με πολλαπλές προοπτικές και ερωτηματικά

Η πρόσφατη συμφωνία Ιράν - ΗΠΑ θέτει κατ' αρχήν τέλος στον υφιστάμενο ψυχρό πόλεμο μεταξύ των εμπλεκομένων πλευρών και στη δυσπιστία που υπήρχε μεταξύ τους, η οποία δεν βοηθούσε στη λύση και εξεύρεση ποικίλων μεθόδων για συνεννόηση, κατανόηση και λύση των διεθνών προβλημάτων, οικονομίας, ανάπτυξης και των διεθνών σχέσεων. Η αναφερόμενη συμφωνία μεταξύ της Ομάδας 5+1 και της Τεχεράνης για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και της επικύρωσης αυτής από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών είναι ιστορικής σημασίας, γιατί η Τεχεράνη δεν μπορεί πια να κατασκευάσει ατομική βόμβα, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει ο δρόμος για την εξομάλυνση των σχέσεών της με τη διεθνή κοινότητα σε μια σειρά τομέων, με επιστέγασμα την άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν και την προοπτική ενός μεγάλου deal από άποψης εμπορίου, πολιτικής σταθερότητας, εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, λύσης προβλημάτων Μέσης Ανατολής, που σ' ένα μεγάλο μέρος εμπλέκεται το Ιράν.

Είναι η πρώτη συμφωνία μεταξύ της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των ΗΠΑ, μετά τη ρήξη των διπλωματικών τους σχέσεων το 1980, η οποία προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση των σκληρών στο αμερικανικό Κογκρέσο και των Ισραήλ, Τουρκίας, Σ. Αραβίας. Η Τεχεράνη αποκτά επίσημο διπλωματικό ρόλο και μια σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, που είναι το κύριο προπύργιο των συγκρούσεων στην παγκόσμια σκηνή και ο προπομπός εξόπλισης στον υπόλοιπο κόσμο.

Με τη συμφωνία αυτήν όλοι μπαίνουν στην ουρά για εμπορικές συμφωνίες με το Ιράν, με στόχο να αγοράσουν πετρέλαιο και να πουλήσουν αγαθά και υπηρεσίες σε μια χώρα των 80 εκατομμυρίων κατοίκων, εκ των οποίων ο μισός πληθυσμός ανήκει στη μεσαία τάξη και που του αρέσουν τα αυτοκίνητα, τα διαρκή αγαθά, τα έξυπνα κινητά, οι υπολογιστές κ.λπ. και επιπλέον θα ανοίξουν οι κρουνοί των 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων που ανήκουν σε Ιρανούς και που είναι δεσμευμένα σε ξένες Τράπεζες. Εκτός τούτων θα ανοίξουν οι πύλες των αναπτυξιακών έργων, οι επενδύσεις σε διάφορους τομείς για απορρόφηση της υψηλής ανεργίας των νέων, καθώς επίσης η πετροχημική βιομηχανία και το σύμπλεγμα του Ασάλουγεχ στον Περσικό Κόλπο, που φιλοξενεί τα μεγαλύτερα αποθέματα του φυσικού αερίου, διά του οποίου θα επιτρέψουν στο Ιράν να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην αξιοποίηση των υδρογονανθράκων σε παγκόσμια κλίμακα, τον δρόμο του Μεταξιού, διαδρόμων για νέους αγωγούς και ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας για μετριασμό της ύφεσης.

Λόγω της οικονομίας της Τεχεράνης, που είναι εσωστρεφής και πολιτικοποιημένη, η μετάβαση στο διεθνές οικονομικό άνοιγμα θα πάρει χρόνο και η άρση των κυρώσεων δεν σημαίνει το τέλος των οικονομικών προβλημάτων της χώρας, καθώς χρειάζεται σημαντικές μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμό για να συμβαδίζει με τα διεθνή πρότυπα, και ούτε ξαφνικά θα γίνει η υπερδύναμη της περιοχής όπως φοβούνται Ισραήλ - Σ. Αραβία - Τουρκία, αλλά θα διαδραματίσει ενεργότερο ρόλο στις ειρηνευτικές διαδικασίες για την περιοχή, ένεκα των αγκαθιών που εκτρέφονται από το συριακό, υεμενικό, παλαιστινιακό, ισλαμικό κράτος και το μεταναστευτικό που αποτελεί το απόγειο της ανθρώπινης τραγωδίας, και την κορυφαία πρόκληση του 21ου αιώνα, γιατί οι στατιστικές σ' αυτές τις χώρες είναι χωρίς όνομα.

Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο των σφυγμομετρήσεων και εξελίξεων, παρατηρούμε κάποιες διεργασίες που σκοπεύουν να φέρουν σε επαφή Ισραηλινούς - Παλαιστινίους και σ' αυτή την προσπάθεια συγκαταλέγεται και αυτή του Κυπρίου Προέδρου, ενεργότερη διπλωματική παρουσία της Ε.Ε. και δυτικών χωρών για τα προβλήματα της περιοχής, κρυφές συναντήσεις Τουρκίας - Ισραήλ, επαναστροφή της Τουρκίας προς ΗΠΑ - ΝΑΤΟ με το πρόσχημα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας στα σύνορά της, τη δημιουργία ουδέτερης ζώνης για τους πρόσφυγες στο έδαφος της Συρίας με στόχο τον εγκλωβισμό τους σ' αυτή τη χώρα και την αποτροπή προσφυγικού ρεύματος προς Ευρώπη και με πίεση προς το καθεστώς Συρίας που δέχεται πολλαπλές πιέσεις για διχοτόμηση ή τριχοτόμηση. Στόχος της Τουρκίας είναι να επανέλθει στο προσκήνιο της δυτικής σφαίρας και της περιφερειακής δύναμης παρά τις διαχρονικές αμφιταλαντεύσεις και να διαδραματίσει ρόλο κύριου προμηθευτή και σε κύριο αγωγό φυσικού αερίου προς Ευρώπη όπως ήταν και ο ουκρανικός αγωγός πριν την κρίση και του εμφυλίου πολέμου στην Ουκρανία. Σ' αυτό το πλαίσιο των διαβουλεύσεων κινούνται και οι κυπριακές συνομιλίες για λύση του κυπριακού προβλήματος.

Για να επέλθουν καλύτερες μέρες και ειρήνευση στη Μέση Ανατολή, εκτός από τη λύση των καυτών προβλημάτων, θα πρέπει να επέλθει και μια ειρήνευση ανάμεσα στους σουνίτες και σιίτες, που η διαμάχη ανάμεσά τους κρατά πάνω από μια χιλιετία και είναι το μεγάλο ερώτημα και πρόβλημα της περιοχής. Πέραν τούτου θα πρέπει να προωθηθεί το βεστφαλιανό κράτος και η αστική δημοκρατία μ' όλες τις προεκτάσεις της για να επέλθει μια εξισορρόπηση ανάμεσα στους λαούς και ολιγάρχες της περιοχής και αυτό θα πρέπει να προέλθει από τα κάτω προς τα άνω με συμμετοχή διεθνών σωμάτων και οργανισμών. Έργο επίμονο και μακράς διάρκειας.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΕΡΑΚΛΗΣ