτό περιέχει 250 φωτογραφίες και άλλο υλικό, τις οποίες κατέγραψαν οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες ή κατασχέθηκαν από δημοσιογράφους. Οι φωτογραφίες αυτές είναι σημαντικότατες, γιατί ρίχνουν φως και καταδεικνύουν την τεράστια έκταση που προσέλαβαν οι καταστροφές των Σεπτεμβριανών.

Ακριβώς πενήντα χρόνια από τα γεγονότα, στις 6 Σεπτεμβρίου του 2005, η Ντιλέκ Γκιουβέν οργάνωσε την πρώτη έκθεση φωτογραφίας στη Κωνσταντινούπολη με θέμα τα Σεπτεμβριανά και με τίτλο: «Από το Αρχείο του ναυάρχου Φαχρί Τσοκέρ: τα Γεγονότα 6-7 Σεπτεμβρίου, πενήντα χρόνια μετά» («Tumamiral Fahri Coker'in Arsivinden: Ellinci Y?l?nda 6-7 Eylul Olaylar?»). Στα επίσημα εγκαίνια η έκθεση δέχθηκε επίθεση από Τούρκους εθνικιστές, οι οποίοι αφού εισήλθαν στον χώρο φωνάζοντας συνθήματα όπως «Θάνατος στους προδότες», «Η Τουρκία είναι τουρκική και θα παραμείνει τουρκική», «γιατί δεν δείχνετε φωτογραφίες από την Κύπρο», κατέστρεφαν και έριχναν τις φωτογραφίες έξω από τα παράθυρα.

ΧΑΡΗΣ ΚΑΛΟΖΩΗΣ