Ένα κλασικό ομόσπονδο κράτος μπορεί να έχει περιφέρειες ή πολιτείες χωρίς τούτο να είναι κάτι το αρνητικό. Οι αρνητικές επιπτώσεις προκύπτουν όταν και εφόσον αποδοθούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στους πολίτες, μέσα από το Σύνταγμα που θα προκύψει, ανάλογα με την εθνική/κοινοτική/θρησκευτική καταγωγή τους, λόγω εσωτερικής ή τοπικής «ιθαγένειας»…

Προφανώς λύση θέλει ο κάθε Κύπριος πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το να μην αποδέχονται όλοι τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία ως λύση είναι δικαίωμα και δεν μπορεί τούτη η άποψή τους να αποτελεί λόγο για να στοχοποιούνται ως μη επιθυμούντες δήθεν λύση. Έχουν δε, προφανώς, κάθε δικαίωμα, καθήκον ορθότερα, να προειδοποιούν για τους προφανείς κινδύνους.

Η νεοεμφανιζόμενη ως νέα σύγκλιση περί την «αναγνώριση» του δικαιώματος ιδιοκτησίας, εξεταζόμενη απομονωμένα ή αποσπασματικά σε σχέση προς την όλη πιθανή λύση, εμφανίζεται ως πρόοδος. Αποτελεί, προφανώς, ή τουλάχιστον φαίνεται ως βελτίωση σε σχέση με όσα περιείχε το Σχέδιο Ανάν, κατάσταση που επιβεβαιώνει ότι ορθά απορρίφθηκε κατά το δημοψήφισμα τότε.

Όμως δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι το δικαίωμα τούτο εξαρτάται (α) από κριτήρια που δεν έχουν συμφωνηθεί και τα οποία μπορεί να ανατρέψουν την ουσία του (ας μην ξεχνούμε τις παραβιάσεις από τα συμφωνηθέντα με Διεθνή Σύμβαση για την Ίμβρο και Τένεδο) και (β) η σύνθεση της Επιτροπής για επίλυση διαφορών που θα υπάρχουν, προοιωνίζεται δυσκολίες για δίκαιη επίλυσή τους, αλλά και καταδείχνει ότι η όποια διαφορά θα παραμείνει σε εκκρεμότητα σε βάθος χρόνου. Πρόσθετα, είναι προφανές ότι δεν διευκρινίστηκε το πρόδηλο, από πού θα προέλθει το αναγκαίο χρηματικό ποσό και ποίος ο ουσιώδης χρόνος υπολογισμού της αξίας, σε περίπτωση αποζημίωσης για ιδιοκτησία που δεν θα μπορεί να επιστραφεί (γιατί έγινε π.χ. Νοσοκομείο).

Είναι εξαιρετικής σημασίας να τονιστεί ότι το δικαίωμα ιδιοκτησίας δεν εξετάζεται απομονωμένα και ασύνδετα προς άλλα ανθρώπινα δικαιώματα. Πριν από τη διασφάλιση του δικαιώματος «επιλογής» περί την ιδιοκτησία, θα πρέπει να διασφαλιστεί το δικαίωμα επιστροφής με όρους απόλυτης ασφάλειας, ώστε η επιλογή του κάθε ιδιοκτήτη (α) να μην πωλήσει και (β) να μην ανταλλάξει την πατρογονική γη, να είναι ρεαλιστικά δυνατή και πραγματικά ελεύθερη. Θέμα που προφανώς θα εξαρτηθεί από τη συνολική «τελική», εάν υπάρξει, λύση.

Η οποία, με δεδομένη την επιδίωξη ή όραμα για διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, προκαθορίζει μιαν απαράδεκτη αδικία και καταπάτηση αρχών δημοκρατίας, ενώ προκαθορίζει προβλεπτούς λόγους για μια δυσλειτουργική πορεία με αδιέξοδα, χωρίς να υπάρχει, πλέον, η Κυπριακή Δημοκρατία. Πρόσθετα, πρέπει να τονιστεί ότι ο στερηθείς του δικαιώματος χρήσης και απόλαυσης της περιουσίας του λόγω της στρατιωτικής κατοχής, είναι το θύμα, υπέρ του οποίου πρέπει να διασφαλιστεί απόλυτα το δικαίωμα επιστροφής.

Πρέπει, λοιπόν, να επιτευχθεί μια δίκαιη λύση για να εκλείψουν πιθανοί λόγοι που θα ωθήσουν τους νόμιμους ιδιοκτήτες σε δικαστικές διαδικασίες και/ή αντιπαραθέσεις. Ο Πρόεδρος οφείλει να ανατρέψει τη νομική στρέβλωση στη «Δημόπουλος» από το ΕΔΑΔ και να διεκδικήσει όπως το περιουσιακό ζήτημα ρυθμιστεί μέσα από τις πτυχές του Διεθνούς Δικαίου, το Ανθρωπιστικό Δίκαιο, αξιοποιώντας και την 4η Διακρατική Προσφυγή της Κύπρου κατά της Τουρκίας και την απόφαση «Αποστολίδη» στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αδιαμφισβήτητα, σε περιπτώσεις κατοχής και εποικισμού, το ισχύον και εφαρμοστέο δίκαιο είναι το Διεθνές. Γι’ αυτό και η ευθύνη είναι στην Τουρκία για αποζημίωση για την απώλεια χρήσης και εκμετάλλευσης της περιουσίας, έκαστου ιδιοκτήτη που τη στερήθηκε από τις 20/7/1974 και των πολεμικών αποζημιώσεων που οφείλει στη Κυπριακή Δημοκρατία. Προφανώς, δεν νοείται να ακούγονται φωνές ότι οι πρόσφυγες θα αποζημιωθούν από το φυσικό μας αέριο ή από το Κράτος που θα προκύψει μετά τη λύση. Τέτοια ηττοπαθής στάση απλώς αποενοχοποιεί απαράδεκτα την Τουρκία.

Ένα κλασικό ομόσπονδο κράτος μπορεί να έχει περιφέρειες ή πολιτείες χωρίς τούτο να είναι κάτι το αρνητικό. Οι αρνητικές επιπτώσεις προκύπτουν όταν και εφόσον αποδοθούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στους πολίτες, μέσα από το Σύνταγμα που θα προκύψει, ανάλογα με την εθνική/κοινοτική/θρησκευτική καταγωγή τους, λόγω εσωτερικής ή τοπικής «ιθαγένειας». Αυτό διαμορφώνει εσαεί ρατσιστικές πρόνοιες και παραβιάζει την αρχή της Δημοκρατίας και ισότητας.

Η δημιουργία τεχνητά «εγγυημένων» πλειοψηφιών πληθυσμών, ξεχωριστά στις δύο ζώνες, είναι απαράδεκτες και άγνωστες σε κλασικά ομόσπονδα κράτη. Εάν συμφωνηθούν, θα σημαίνει, παρά τις κοινές και ίσες για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αρχές και αξίες, ότι εμείς αποδεχόμαστε να υποστούμε στέρηση στο δικαίωμα επιστροφής, ιδιοκτησίας και εγκατάστασης από τώρα και για το μέλλον, χάριν της προβλεπόμενης «ποσόστωσης».

Τούτο, αντίθετα με ότι θα πρέπει ο κάθε νόμιμος πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να έχει το δικαίωμα να εγκαθίσταται οπουδήποτε χωρίς περιορισμούς, και να έχει ιδιοκτησία οπουδήποτε στην Ε.Ε. Κάθε άλλη μορφή λύσης είναι άδικη και απορριπτέα. Οι διαρροές, λοιπόν, για όσα συζητήθηκαν δεν φαίνεται ότι διασφαλίζουν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας και της επιστροφής.

Αυτές οι απόψεις για έγκαιρο προβληματισμό, δεν αποτελούν ούτε κραυγές ούτε ιαχές ως απλός αρνητισμός ή φοβικό σύνδρομο έναντι μιας πιθανής λύσης. Είναι σαφείς προειδοποιήσεις αγωνίας, έναντι της ψευδαίσθησης ότι η Τουρκία θα αποδεχθεί λύση μη εξυπηρετική στην πάγια δική της στρατηγική και συμφέροντα!

ΑΝΔΡΕΑΣ Σ. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Δικηγόρος