Η τέχνη του ορθώς γραφείν, δυστυχώς, αποτελεί ένα προνόμιο των λίγων. Ακόμη και οι ούτω καλούμενοι ειδήμονες και άριστοι γνώστες της ελληνικής, όπως δημοσιογράφοι, καθηγητές ή «άνθρωποι του πνεύματος» ασελγούν πάνω στη γλώσσα όταν χρειάζεται να την αποτυπώσουν γραπτώς. Εύλογα, θα μπορούσε να απορήσει κανείς για την αναγκαιότητα της ορθογραφίας σε μία εποχή που ευνοεί την αποχαύνωση και απαξίωσή της.

Πρώτιστα, θα πρέπει να τονιστεί η πρακτική αναγκαιότητα που υφίσταται στη γνώση της ορθογραφίας. Με την ορθογραφική ενημερότητα θα μπορούσαν να αποσοβηθούν παρεξηγήσεις ή παρανοήσεις στον γραπτό λόγο. Διότι, άλλο τείχος και άλλο τοίχος, άλλο λυτός και άλλο λιτός. Επομένως, ο διαχωρισμός των ομόηχων λέξεων μπορεί μόνο να συμβεί μέσω της ορθογραφίας, εξαλείφοντας τον κίνδυνο για γλωσσικές ασάφειες και απώλεια του νοήματος.

Από κοινωνική σκοπιά, η σωστή ορθογράφηση καθιστά τα άτομα εγγράμματα σε μία εποχή στην οποία η ανώτατη μόρφωση αποτελεί στοιχείο αδιάσειστο και δεδομένο. Μέσα στον οξύ ανταγωνισμό για εξεύρεση εργασίας, αυτοί που πραγματικά διαπρέπουν είναι οι εγγράμματοι, ανάμεσα σε αυτούς και όσοι γνωρίζουν ορθογραφία, διότι το τελευταίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την εγγραμματοσύνη, στιγματισμένο ως γνώση στην κοινωνία του 21ου αιώνα.

Επιπρόσθετα, με την ορθογραφία υπενθυμίζεται το αδιαίρετο της ελληνικής γλώσσας και η σύνδεσή της με την αρχαία, μια γλώσσα που διατηρείται από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα, κάτι που αποτελεί στοιχείο συνοχής για τους πολίτες, εφόσον ο κάθε πολίτης υπάγεται κάτω από το αλεξιβρόχιο ενός και μόνο έθνους με κοινά χαρακτηριστικά. Ενισχύεται επίσης η πολιτιστική έγνοια, αφού όλοι αντιλαμβάνονται την αρχαία προέλευση των λέξεων.

Ο καθένας μπορεί να περάσει από την ορθογραφική άγνοια στη γνώση, φτάνει να αντιληφθεί τη σημαντικότητα αυτής της παραμέτρου και να καταβάλει προσπάθειες. Μερικές στρατηγικές που θα αναπτυχθούν πιο κάτω δύνανται να καταστούν αρωγοί στην προσπάθεια αυτή.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος όταν βλέπει για πρώτη φορά μια λέξη αποτυπωμένη, την ταυτίζει με μία συγκεκριμένη εικόνα. Όταν ξαναδεί τη λέξη με λανθασμένη ορθογραφία τότε αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά. Πόσες φορές είδατε μια λέξη και είπατε ότι «δεν της πάει οπτικά» ο συγκεκριμένος φθόγγος (συνήθως φωνήεν); Σε περίπτωση που κάτι δεν ταιριάζει μπορείτε να «παίξετε» με τους φθόγγους αντικαθιστώντας τους με άλλους.

Η ελληνική γλώσσα χαρακτηρίζεται από πλούσια σύνθεση στο λεξιλόγιό της. Μόνο σε αυτήν την πρόταση που διαβάζετε τώρα εντοπίζονται τέσσερεις λέξεις σύνθετες (προ + τείνω, διά + βιβάζω, εν + τόπος, συν + θέτω). Αν έχετε υπόψη ότι αρκετές λέξεις παράγονται από σύνθεση, μπορείτε σπάζοντας τη λέξη να βρείτε τις απλές λέξεις που αποτελούν τα συνθετικά της, ώστε να αποφύγετε λάθη στην ορθογραφία. Για παράδειγμα, η λέξη επιχείρηση μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι παράγεται από την απλή πρόθεση επί και από το ρήμα χειρίζομαι που προέρχεται και αυτό τη χείρα ή χέρι.

Όσον αφορά την ελληναγγλική γραφή (αγγλιστί γκρηκλις) δεν χρειάζεται να μειωθεί η χρήση της. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ορθογραφημένα γκρηκλις. Για παράδειγμα ένα γραπτό μήνυμα στο κινητό θα ήταν Geia sou, ti kaneis?. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορείτε να σκεφτείτε ποιο σύμφωνο ή ποιο φωνήεν πρέπει να μπει κάθε φορά, επομένως, σκέφτεστε ορθογραφικά ασχέτως αν χρησιμοποιείτε το λατινικό αλφάβητο.
Πολλοί επίσης είναι αυτοί που μπερδεύουν το «ε» με το «αι» στο τέλος των ρημάτων. Ευτυχώς για αυτούς υπάρχουν κανόνες τους οποίους αν έχουν κατά νου, θα μπορέσουν να εξαλείψουν τα συγκεκριμένα λάθη. Στην ενεργητική φωνή πάντα έχουμε το «ε», ενώ στην παθητική (ενεστώτας) μπαίνει το «αι» με εξαίρεση μόνο το α και β πρόσωπο πληθυντικού.

Υπάρχουν, επίσης, λέξεις που δύσκολα μπορεί κανείς να αποστηθίσει την ορθογραφία τους, όπως δίκτυο, μυρίζω, μήνυμα, κυνηγός και για τις οποίες δεν υπάρχουν κανόνες που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη ορθογράφηση. Εδώ θα πρέπει να τεθεί το θέμα της συνεχούς τριβής με τη γλώσσα. Η συχνή ενασχόληση με το διάβασμα βιβλίων, άρθρων και γενικότερα κειμένων συνεπικουρεί στη βελτίωση της ορθογραφίας. Ακόμη, σε περίπτωση που κάποιος μπερδεύει κάποιες λέξεις, μπορεί να τις γράψει σε ένα χαρτί αρκετές φορές εξασκώντας παράλληλα και τη μνήμη του.

Οι παραπάνω στρατηγικές αφορούν απλές, μικρές τεχνικές που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο κάθε ενήλικας, δεν αποτελούν στρατηγικές που πρέπει να ακολουθήσουν οι μαθητές εντός σχολικής τάξης. Το σημαντικότερο που πρέπει να υπάρχει για να αποσοβηθούν τα όποια λάθη στον γραπτό λόγο είναι η θέληση αλλά και η «ορθογραφική έγνοια». Γράφοντας δηλαδή ένα κείμενο, δεν στηρίζομαι στη μηχανική γραφή των φθόγγων που συχνά επιφέρει λάθη, αλλά γνωρίζω ότι πρέπει να γράψω τις λέξεις ορθογραφημένα, εφαρμόζοντας κανόνες όπου χρειάζεται και ψάχνοντας ετυμολογίες και σωστές ορθογραφήσεις λέξεων από λεξικά, εάν έχω αμφιβολίες.

Η ορθογραφία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία αγγαρεία και ούτε πρέπει να υποτιμάται. Γιατί ακονίζει παράλληλα και τον νου. Σε αναγκάζει να σκεφτείς, επομένως, ενεργοποιεί νοητικούς μηχανισμούς, οι οποίοι θα μπορέσουν να επιλύσουν το «πρόβλημα». Έτσι, το μυαλό αποαδρανοποιείται και λειτουργεί ακόμα πιο αποδοτικά, ακόμα και για άλλα θέματα που χρειάζονται σκέψη. Φανταστείτε την τοποθέτηση των ορθών φθόγγων σε μία λέξη σαν κομμάτια του παζλ που πρέπει να τοποθετηθούν στα σωστά σημεία ή σαν ένα μαθηματικό πρόβλημα, για το οποίο πρέπει να βρεθεί το κατάλληλο αποτέλεσμα. Έτσι λειτουργεί και η γλώσσα, όχι μόνο ως προς την ορθογραφία, αλλά και στην ολότητά της.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Υποψήφιος Διδάκτωρ Επιστημών Αγωγής/ Γλωσσολογίας