Για σκοπούς προστασίας των παραλιών από τη διοχέτευση υγρών αποβλήτων των ξενοδοχείων κι άλλων συγκροτημάτων στη θάλασσα, ζητήσαμε να έρθει ειδικός για εγκατάσταση ατομικών βιολογικών σταθμών στις αρχές της δεκαετίας του 1980…
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, «η Κύπρος για 10η συνεχή χρονιά κρατάει την πρωτιά στην Ευρώπη με 100% συμμόρφωση, ακόμη και με τις πιο αυστηρές προδιαγραφές της οδηγίας για την ποιότητα των νερών κολύμβησης». Επίσημη ανακοίνωση, επίσης, αναφέρει ότι αυτή η επιτυχία, που τιμά την Κύπρο κι έχει άμεση θετική σχέση με την υγεία και το περιβάλλον, τον τουρισμό και την οικονομία γενικότερα, οφείλεται στην άψογη συνεργασία του Τμήματος Περιβάλλοντος με τις Υγειονομικές Υπηρεσίες και το Γενικό Χημείο του Κράτους, καθώς και τις Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την κοινωνία των Κυπρίων πολιτών.
Είναι πράγματι ιδιαίτερα ευχάριστο η χώρα μας να διακρίνεται σε έναν τομέα τόσο σημαντικό και σύγχρονο, τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος! Ταυτόχρονα, όμως, είναι ευκαιρία να αντλήσουμε κάποια μαθήματα για το μέλλον. Δεν αμφισβητώ την καλή εργασία που γίνεται από τις πιο πάνω Υπηρεσίες, αν και διατηρώ επιφυλάξεις για την προπαίδεια των Κυπρίων γενικά στα θέματα περιβάλλοντος. Δυστυχώς, όταν επιχειρήσαμε να βάλουμε κάποιο μάθημα για το περιβάλλον στο σχολικό πρόγραμμα αποτύχαμε, «λόγω έλλειψης χρόνου»!
Ευτυχώς δεν έγινε το ίδιο με την προώθηση έργων και προγραμμάτων προστασίας του περιβάλλοντος, αποχετευτικών συστημάτων, συστημάτων ανακύκλωσης λυμάτων αποχέτευσης σε συμπλέγματα κτιρίων ή ξενοδοχείων, αποκομιδής κι επεξεργασίας σκυβάλων, δημιουργίας ή ενδυνάμωσης αρμοδίων Υπηρεσιών. Μπορεί η δυσωδία που αναδίδεται σήμερα από τη διαχείριση πολλών απ’ αυτά να μη συνάδει με το θέμα μας, όμως η έγκαιρη προώθησή τους σε όλες τις πόλεις, στις παραλίες και σε συμπλέγματα χωριών ήταν καθοριστική για τα οφέλη που αποκομίζουμε σήμερα. Η προνοητικότητα φέρνει αποτελέσματα.
Από πολύ νωρίς μετά την Ανεξαρτησία η Αμμόχωστος, με Δήμαρχο τον μ. Αντρέα Πούγιουρο, ακριβώς για να προστατέψει τις παραλίες της, ξεκίνησε την κατασκευή αποχετευτικού συστήματος με δάνειο από τη ΔΤ Αναπτύξεως. Το έργο αποπερατώθηκε, αν και δεν λειτούργησε ακόμη, λόγω της εισβολής και της εκδίωξης των κατοίκων από την πόλη. Ταυτόχρονα άρχισαν οι εργασίες για ακόμη ένα πιο μεγάλο αποχετευτικό έργο, αυτό της Λευκωσίας, με Δήμαρχο τον Λέλλο Δημητριάδη. Κι αυτό το έργο είχε τις περιπέτειές του γιατί το εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων σχεδιάστηκε να εγκατασταθεί στην περιοχή Μιας Μηλιάς, τώρα κατεχόμενης.
Προς τιμήν τους οι τότε Δήμαρχοι της διαιρημένης Λευκωσίας, Λέλλος Δημητριάδης και Μουσταφά Ακιντζί, και με οικονομική βοήθεια από την Κυβέρνηση, συμφώνησαν στη λειτουργία του σταθμού υπό την εποπτεία των Ην. Εθνών. Η κατασκευή ανάλογων συστημάτων επεκτάθηκε σε όλες τις πόλεις, παρά τα προβλήματα που παρενεβλήθησαν κατά καιρούς. Αναφέρω σαν παράδειγμα τις περιπέτειες του αποχετευτικού συστήματος Λεμεσού, όπου οι εσωτερικές διαμάχες οδήγησαν σε μεγάλη καθυστέρηση στην αποπεράτωσή του, προς μεγάλη ζημιά στην ανάπτυξη της πόλης και την επιβάρυνση των πολιτών με πρόσθετα έξοδα, λόγω τοποθέτησης του εργοστασίου λυμάτων ανατολικά της πόλης κι όχι δυτικά, που ενεδείκνυτο λόγω βαρύτητας.
Μέχρι το 1976, κι αργότερα, αποτελούσε συνήθη πρακτική η καύση των σκυβάλων σε συγκεκριμένους χώρους. Αν και μελετήθηκαν από ξένους εμπειρογνώμονες διάφοροι τρόποι διάθεσης των στερεών αποβλήτων (καύση σε ειδικούς κλιβάνους, παραγωγή λιπάσματος κ.ά.) η μόλυνση του περιβάλλοντος κι η δυσωδία συνέχιζαν να ταλαιπωρούν τους κατοίκους σε μεγάλη ακτίνα. Τότε έτυχε να περάσω από το Knoxville Tennessee των ΗΠΑ, όπου ζήτησα να επισκεφθώ τον χώρο υγιεινής ταφής σκυβάλων για τον οποίο γινόταν συζήτηση στην τηλεόραση. Η έκπληξή μου ήταν μεγάλη, όταν, αντί για βρόμικο σκυβαλότοπο, συνάντησα καταπράσινα βουναλάκια και γήπεδα γκολφ δίπλα από τον Μισισιπή.
Πήρα όλες τις τεχνικές λεπτομέρειες, τις οποίες παρέδωσα στον Δημοτικό Μηχανικό Λευκωσίας Γιάννη Χατζηαντωνά σε ευρεία σύσκεψη που συγκάλεσα για το θέμα. Με τη συνεργασία του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, οι Δήμοι και συμπλέγματα χωριών προχώρησαν στην υιοθέτηση της μεθόδου υγιεινής ταφής των σκυβάλων. Εάν σωστά εφαρμόζαμε τις αρχές της, δεν θα είχαμε τα τεράστια έξοδα δημιουργίας των ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ. Απλά εξελικτικά θα υιοθετούσαμε πιο μοντέρνες μεθόδους και πιο σύγχρονο εξοπλισμό.
Για σκοπούς προστασίας των παραλιών από τη διοχέτευση υγρών αποβλήτων των ξενοδοχείων κι άλλων συγκροτημάτων στη θάλασσα, ζητήσαμε να έρθει ειδικός για εγκατάσταση ατομικών βιολογικών σταθμών στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Την απουσία μηχανικών με ειδίκευση σε θέματα υγιεινής (sanitary engineering) για να συνεχίσουν το έργο του καλύψαμε αμέσως με υποτροφίες από βρετανικά πανεπιστήμια για μηχανικούς των Τμημάτων Ανάπτυξης Υδάτων και Πολεοδομίας. Έτσι, η εφαρμογή του σχεδίου ατομικών βιολογικών σταθμών υιοθετήθηκε, εφαρμόστηκε κι εφαρμόζεται μέχρι σήμερα με πολύ καλά αποτελέσματα.
Η σύσταση μηχανισμού για τον έλεγχο του φυσικού περιβάλλοντος, παρόλο που ξεκίνησε σχετικά νωρίς, άργησε να ολοκληρωθεί. Από το 1970 η Επιτροπή Προγραμματισμού αποφάσισε τη δημιουργία μονάδας στο Τμήμα Δασών, προς υποβοήθηση του έργου του νεοσυσταθέντος Κυπριακού Συμβουλίου Φυσικού Περιβάλλοντος. Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος στο Υπουργείο Γεωργίας συστάθηκε στις αρχές της δεκαετίας 1990. Η τελευταία επίσημη ανάμειξή μου στο θέμα ήταν ακριβώς στο σημείο αυτό. Από το Υπουργείο Εργασίας συνεργαστήκαμε με τον ξένο εμπειρογνώμονα για να υπερπηδηθούν τα «μόνιμα» εμπόδια στην ίδρυση της Υπηρεσίας, ενώ φροντίσαμε να ενισχυθεί το Τμήμα Επιθεώρησης Εργοστασίων του Υπουργείου, αρμόδιο για Έλεγχο της Βιομηχανικής Ρύπανσης, ώστε να καλυφθεί νομοθετικά η προστασία των νερών, της ατμόσφαιρας και του εδάφους από βιομηχανική ρύπανση, ο έλεγχος των επικίνδυνων ουσιών και του θορύβου από βιομηχανικές πηγές, καθώς κι η ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων στους τόπους εργασίας.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
