1945, παραμονές της λήξης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η φρίκη του Πολέμου σχεδιάζεται και αποτυπώνεται σε χάρτες και σχεδιαγράμματα, αλλά και το χειρότερο, στη σκέψη των ανώτερων στρατιωτικών των ΗΠΑ, οι οποίοι συνεδριάζουν με στόχο να πλήξουν την Ιαπωνία με τουλάχιστον δύο, έως και τέσσερεις ατομικές βόμβες. Λέω το χειρότερο στη σκέψη, γιατί, ενώ η διάσπαση του ατόμου έφερε επανάσταση στην επιστήμη, εντούτοις, όπως έγραψε σε επιστολή του ο Άινστσαϊν προς τον Πρόεδρο, «έχει αλλάξει τα πάντα, εκτός από τον τρόπο σκέψης». Και είναι εκεί και συνεδριάζουν και η τραγικότητα της στιγμής αποτυπώνεται στα ανυποψίαστα θύματα. Χιροσίμα, 6 Αυγούστου και Ναγκασάκι, 9 Αυγούστου 1945.

Η δεύτερη μεγαλύτερης ισχύος. Αλλά το Ναγκασάκι δεν ήταν αρχικά στον κατάλογο των πόλεων, που ήταν στόχος για την ατομική βόμβα. Στη θέση της ήταν η αρχαία πρωτεύουσα Kyoto - μεγάλης πολιτιστικής σημασίας λόγω των πολλών ιερών και ναών. Η λίστα αυτή του τρόμου δημιουργήθηκε από μια επιτροπή στρατηγών στρατού, αξιωματικών και επιστημόνων. Το Kyoto ήταν στην κορυφή της λίστας - αστική βιομηχανική περιοχή με 1 εκ. πληθυσμό, δεν είχε βομβαρδιστεί και έτσι εκρίθη ως ιδανικός στόχος. Νωρίς τον Ιούνιο του 1945 ο Υπουργός Πολέμου Henry Stimson διέταξε να αφαιρεθεί η πόλη αυτή από τη λίστα και γιατί δεν αποτελούσε στρατιωτικό στόχο. Τότε προσετέθη το Nagasaki. Αλλά ούτε η Χιροσίμα ούτε το Ναγκασάκι ήταν στρατιωτικοί στόχοι. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές, γιατί αφαιρέθηκε από τη λίστα το Kyoto.

Ο ως άνω Υπουργός είχε υπηρετήσει ως κυβερνήτης των Φιλιππινών και είχε επισκεφτεί αρκετές φορές το Kyoto και ήταν θαυμαστής του ιαπωνικού πολιτισμού - μερικοί μάλιστα ιστορικοί λεν ότι εκεί είχε κάνει τον μήνα του μέλιτος. Επικρατεί επίσης ευρέως η άποψη ότι ήταν ο αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης Langdon Warner που συνεβούλευσε τις Αρχές να μη βομβαρδίσουν πόλεις με πολιτιστικά μνημεία - μνημεία προς τιμήν του υπάρχουν στο Kyoto και Kamakura. Πάντως ο Τρούμαν, Πρόεδρος των ΗΠΑ, προφανώς λίγο ενδιαφερόταν για τα μνημεία. Αποκαλούσε τους Ιάπωνες «A terribly cruel and uncivilized nation in warfare», «beasts» - τρομερά ανελέητο και απολίτιστο έθνος κατά τη διάρκεια εχθροπραξιών και κτήνη - που δεν άξιζαν ούτε τιμής ούτε συμπόνιας εξαιτίας της επίθεσης στο Perl Harbor.

Σήμερα ο Τρούμαν και επαινείται, αλλά τυγχάνει και κριτικής. Λέγεται ότι είχε εκπλαγεί από το αποτέλεσμα της πρώτης βόμβας και έδωσε την εντολή για τη δεύτερη. Το τηλεφώνημα το έκανε ο στρατιωτικός διευθυντής της όλης επιχείρησης στρατηγός Leslie Groves, ο οποίος είχε χάσει τη μάχη να συμπεριληφθεί to Kyoto στον κατάλογο. Ο δεύτερος στόχος ήταν η πόλη Kokura. Κακοκαιρία, όμως, και έλλειψη ορατότητας γενικά, που επικρατούσε στην περιοχή αυτή - η εντολή ήταν να ρίξουν τη βόμβα οπτικά και όχι με ραντάρ - έφερε την πανωλεθρία στο Ναγκασάκι. Μια άλλη ατομική βόμβα είχε προετοιμαστεί να ριχτεί στις 19 Αυγούστου, αν δεν είχε παραδοθεί η Ιαπωνία τέσσερεις μέρες πριν, στις 15 Αυγούστου. Πιστεύεται ότι τρίτος στόχος ήταν το Tokyo - πιθανόν το ανάκτορο του αυτοκράτορα.

Σήμερα, 70 χρόνια μετά τα δραματικά αυτά γεγονότα, βρίσκει κανείς στην Ιαπωνία ανθρώπους που συμμερίζονται την άποψη, ότι όλο αυτό το κακό ήταν αναγκαίο, για να σταματήσει ο πόλεμος. Φυσικά διαφορετικά θα ήταν τα αισθήματα αν σκοτωνόταν ο αυτοκράτοράς τους ή αν καταστρεφόταν η αρχαία πρωτεύουσά τους ή άλλα μνημεία. Στις 15 Αυγούστου 2015, στην τελετή μνήμης της παράδοσης της Ιαπωνίας και του τέλους του Πολέμου, ο αυτοκράτορας Akihito για πρώτη φορά εξέφρασε «βαθιά μεταμέλεια» για τον ρόλο της Ιαπωνίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και μίλησε υπέρ της ειρήνης: «Ειλικρινά ελπίζω ότι τα δεινά του πολέμου δεν θα επαναληφθούν», τόνισε.

ANTΩΝΗΣ ΠΙΚΑΣ